గరుడపురాణమ్

రుద్రే స్థితో రుద్రసంజ్ఞో న రుద్రస్తు హరిః స్వయమ్ । విష్ణురేవ హరిః సాక్షాత్తావుభౌన హరీ స్మృతౌ ॥ ౩,౪.

హరి రుద్రునిలో ఉండి రుద్రునిగా పిలవబడతాడు. కాని రుద్రుడు స్వయంగా హరి కాదు. విష్ణువే నేరుగా హరి. ఇద్దరినీ హరి అని స్మృతిలో అంటారు.

ఆవిష్టరూపౌ విజ్ఞేయౌ బ్రహ్మరుద్రాభిధాయకౌ । ఏవం జ్ఞాత్వా మోక్షమేతి నాన్యథా తు కథఞ్చన ॥ ౩,౪.

బ్రహ్మ, రుద్రులు ఆ పేర్లతో పిలవబడే ప్రవేశించిన రూపాలుగా తెలుసుకోవాలి. ఇలా తెలుసుకుంటేనే మోక్షం లభిస్తుంది, వేరే విధంగా కాదు.

విష్ణుబ్రహ్మాదిరూపాణామైక్యం జానన్తి యే ద్విజాః । తే యాన్తి నరకం ఘోరం పునరావృత్తివర్జితమ్ ॥ ౩,౪.

విష్ణువు, బ్రహ్మ మొదలైనవారి రూపాలు ఒక్కటే అని నమ్మే ద్విజులు భయంకరమైన నరకానికి వెళ్తారు. అక్కడి నుంచి తిరిగి రావడం లేదు.

గుణత్రయం ప్రవిష్టస్తు పురుషో హరిరవ్యయః । కార్యోన్ముఖం యథా భూయాత్క్షోభయామాస వై తథా ॥ ౩,౪.

అక్షయుడైన హరి మూడు గుణాల్లో ప్రవేశించి, కార్యానికి సిద్ధంగా వాటిని కదిలించాడు.

జాతక్షోభాద్భగవతో మహానాసీద్గుణత్రయాత్ । గుణత్రయే విద్యమానాద్భాగాదేవ న సంశయః ॥ ౩,౪.

భగవంతుని గుణత్రయ క్షోభం వల్ల మహత్తత్త్వం ఉద్భవించింది. మూడు గుణాల విభాగం వల్లే అది ఏర్పడింది, ఇందులో సందేహం లేదు.

మహతో బ్రహ్మవాయూ చ జజ్ఞాతే ఖాభిమానినౌ । తస్య సంవత్సరాత్పశ్చాద్యమలౌ సంబభూవతుః ॥ ౩,౪.

బ్రహ్మ మరియు వాయువు అనే మహానుభావులు, ఖము అనే స్థలాన్ని గర్వంగా భావిస్తూ పుట్టారు. వారి నుండి సంవత్సరం తర్వాత ఇద్దరు కవలలు జన్మించారు.

రజః ప్రధానం యత్తత్వం మహత్తత్తవమితీరితమ్ । సర్గం త్విమం విజానీయాద్గుణవైషమ్యనామకమ్ ॥ ౩,౪.

రజోగుణం ప్రధానమైన తత్వాన్ని మహత్తత్వం అని అంటారు. ఈ సృష్టిని గుణాల అసమానత వల్ల ఏర్పడిందని తెలుసుకో.

గరుడ ఉవాచ । మహత్తత్తవస్వరూపస్య జ్ఞానార్థం దేవకీసుత । త్వయోక్తా గుణవైషమ్యనామికా సృష్టిరుత్తమా ॥ ౩,౪.

గరుడుడు అడిగాడు: మహత్తత్వ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడానికి, దేవకీ కుమారా, నీవు గుణాల అసమానత అనే గొప్ప సృష్టిని వివరించావు.

గుణవైషమ్యశబ్దార్థం మమ బ్రూహి మహాప్రభో । శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । గుణవైషమ్యశబ్దార్థజ్ఞాపనాయ ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ప్రభూ, 'గుణాల అసమానత' అనే పదానికి అర్థం చెప్పుము. శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: 'గుణాల అసమానత' అనే పదానికి అర్థాన్ని వివరించేందుకు, ఓ పక్షిరాజా—

అపిక్షితం చ తత్రాదౌ గుణసామ్యం న సంశయః । సమ్యగ్జ్ఞాపయితుం తత్ర ఖాదౌ తావత్స్వగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ప్రారంభంలో గుణాలు సమంగా ఉండేవి, దీనిలో సందేహం లేదు. దీనిని సరిగ్గా వివరించేందుకు, మొదటగా చెప్పాలి, ఓ పక్షిరాజా—

రాశిభూతం గుణానాం తు దర్శయిష్యే స్థితిం చ వై । రాశీభూతస్య తసమః సకాశాద్వినతాసుత ॥ ౩,౪.

