గరుడపురాణమ్

అతశ్చ పరమాణూనాం పార్థివాఽనన్త్యవాదినామ్ । భేదః పరస్పరం జ్ఞేయస్తథేశస్య మహాత్మనః ॥ ౩,౩.

అందువల్ల, భూమి పరమాణువులు అనంతమని చెప్పేవారిలో పరమాణువులకు పరస్పరం భేదం ఉందని, అలాగే మహాత్ముడైన ఈశ్వరునికీ తెలుసుకోవాలి.

జడేశయోర్జడానాం చ జీవానాం చ పరస్పరమ్ । తథైవ జడజీవానాం నిత్యం భేదో జడేశయోః ॥ ౩,౩.

జడ పదార్థం, ఈశ్వరుడు, జడజీవులు, సజీవులు — వీటిలో పరస్పరం, అలాగే జడ, సజీవుల మధ్య ఎప్పుడూ భేదం ఉంటుంది.

పఞ్చ భేదా ఇమే నిత్యం సర్వావస్థాసు సర్వశః । ఏతాదృశ్యాం తు మాయాయాం వీర్యమాధత్త వీర్యవాన్ ॥ ౩,౩.

ఈ ఐదు భేదాలు అన్ని స్థితుల్లో, అన్ని విధాలా ఎప్పుడూ ఉంటాయి. ఇలాంటి మాయలో, శక్తిమంతుడు తన బలాన్ని ప్రతిష్టించాడు.

పురుషాఖ్యో హరిస్తస్మాత్త్రిగుణానసృజత్ప్రభుః ॥ ౩,౩.

అందుకే, పురుషుడు అనే హరి ప్రభువు మూడు గుణాలను సృష్టించాడు.

శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౪ శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । యథా ససర్జ భగవాంస్త్రీన్ గుణాన్ప్రకృతేస్తదా । లక్ష్మీస్త్రిరూపా సంభూతా శ్రీర్భూర్దుర్గోతి సంజ్ఞితా ॥ ౩,౪.

శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ సమయంలో భగవంతుడు ప్రకృతిలో నుంచి మూడు గుణాలను సృష్టించగా, లక్ష్మీ మూడు రూపాల్లో ప్రकटించింది. అవి శ్రీ, భూ, దుర్గ అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.

సత్త్వాభిమానినీ శ్రీస్తు భూర్దేవీ రజమానినీ । తమోభిమానినీ దుర్గా హ్యేవమాహుర్మనీషిణః ॥ ౩,౪.

శ్రీదేవి సత్త్వగుణానికి, భూదేవి రజోగుణానికి, దుర్గ తామోగుణానికి సంబంధించినవారు అని పండితులు చెబుతారు.

అన్తరం న విజానీయాద్రూపాణాం చ పరస్పరమ్ । గుణానాం చైవ సంబన్ధాద్దుర్గాదీనాం ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ఓ పక్షిరాజా! దుర్గాదుల రూపాల్లో గుణాల సంబంధం వల్ల వాటిలో ఏ విధమైన తేడా ఉందని భావించకూడదు.

అన్తరం యే విజానన్తి తే యాన్త్యన్ధన్తమః పరమ్ । పురుషస్తు త్రిరూపోభూద్విష్ణుర్బ్రహ్మా భవేతిసః ॥ ౩,౪.

వాటిలో తేడా ఉందని భావించే వారు తీవ్రమైన అంధకారంలో పడతారు. పురుషుడు మూడు రూపాలుగా, విష్ణువు, బ్రహ్మగా మారాడు.

సత్త్వేన లోకాన్వర్ధయితుం విష్ణుః సాక్షాద్ధరిః స్వయమ్ । సృష్టిం కర్తుం చ రజసా బ్రహ్మణి ప్రావిశద్ధరిః ॥ ౩,౪.

సత్త్వగుణంతో లోకాలను అభివృద్ధి చేయడానికి విష్ణువు, హరిదేవుడు స్వయంగా ప్రవేశించాడు. సృష్టి చేయడానికి రజోగుణంతో బ్రహ్మలో ప్రవేశించాడు.

ఆద్యో బ్రహ్మా స విజ్ఞేయో న తు సాక్షాద్ధరిః స్వయమ్ । తమసాపి సమాన్హన్తుం రుద్రే చ ప్రావిశద్ధరిః ॥ ౩,౪.

ఆ మొదటి బ్రహ్మను తెలుసుకోవాలి, కాని ఆయన స్వయంగా హరి కాదు. తామోగుణంతో సంహారం చేయడానికి హరి రుద్రునిలోనూ ప్రవేశించాడు.

