గరుడపురాణమ్

రాశిభూతం గుణానాం తు దర్శయిష్యే స్థితిం చ వై । రాశీభూతస్య తసమః సకాశాద్వినతాసుత ॥ ౩,౪.

గుణాలు సమూహంగా ఉన్నప్పుడు వాటి స్థితిని, అలాగే ఆ సమూహ స్థితిని నీకు చూపిస్తాను, వినతా కుమారా.

రాశీభూతం రజో జ్ఞేయన్ద్విగుణం తత్తు నాన్యథా । రాశీభూతస్య రజసః సకాశాద్వినతాసుత ॥ ౩,౪.

రజోగుణం సమూహంగా ఉన్నప్పుడు అది రెండింతలు అవుతుంది, ఇది మారదు. ఆ సమూహ రజోగుణం నుండి, ఓ వినతా కుమారా—

రాశీభూతం తథా సత్త్వం ద్విగుణం సముదాహృతమ్ । మూలప్రకృతిజా హ్యేతే న మూలా ప్రకృతిః స్మృతా ॥ ౩,౪.

అలాగే, సత్త్వగుణం కూడా సమూహంగా ఉన్నప్పుడు రెండింతలు అవుతుంది. ఇవన్నీ మూల ప్రకృతి నుండి పుట్టినవే, కానీ మూలమే ప్రకృతి అని పిలవబడదు.

యతః ప్రకృతిరూపాణాం పరిచ్ఛేదో న విద్యతే । అతః ప్రకృతిజా జ్ఞేయా న మూలాస్తే ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ప్రకృతిరూపాలకు ఎలాంటి హద్దు ఉండదు కనుక, ప్రకృతి నుండి పుట్టినవే తప్ప మూలం కాదు, ఓ పక్షిరాజా.

ఏవం తవ గుణానాఞ్చ పరిమాణం ఖగేశ్వర । ఉక్తం స్వరూపం తేషాం తు తవ సమ్యక్ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ఇలా, ఓ పక్షిరాజా, గుణాల పరిమాణాన్ని నీకు చెప్పాను. వాటి స్వరూపాన్ని కూడా సరిగ్గా వివరించాను, ఓ పక్షిరాజా.

తత్ర రాశిత్రయే సత్త్వం కేవలం సముదాహృతమ్ । రజస్తమోభ్యాం గరుడ హ్యవిమిశ్రం హ్యతస్తు తత్ ॥ ౩,౪.

అక్కడ మూడు సమూహాల్లో సత్త్వగుణమే మాత్రమే ప్రకటించబడింది; కానీ, ఓ గరుడా, అది రజస్సు, తమస్సుతో కలవలేదు, అందుకే అది అలానే ఉంది.

కేవలం సత్త్వమిత్యుక్తం న తు శ్రేష్ఠత్వతః ప్రభో । సృష్టికాలే కేవలం స్యాత్ప్రలయే మిశ్రితం భవేత్ ॥ ౩,౪.

దీనిని కేవలం సత్త్వగుణం అంటారు, అది గొప్పదని కాదు, ప్రభూ. సృష్టి సమయంలో అది శుద్ధంగా ఉంటుంది, కానీ లయ సమయంలో కలిసిపోతుంది.

సర్వదాప్యవిమిశ్రం చ సత్త్వరాశిం ఖగేశ్వర । సర్వదాపి విమిశ్రం చ సత్త్వరాశిం ద్విజోత్తమ ॥ ౩,౪.

ఎప్పుడూ, ఓ పక్షిరాజా, సత్త్వగుణ సమూహం కలవకుండా ఉంటుంది; అయినా, ఎప్పుడూ, ఓ ఉత్తమ ద్విజా, అది కలిసినదే అవుతుంది.

యే విజానన్తి తే సర్వే విశన్తి హ్యధరం తమః । రజస్తమోగుణౌ వీన్ద్ర ఇతరాభ్యాం విమిశ్రితౌ ॥ ౩,౪.

వారు తెలిసినవారు అందరూ క్రిందటి అంధకారంలోకి వెళ్తారు; రజస్సు, తమస్సు అనే గుణాలు మిగతా రెండింటితో కలిసిపోతాయి, ఓ పక్షిరాజేంద్రా.

సృష్టౌ ప్రలయకాలేపి మిశ్రావేవ ఖగేశ్వర । రాశిభూతేపి రజసి రజోభాగాచ్ఛతాధికమ్ ॥ ౩,౪.

