అన్నాభిమానం బ్రహ్మ చాహుర్మురారిం జీవాభిమానం వాయుమాహుర్మహాన్తః । న శక్తోసౌ బ్రహ్మదేవో వివస్తుం వాయుం వినా సంసృతావేవ నిత్యమ్ ॥ ౩,౨.
బ్రహ్మను అన్నానికి అధిపతిగా, మురారి (విష్ణువు)ని ప్రాణానికి అధిపతిగా, వాయువును గాలిగా మహర్షులు చెబుతారు. వాయువు లేకుండా బ్రహ్మ ఎప్పుడూ ఉండలేడు; సృష్టిలో వీరిద్దరూ ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటారు.
న తం వినా మాతరిశ్వా చ వస్తుమన్యోన్యమాప్తిః కాలతో న్యూనతా చ । యదా మహత్తత్త్వని యామకోభూద్బ్రహ్మాణ్డాన్తస్థూలసృష్టౌ మహాత్మా ॥ ౩,౨.
వాళ్లిద్దరిలో ఎవరు లేకపోయినా మరొకరు ఉండలేరు; ఒకరికి మరొకరిని పొందడం సాధ్యం కాదు, కాలపరంగా తక్కువతనం ఉంటుంది. మహత్తత్త్వం పుట్టినప్పుడు, బ్రహ్మాండంలోని స్థూల సృష్టిలో మహాత్ముడైన బ్రహ్మ జన్మించాడు.
తదా వాయుర్నాశకద్వై మహాత్మా బాహ్యే సృష్టౌ కాలభేదేన చాస్తి । సరస్వతీ భారతీ బ్రహ్మణస్తు సంవత్సరానన్తరం సంబభూవ ॥ ౩,౨.
అప్పుడు వాయువు బయట సృష్టి చేయలేకపోయాడు; సృష్టి కాలమును బట్టి జరుగుతుంది. బ్రహ్మ నుంచి సరస్వతీ, భారతీ, ఒక సంవత్సరం తర్వాత జన్మించింది.
యదా దశాబ్దాః సమతీతా మహాత్మా తదా వాయుః సమభూల్లోకపూజ్యః । కిఞ్చిన్న్యూనత్వం స్థూలసృష్టౌ మహాత్మన్నైతావతా వానయోః సౌమ్యహానిః ॥ ౩,౨.
పది సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక, వాయువు జన్మించి లోకాల్లో పూజింపబడాడు. స్థూల సృష్టిలో కొంత తక్కువతనం ఉన్నా, దీని వల్ల వారిద్దరికీ గొప్పతనంలో ఏ మాత్రం హాని లేదు.
సరస్వతీ వత్సరాత్సంబభూవ హ్యనన్తరం బ్రహ్మణో జన్మకాలాత్ । గిరః సకాశాత్కాలతో న్యూనతాస్తి వాయోస్తదా హ్యధమత్త్వే క్షతిః కా ॥ ౩,౨.
సరస్వతీ బ్రహ్మ జన్మించిన ఏడాది తర్వాత పుట్టింది; ఆమె జననంతో వాయువుకు కాలపరంగా తక్కువతనం వచ్చింది. అయినా, ఆ మృదువైన వాడికి తక్కువగా ఉండటంలో ఏమి నష్టం లేదు.
వాయోరనన్తరం వాణీ హ్యభూత్సంవత్సరాత్పరమ్ । యావత్పశ్చాజ్జనిస్తావత్పూర్వదేహక్షయో భవేత్ ॥ ౩,౨.
వాయువు తర్వాత వాణి, అంటే మాట, ఒక సంవత్సరం దాటి పుట్టింది. కొత్త జననం వచ్చే వరకు, పూర్వదేహం నశించాల్సిందే.
శేషస్త్విన్ద్రో రుద్ర ఏతే త్రయశ్చ సమా హ్యేతే జ్ఞానబలాదికేష్వపి తథాపి తేషాం కాలతో న్యూనతాస్తి కాలోపి తేషాం ద్వివ్యేసహస్రవర్షమ్ ॥ ౩,౨.
శేషుడు, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు — ఈ ముగ్గురూ జ్ఞానంలోనూ, బలంలోనూ సమానులే. అయినా కాలం వల్ల వారిలో తేడా ఉంటుంది. వారి కాలం రెండు వేల దివ్య సంవత్సరాలు.
అనన్తరుద్రో బ్రహ్మవాయూ యథా వా తథా జ్ఞేయో నైవ హానిః స్వరూపే । స్థూలస్య సృష్టౌ బాహ్యసృష్టౌ మహాత్మన్కాలాన్న్యూనత్వం స మయా నైవ చిన్త్యః ॥ ౩,౨.