రుద్రే స్థితో రుద్రసంజ్ఞో న రుద్రస్తు హరిః స్వయమ్ । విష్ణురేవ హరిః సాక్షాత్తావుభౌన హరీ స్మృతౌ ॥ ౩,౪.

హరి రుద్రునిలో ఉండి రుద్రునిగా పిలవబడతాడు. కాని రుద్రుడు స్వయంగా హరి కాదు. విష్ణువే నేరుగా హరి. ఇద్దరినీ హరి అని స్మృతిలో అంటారు.

ఆవిష్టరూపౌ విజ్ఞేయౌ బ్రహ్మరుద్రాభిధాయకౌ । ఏవం జ్ఞాత్వా మోక్షమేతి నాన్యథా తు కథఞ్చన ॥ ౩,౪.

బ్రహ్మ, రుద్రులు ఆ పేర్లతో పిలవబడే ప్రవేశించిన రూపాలుగా తెలుసుకోవాలి. ఇలా తెలుసుకుంటేనే మోక్షం లభిస్తుంది, వేరే విధంగా కాదు.

విష్ణుబ్రహ్మాదిరూపాణామైక్యం జానన్తి యే ద్విజాః । తే యాన్తి నరకం ఘోరం పునరావృత్తివర్జితమ్ ॥ ౩,౪.

విష్ణువు, బ్రహ్మ మొదలైనవారి రూపాలు ఒక్కటే అని నమ్మే ద్విజులు భయంకరమైన నరకానికి వెళ్తారు. అక్కడి నుంచి తిరిగి రావడం లేదు.

గుణత్రయం ప్రవిష్టస్తు పురుషో హరిరవ్యయః । కార్యోన్ముఖం యథా భూయాత్క్షోభయామాస వై తథా ॥ ౩,౪.

అక్షయుడైన హరి మూడు గుణాల్లో ప్రవేశించి, కార్యానికి సిద్ధంగా వాటిని కదిలించాడు.

జాతక్షోభాద్భగవతో మహానాసీద్గుణత్రయాత్ । గుణత్రయే విద్యమానాద్భాగాదేవ న సంశయః ॥ ౩,౪.

భగవంతుని గుణత్రయ క్షోభం వల్ల మహత్తత్త్వం ఉద్భవించింది. మూడు గుణాల విభాగం వల్లే అది ఏర్పడింది, ఇందులో సందేహం లేదు.

మహతో బ్రహ్మవాయూ చ జజ్ఞాతే ఖాభిమానినౌ । తస్య సంవత్సరాత్పశ్చాద్యమలౌ సంబభూవతుః ॥ ౩,౪.

బ్రహ్మ మరియు వాయువు అనే మహానుభావులు, ఖము అనే స్థలాన్ని గర్వంగా భావిస్తూ పుట్టారు. వారి నుండి సంవత్సరం తర్వాత ఇద్దరు కవలలు జన్మించారు.

రజః ప్రధానం యత్తత్వం మహత్తత్తవమితీరితమ్ । సర్గం త్విమం విజానీయాద్గుణవైషమ్యనామకమ్ ॥ ౩,౪.

రజోగుణం ప్రధానమైన తత్వాన్ని మహత్తత్వం అని అంటారు. ఈ సృష్టిని గుణాల అసమానత వల్ల ఏర్పడిందని తెలుసుకో.

గరుడ ఉవాచ । మహత్తత్తవస్వరూపస్య జ్ఞానార్థం దేవకీసుత । త్వయోక్తా గుణవైషమ్యనామికా సృష్టిరుత్తమా ॥ ౩,౪.

గరుడుడు అడిగాడు: మహత్తత్వ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడానికి, దేవకీ కుమారా, నీవు గుణాల అసమానత అనే గొప్ప సృష్టిని వివరించావు.

గుణవైషమ్యశబ్దార్థం మమ బ్రూహి మహాప్రభో । శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । గుణవైషమ్యశబ్దార్థజ్ఞాపనాయ ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ప్రభూ, 'గుణాల అసమానత' అనే పదానికి అర్థం చెప్పుము. శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: 'గుణాల అసమానత' అనే పదానికి అర్థాన్ని వివరించేందుకు, ఓ పక్షిరాజా—

అపిక్షితం చ తత్రాదౌ గుణసామ్యం న సంశయః । సమ్యగ్జ్ఞాపయితుం తత్ర ఖాదౌ తావత్స్వగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ప్రారంభంలో గుణాలు సమంగా ఉండేవి, దీనిలో సందేహం లేదు. దీనిని సరిగ్గా వివరించేందుకు, మొదటగా చెప్పాలి, ఓ పక్షిరాజా—

రాశిభూతం గుణానాం తు దర్శయిష్యే స్థితిం చ వై । రాశీభూతస్య తసమః సకాశాద్వినతాసుత ॥ ౩,౪.