గుణాలు సమూహంగా ఉన్నప్పుడు వాటి స్థితిని, అలాగే ఆ సమూహ స్థితిని నీకు చూపిస్తాను, వినతా కుమారా.

రాశీభూతం రజో జ్ఞేయన్ద్విగుణం తత్తు నాన్యథా । రాశీభూతస్య రజసః సకాశాద్వినతాసుత ॥ ౩,౪.

రజోగుణం సమూహంగా ఉన్నప్పుడు అది రెండింతలు అవుతుంది, ఇది మారదు. ఆ సమూహ రజోగుణం నుండి, ఓ వినతా కుమారా—

రాశీభూతం తథా సత్త్వం ద్విగుణం సముదాహృతమ్ । మూలప్రకృతిజా హ్యేతే న మూలా ప్రకృతిః స్మృతా ॥ ౩,౪.

అలాగే, సత్త్వగుణం కూడా సమూహంగా ఉన్నప్పుడు రెండింతలు అవుతుంది. ఇవన్నీ మూల ప్రకృతి నుండి పుట్టినవే, కానీ మూలమే ప్రకృతి అని పిలవబడదు.

యతః ప్రకృతిరూపాణాం పరిచ్ఛేదో న విద్యతే । అతః ప్రకృతిజా జ్ఞేయా న మూలాస్తే ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ప్రకృతిరూపాలకు ఎలాంటి హద్దు ఉండదు కనుక, ప్రకృతి నుండి పుట్టినవే తప్ప మూలం కాదు, ఓ పక్షిరాజా.

ఏవం తవ గుణానాఞ్చ పరిమాణం ఖగేశ్వర । ఉక్తం స్వరూపం తేషాం తు తవ సమ్యక్ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ఇలా, ఓ పక్షిరాజా, గుణాల పరిమాణాన్ని నీకు చెప్పాను. వాటి స్వరూపాన్ని కూడా సరిగ్గా వివరించాను, ఓ పక్షిరాజా.

తత్ర రాశిత్రయే సత్త్వం కేవలం సముదాహృతమ్ । రజస్తమోభ్యాం గరుడ హ్యవిమిశ్రం హ్యతస్తు తత్ ॥ ౩,౪.

అక్కడ మూడు సమూహాల్లో సత్త్వగుణమే మాత్రమే ప్రకటించబడింది; కానీ, ఓ గరుడా, అది రజస్సు, తమస్సుతో కలవలేదు, అందుకే అది అలానే ఉంది.

కేవలం సత్త్వమిత్యుక్తం న తు శ్రేష్ఠత్వతః ప్రభో । సృష్టికాలే కేవలం స్యాత్ప్రలయే మిశ్రితం భవేత్ ॥ ౩,౪.

దీనిని కేవలం సత్త్వగుణం అంటారు, అది గొప్పదని కాదు, ప్రభూ. సృష్టి సమయంలో అది శుద్ధంగా ఉంటుంది, కానీ లయ సమయంలో కలిసిపోతుంది.

సర్వదాప్యవిమిశ్రం చ సత్త్వరాశిం ఖగేశ్వర । సర్వదాపి విమిశ్రం చ సత్త్వరాశిం ద్విజోత్తమ ॥ ౩,౪.

ఎప్పుడూ, ఓ పక్షిరాజా, సత్త్వగుణ సమూహం కలవకుండా ఉంటుంది; అయినా, ఎప్పుడూ, ఓ ఉత్తమ ద్విజా, అది కలిసినదే అవుతుంది.

యే విజానన్తి తే సర్వే విశన్తి హ్యధరం తమః । రజస్తమోగుణౌ వీన్ద్ర ఇతరాభ్యాం విమిశ్రితౌ ॥ ౩,౪.

వారు తెలిసినవారు అందరూ క్రిందటి అంధకారంలోకి వెళ్తారు; రజస్సు, తమస్సు అనే గుణాలు మిగతా రెండింటితో కలిసిపోతాయి, ఓ పక్షిరాజేంద్రా.