సృష్టి, లయ సమయంలో కూడా, ఓ పక్షిరాజా, అవి కలిసే ఉంటాయి. రజోగుణ సమూహంలో కూడా, రజస్సు భాగం నూరింతలు ఎక్కువగా ఉంటుంది.

సత్త్వం చ మిశ్రితం జ్ఞేయం నాన్యథా పక్షిసత్తమ । రజసః శతభాగానాం మధ్యే తు వినతాసుత ॥ ౩,౪.

సత్త్వగుణం కలిసినదే అని తెలుసుకో, ఓ పక్షిసత్తమా. రజస్సు నూరంత భాగాల్లో, ఓ వినతా కుమారా—

య ఏకో భాగ ఉద్దిష్టస్తావత్పరిమితం తమః । రాశిభూతేపి రజసి మిశ్రితం పరికీర్తితమ్ ॥ ౩,౪.

అందులో ఒక భాగం మాత్రమే తమస్సు పరిమాణంగా చెప్పబడింది. రజోగుణ సమూహంలో కూడా అది కలిసినదిగా చెప్పబడింది.

రజోరాశిస్థితిస్త్వేవం తాత వ్యాప్తం తమోగుణైః । రాశిభూతేపి తమసి సత్త్వం చ వినతాసుత ॥ ౩,౪.

ఇలా, తాత, రజోగుణ సమూహం తమోగుణంతో నిండిపోయి ఉంటుంది. తమోగుణ సమూహంలో కూడా, ఓ వినతా కుమారా, సత్త్వగుణం ఉంటుంది.

తమః సకాశాద్గరుడ దశభాగాధికేన చ । మిశ్రితం భవతీత్యేవం జ్ఞాతవ్యం నాత్ర సంశయః ॥ ౩,౪.

గరుడా, తమస్సు కంటే పదవంతు ఎక్కువ భాగం కలిసినప్పుడు అది కలిసినదిగా తెలుసుకోవాలి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

తమసో దశభాగానాం మధ్యే తు వినతాసుత । య ఏకో భాగ ఉద్దిష్టస్తావత్పరిమితం రజః ॥ ౩,౪.

వినతా కుమారా, తమస్సులో పదిలో ఒక భాగం మాత్రమే ఉంటే, అదే రాజస్సు పరిమాణంగా భావించాలి.

రాశిభూతేపి తమసి మిశ్రితం భవతి ధ్రువమ్ । తమోరాశిస్థితిస్త్వేవం జ్ఞాతవ్యా పక్షిసత్తమ ॥ ౩,౪.

తమస్సు మొత్తం కలిపినా, అది తప్పక కలిసినదే అవుతుంది. తమస్సు సమూహ స్థితి ఇలానే ఉంటుందని తెలుసుకోవాలి, పక్షిశ్రేష్ఠా.

గరుడ ఉవాచ । రశిభూతేపి రజసి రాశిభూతే తమస్యపి । సత్త్వాంశా హ్యధికాః సంతీత్యేవముక్తం మయానఘ ॥ ౩,౪.

గరుడుడు ఇలా అన్నాడు: రాజస్సు మొత్తం కలిపినా, అలాగే తమస్సు మొత్తం కలిపినా, సత్త్వ భాగాలు ఎక్కువగానే ఉంటాయని నేను చెప్పాను, పాపరహితుడా.

తత్ర మే సంశయో హ్యస్తి శృణు త్వం సాత్త్వతాం పతే । యద్రాశ్యాం యద్రా శిభాగా హ్యధికాః సంతి యావతా ॥ ౩,౪.

ఈ విషయంలో నాకు సందేహం ఉంది, సత్త్వగుణాధిపతీ, విను. ప్రతి సమూహంలో ఎంత మేరకు భాగాలు ఎక్కువగా ఉంటాయో చెప్పు.

తావతా వ్యవహారః స్యాత్క్షీరనీరమివ ప్రభో । శ్రుత్వా స గరుడేనోక్తం భగవాన్పురుషోత్తమః ॥ ౩,౪.

అంతే తేడా ఉంటుంది, ప్రభూ, ఇది పాలలో నీరు కలిపినట్టు. గరుడుడు ఇలా అడిగినదాన్ని విని, భగవంతుడు, పురుషోత్తముడు—

ఉవాచ పర మప్రీత్యా సంస్తువన్ గరుడం హరిః । శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । రజోరాశ్యా తమోరాశ్యా సత్త్వరాశ్యధికా సదా ॥ ౩,౪.