గుణాలు సమూహంగా ఉన్నప్పుడు వాటి స్థితిని, అలాగే ఆ సమూహ స్థితిని నీకు చూపిస్తాను, వినతా కుమారా.

రాశీభూతం రజో జ్ఞేయన్ద్విగుణం తత్తు నాన్యథా । రాశీభూతస్య రజసః సకాశాద్వినతాసుత ॥ ౩,౪.

రజోగుణం సమూహంగా ఉన్నప్పుడు అది రెండింతలు అవుతుంది, ఇది మారదు. ఆ సమూహ రజోగుణం నుండి, ఓ వినతా కుమారా—

రాశీభూతం తథా సత్త్వం ద్విగుణం సముదాహృతమ్ । మూలప్రకృతిజా హ్యేతే న మూలా ప్రకృతిః స్మృతా ॥ ౩,౪.

అలాగే, సత్త్వగుణం కూడా సమూహంగా ఉన్నప్పుడు రెండింతలు అవుతుంది. ఇవన్నీ మూల ప్రకృతి నుండి పుట్టినవే, కానీ మూలమే ప్రకృతి అని పిలవబడదు.

యతః ప్రకృతిరూపాణాం పరిచ్ఛేదో న విద్యతే । అతః ప్రకృతిజా జ్ఞేయా న మూలాస్తే ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ప్రకృతిరూపాలకు ఎలాంటి హద్దు ఉండదు కనుక, ప్రకృతి నుండి పుట్టినవే తప్ప మూలం కాదు, ఓ పక్షిరాజా.

ఏవం తవ గుణానాఞ్చ పరిమాణం ఖగేశ్వర । ఉక్తం స్వరూపం తేషాం తు తవ సమ్యక్ఖగేశ్వర ॥ ౩,౪.

ఇలా, ఓ పక్షిరాజా, గుణాల పరిమాణాన్ని నీకు చెప్పాను. వాటి స్వరూపాన్ని కూడా సరిగ్గా వివరించాను, ఓ పక్షిరాజా.

తత్ర రాశిత్రయే సత్త్వం కేవలం సముదాహృతమ్ । రజస్తమోభ్యాం గరుడ హ్యవిమిశ్రం హ్యతస్తు తత్ ॥ ౩,౪.

అక్కడ మూడు సమూహాల్లో సత్త్వగుణమే మాత్రమే ప్రకటించబడింది; కానీ, ఓ గరుడా, అది రజస్సు, తమస్సుతో కలవలేదు, అందుకే అది అలానే ఉంది.

కేవలం సత్త్వమిత్యుక్తం న తు శ్రేష్ఠత్వతః ప్రభో । సృష్టికాలే కేవలం స్యాత్ప్రలయే మిశ్రితం భవేత్ ॥ ౩,౪.

దీనిని కేవలం సత్త్వగుణం అంటారు, అది గొప్పదని కాదు, ప్రభూ. సృష్టి సమయంలో అది శుద్ధంగా ఉంటుంది, కానీ లయ సమయంలో కలిసిపోతుంది.

సర్వదాప్యవిమిశ్రం చ సత్త్వరాశిం ఖగేశ్వర । సర్వదాపి విమిశ్రం చ సత్త్వరాశిం ద్విజోత్తమ ॥ ౩,౪.

ఎప్పుడూ, ఓ పక్షిరాజా, సత్త్వగుణ సమూహం కలవకుండా ఉంటుంది; అయినా, ఎప్పుడూ, ఓ ఉత్తమ ద్విజా, అది కలిసినదే అవుతుంది.

యే విజానన్తి తే సర్వే విశన్తి హ్యధరం తమః । రజస్తమోగుణౌ వీన్ద్ర ఇతరాభ్యాం విమిశ్రితౌ ॥ ౩,౪.

వారు తెలిసినవారు అందరూ క్రిందటి అంధకారంలోకి వెళ్తారు; రజస్సు, తమస్సు అనే గుణాలు మిగతా రెండింటితో కలిసిపోతాయి, ఓ పక్షిరాజేంద్రా.