సృష్టౌ ప్రలయకాలేపి మిశ్రావేవ ఖగేశ్వర । రాశిభూతేపి రజసి రజోభాగాచ్ఛతాధికమ్ ॥ ౩,౪.

సృష్టి, లయ సమయంలో కూడా, ఓ పక్షిరాజా, అవి కలిసే ఉంటాయి. రజోగుణ సమూహంలో కూడా, రజస్సు భాగం నూరింతలు ఎక్కువగా ఉంటుంది.

సత్త్వం చ మిశ్రితం జ్ఞేయం నాన్యథా పక్షిసత్తమ । రజసః శతభాగానాం మధ్యే తు వినతాసుత ॥ ౩,౪.

సత్త్వగుణం కలిసినదే అని తెలుసుకో, ఓ పక్షిసత్తమా. రజస్సు నూరంత భాగాల్లో, ఓ వినతా కుమారా—

య ఏకో భాగ ఉద్దిష్టస్తావత్పరిమితం తమః । రాశిభూతేపి రజసి మిశ్రితం పరికీర్తితమ్ ॥ ౩,౪.

అందులో ఒక భాగం మాత్రమే తమస్సు పరిమాణంగా చెప్పబడింది. రజోగుణ సమూహంలో కూడా అది కలిసినదిగా చెప్పబడింది.

రజోరాశిస్థితిస్త్వేవం తాత వ్యాప్తం తమోగుణైః । రాశిభూతేపి తమసి సత్త్వం చ వినతాసుత ॥ ౩,౪.

ఇలా, తాత, రజోగుణ సమూహం తమోగుణంతో నిండిపోయి ఉంటుంది. తమోగుణ సమూహంలో కూడా, ఓ వినతా కుమారా, సత్త్వగుణం ఉంటుంది.

తమః సకాశాద్గరుడ దశభాగాధికేన చ । మిశ్రితం భవతీత్యేవం జ్ఞాతవ్యం నాత్ర సంశయః ॥ ౩,౪.

గరుడా, తమస్సు కంటే పదవంతు ఎక్కువ భాగం కలిసినప్పుడు అది కలిసినదిగా తెలుసుకోవాలి. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

తమసో దశభాగానాం మధ్యే తు వినతాసుత । య ఏకో భాగ ఉద్దిష్టస్తావత్పరిమితం రజః ॥ ౩,౪.

వినతా కుమారా, తమస్సులో పదిలో ఒక భాగం మాత్రమే ఉంటే, అదే రాజస్సు పరిమాణంగా భావించాలి.

రాశిభూతేపి తమసి మిశ్రితం భవతి ధ్రువమ్ । తమోరాశిస్థితిస్త్వేవం జ్ఞాతవ్యా పక్షిసత్తమ ॥ ౩,౪.

తమస్సు మొత్తం కలిపినా, అది తప్పక కలిసినదే అవుతుంది. తమస్సు సమూహ స్థితి ఇలానే ఉంటుందని తెలుసుకోవాలి, పక్షిశ్రేష్ఠా.

గరుడ ఉవాచ । రశిభూతేపి రజసి రాశిభూతే తమస్యపి । సత్త్వాంశా హ్యధికాః సంతీత్యేవముక్తం మయానఘ ॥ ౩,౪.

గరుడుడు ఇలా అన్నాడు: రాజస్సు మొత్తం కలిపినా, అలాగే తమస్సు మొత్తం కలిపినా, సత్త్వ భాగాలు ఎక్కువగానే ఉంటాయని నేను చెప్పాను, పాపరహితుడా.

తత్ర మే సంశయో హ్యస్తి శృణు త్వం సాత్త్వతాం పతే । యద్రాశ్యాం యద్రా శిభాగా హ్యధికాః సంతి యావతా ॥ ౩,౪.

ఈ విషయంలో నాకు సందేహం ఉంది, సత్త్వగుణాధిపతీ, విను. ప్రతి సమూహంలో ఎంత మేరకు భాగాలు ఎక్కువగా ఉంటాయో చెప్పు.

తావతా వ్యవహారః స్యాత్క్షీరనీరమివ ప్రభో । శ్రుత్వా స గరుడేనోక్తం భగవాన్పురుషోత్తమః ॥ ౩,౪.

అంతే తేడా ఉంటుంది, ప్రభూ, ఇది పాలలో నీరు కలిపినట్టు. గరుడుడు ఇలా అడిగినదాన్ని విని, భగవంతుడు, పురుషోత్తముడు—