అనంతరుద్రుడు, బ్రహ్మ, వాయువు కూడా ఇలానే తెలుసుకోవాలి. వారి అసలు స్వరూపంలో ఎలాంటి లోపం ఉండదు. స్థూల సృష్టిలో, బాహ్య సృష్టిలో వారి కాల పరిమితి గురించి నేను ఆలోచించను, మహాత్మా.
తేషాం సకాశాద్వారుణీ పార్వతీ చ సౌపర్ణీనామ్నీ తిస్త్ర ఏతా మహాత్మన్ । దశాబ్దేభ్యోనన్తరం సంబభూవుః సరస్వతీ భారతీవచ్చ బోధ్యా ॥ ౩,౨.
వారిలోంచి వారుణి, పార్వతి, సౌపర్ణి అనే మూడు గొప్ప ఆత్మలు పుట్టారు. పదేళ్ల తరువాత సరస్వతి, భారతీ కూడా జన్మించారు. వీరిని అలా తెలుసుకోవాలి.
ఇన్ద్రో వరో రుద్రభార్యాదికేభ్య ఏవం జ్ఞానం సర్వదా దేహ్యమన్దమ్ । ఏవం జ్ఞానం యస్య భవేచ్చ లోకే స వై జ్ఞానీ వేదవేద్యః స ఏవ ॥ ౩,౨.
ఇంద్రుడు, వరుణుడు, రుద్రుని భార్యలు మొదలైనవారికి ఎప్పుడూ జ్ఞానం పూర్తిగా ఇవ్వాలి. ఎవరికైతే ఇలాంటి జ్ఞానం ఉంటుందో, వాడు నిజమైన జ్ఞాని, వేదాలను తెలుసుకునేవాడు కూడా అతడే.
న వై జ్ఞానీత్యన్తరం యో న వేద స వేదవాదీ న చ వేదపాఠకః ॥ ౩,౨.
ఈ తేడాను ఎవడు తెలియదో, అతడు నిజంగా జ్ఞాని కాదు; వేదాన్ని చెప్పేవాడు కాదు, వేదాన్ని పఠించేవాడు కూడా కాదు.
వేదాక్షరాణి యావన్తి పఠితాని ద్విజాతిభిః । తావన్తి హరినామాని ప్రియాణి చ హరేః సదా ॥ ౩,౨.
ద్విజులు ఎంత వేదాక్షరాలు పఠిస్తారో, అంతే హరి ప్రియమైన పేర్లు కూడా ఎప్పుడూ ఉంటాయి.
మమ స్వామీ హరిర్నిత్యం దాసోహం సర్వదా హరేః । బ్రహ్మాద్యా దేవతాః సర్వా గురవో మే యథాక్రమమ్ ॥ ౩,౨.
హరి ఎప్పుడూ నా ప్రభువు, నేను ఎప్పుడూ హరికి దాసుడిని. బ్రహ్మ మొదలైన అన్ని దేవతలు నాకు గురువులు, తగిన క్రమంలో.
ఏతేషాం చ హరిః స్వామీ వేదే సర్వత్ర గీయతే । ఏవం జానంస్తు యో వేదాన్సంపఠేత్స ద్విజోత్తమః ॥ ౩,౨.
ఈ అందరికీ హరి ప్రభువు, వేదంలో ఎక్కడైనా ఆయనను స్తుతిస్తారు. ఇలా తెలిసి వేదాలను పఠించే వాడే ఉత్తమ ద్విజుడు.
స వేదపాఠకో జ్ఞేయస్తదన్యే వేదవాదినః । వేదభారభరాక్రాన్తః స వై బ్రాహ్మణగర్దభః ॥ ౩,౨.
అతడే వేదపఠకుడు అని తెలుసుకోవాలి; మిగతావారు వేదాన్ని చెప్పేవాళ్లు మాత్రమే. వేదభారం మాత్రమే మోసేవాడు నిజంగా బ్రాహ్మణ గాడిద.
జ్ఞానాభిమానీ వేదమానీ ఉభౌ తు పరస్పరం హ్యూచతుః సర్వదైవ । జలం వేదో యత్ర వాసో మురారేరాచార్యాణాం సంగదోషాద్ద్విజానామ్ ॥ ౩,౨.
జ్ఞానంపై గర్వం ఉన్నవాడు, వేదంపై గర్వం ఉన్నవాడు ఇద్దరూ ఎప్పుడూ పరస్పరం వాదిస్తారు. వేదం నీటిలా, మురారి నివాసంలా ఉన్న చోట, గురువుల తప్పుల వల్ల, ద్విజుల వల్ల అయోమయం కలుగుతుంది.
మహాపరాధాః సంతి లోకే మహాత్మన్సహస్రశః శతశః కోటిశశ్చ । హరిశ్చ తాన్క్షమతే సర్వదైవ నామత్రయస్మరణాద్వై కుపాలుః ॥ ౩,౨.