పెద్ద ప్రేమతో గరుడుని స్తుతిస్తూ హరి ఇలా అన్నాడు: శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు— రాజస్సు సమూహంలోను తమస్సు సమూహంలోను సత్త్వ భాగమే ఎప్పుడూ ఎక్కువగా ఉంటుంది.

మిశ్రితం చాపి పక్షీన్ద్ర న సత్తవమితి కీర్త్యతే । రజోరాశిస్తమోరాశిరిత్యేవం విబుధా విదుః ॥ ౩,౪.

పక్షీరాజా, కలిసినప్పుడు దానిని సత్త్వం అని పిలవరు; జ్ఞానులు దానిని రాజస్సు సమూహం లేదా తమస్సు సమూహం అని అంటారు.

విషం తు చరుదుగ్ధస్థం విషమిత్యుచ్యతే యథా । ఏవం మయోక్తా గరుడ గుణానాం నిజసంస్థితిః ॥ ౩,౪.

ఆకర్షణీయమైన పాలలో విషం కలిసినా దానిని విషమే అంటారు. అలాగే, గరుడా, గుణాల స్వభావ స్థితిని నేను వివరించాను.

సామ్యావస్థాం గుణానాం చ శృణ్విదానీం ఖగేశ్వర । రాశీకృతాచ్చ రజసః జన్యం యచ్చ కగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ఇప్పుడు, పక్షిరాజా, గుణాల సమత్వ స్థితిని, అలాగే రాజస్సు సమూహం నుండి ఉద్భవించినదాన్ని విను.

మహత్తత్త్వే ప్రవిష్టం చ యద్రజః పరికీర్తితమ్ । ప్రలయే సమనుప్రాప్తే మహత్తత్త్వే స్థితం రజః ॥ ౩,౪.

మహత్తత్త్వంలో ప్రవేశించిన రాజస్సు అని చెప్పబడింది. ప్రళయం వచ్చినప్పుడు రాజస్సు మహత్తత్త్వంలోనే నిలిచి ఉంటుంది.

ద్వాదశాంశేన తు హ్యద్ధా విభక్తం భవతిం ప్రభో । రాశీభూతే హి సత్త్వే తు దశభాగేన మిశ్రితమ్ ॥ ౩,౪.

ప్రభూ, అది పన్నెండు భాగాలుగా విభజించబడుతుంది. సత్త్వం మొత్తం కలిసినప్పుడు, అది పదవంతు భాగంతో కలిసినదిగా ఉంటుంది.

సమ్యక్భవతి పక్షీన్ద్ర తథైకాంశేన చాణ్డజ । తమోరాశ్యా మిశ్రితం చ భవత్యేవ న సంశయః ॥ ౩,౪.

ఇలా, పక్షీరాజా, ఇది సరిగానే జరుగుతుంది. ఒక భాగంతో, అండజుడా, తమస్సు సమూహంలో కలిసినదిగా అవుతుంది—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

అన్యేనైకేన భాగేన రజోరాశ్యా ఖగేశ్వర । మిశ్రితం భవతీత్యేవం జ్ఞాతవ్యం నాన్యథా క్వచిత్ ॥ ౩,౪.

మరొక భాగంతో, పక్షిరాజా, రాజస్సు సమూహంలో కలిసినదిగా అవుతుంది. ఇది తప్ప మరొక విధంగా ఎప్పుడూ ఉండదు అని తెలుసుకో.

గుణత్రయేపి భగవాన్మహత్తత్త్వస్య చాణ్డజ । ఏవం లయస్తు జ్ఞాతవ్యో హృది తత్త్వార్థవోదిభిః ॥ ౩,౪.

అండజుడా, గుణత్రయం మరియు మహత్తత్త్వం రెండింటి లయాన్ని కూడా ఇలానే తెలుసుకోవాలి, హృదయంలో తత్త్వార్ధాన్ని గ్రహించినవారు.

ఏవం గుణత్రయాణాం చ మిశ్రితత్త్వాత్ఖగేశ్వర । గుణసామ్యమితి ప్రాహురేవం జానీహి వై ఖగ ॥ ౩,౪.

పక్షిరాజా, మూడు గుణాలు పరస్పరం కలిసినందువల్ల దానిని గుణ సమత్వం అంటారు. ఇది నీవు తెలుసుకో, పక్షీ.