మహాత్మా, లోకంలో వేలాది, లక్షలాది, కోట్లాది పెద్ద పాపాలు ఉన్నాయి. అయినా హరి ఎప్పుడూ క్షమిస్తాడు, ఆయన దయతో, తన మూడు పేర్లు జపించినవారిని.
సర్వాపరాధాద్రహితం దానమానైర్యుక్తం సదా తారతమ్యాచ్చ హీనమ్ । దృష్ట్వాపరాధం తస్య విష్ణుర్మహాత్మా హాహాకారం కురుతే క్రోధబుద్ధ్యా ॥ ౩,౨.
ఎలాంటి అపరాధం లేని, ఎప్పుడూ గౌరవంతో, తక్కువతనపు భావం లేని దానం — అలాంటి దానిలో అపరాధం కనిపిస్తే, మహాత్ముడు విష్ణువు కోపంతో చాలా బాధపడతాడు.
ఉత్తిష్ఠ గోవిన్ద సువేదవేద్య సోవ్యాత్కృతాఖ్యో మయి సమ్యక్ప్రసీద । భో కేశవోత్తిష్ఠ సుఖస్వరూప సృష్టౌ వ్యయే వర్తయితుం సమర్థః ॥ ౩,౨.
లేవు, గోవిందా! వేదాలను తెలిసినవాడా, రక్షకుడా, ప్రసిద్ధుడా, నా మీద సంపూర్ణంగా కరుణ చూపు. ఓ కేశవా! లేవు, ఆనంద స్వరూపుడా, సృష్టి, లయాన్ని నడిపించగలవాడా!
సృష్ట్వా బ్రహ్మాణం ప్రేరయేత్పూజ్యసృష్టౌ సృష్ట్వా రుద్రం ప్రేరయేత్సంహృతౌ చ । ప్రాప్తవ్యయోగ్యాన్బ్రహ్మశేషాదిదేవాన్దృష్ట్వాదృష్ట్వా దేహి మోక్షం చ సమ్యక్ ॥ ౩,౨.
బ్రహ్మను సృష్టించి సృష్టికి ప్రేరేపిస్తాడు; రుద్రుని సృష్టించి లయానికి ప్రేరేపిస్తాడు. బ్రహ్మ, శేషుడు మొదలైన దేవతలను కనబడి, కనబడని వారిని చూసి, నాకు సంపూర్ణ మోక్షం ఇవ్వు.
హరే మురారే స్వాపహీనాద్య తిష్ఠ కల్పా దికానన్తరజ్ఞాన (రం బుద్ధి) (జాన) హీనాత్ । సమ్యగ్దృష్ట్వా కర్మదృష్ట్యా మహాత్మల్లంబ్ధం తమో దాహి దుః ఖస్వరూపమ్ ॥ ౩,౨.
హరి, మురారి! ఇప్పుడు కల్పకాలం నిద్ర లేకుండా నిల్చో. దిక్కుల జ్ఞానం లోపించకుండా ఉండు. కర్మదృష్టితో సరిగ్గా చూసి, మహాత్మా, కలిగిన అంధకారాన్ని, బాధ రూపమైనదాన్ని నాశనం చేయు.
దైత్యాదికాన్దుః ఖమతీన్హ యస్మాత్తమస్యన్ధేసర్వదా చిత్స్వరూపీ । తస్మాదాహుర్దుః స్వరూపీ హరిస్త్వం దుః ఖస్వరూపాత్త్వం చ దుః ఖీ హరే త్వమ్ ॥ ౩,౨.
దైత్యులు మొదలైనవారి బాధను ఎప్పుడూ తొలగించే వాడవు, అజ్ఞానాంధకారంలో చైతన్య స్వరూపుడవు. అందుకే నిన్ను సుఖ స్వరూపుడని అంటారు, హరి! నీవే బాధను తొలగించేవాడవు, హరి!
ఉత్తిష్ఠ నారాయణ వాసుదేవ హ్యుత్తిష్ఠ కృష్ణాచ్యుత మాధవేతి । ఉత్తిష్ఠ వైకుణ్ఠ దయార్ద్రమూర్తే ఉత్తిష్ఠ లక్ష్మీశ నమోనమస్తే ॥ ౩,౨.
లేవు, నారాయణా! వాసుదేవా! లేవు, కృష్ణా! అచ్యుతా! మాధవా! లేవు, వైకుంఠా! దయా మూర్తివా! లేవు, లక్ష్మీశా! నీకు పునఃపునః నమస్కారం.
ఉత్తిష్ఠ మధ్వేశ సరస్వతీశ ఉత్తిష్ఠ రుద్రేశ తథాంబికేశ । ఉత్తిష్ఠ చన్ద్రేశ తథా శచీశ విప్రేశ భక్తేశ గవేశ నిత్యమ్ ॥ ౩,౨.
లేవు, మధ్వేశా! సరస్వతీశా! లేవు, రుద్రేశా! అంబికేశా! లేవు, చంద్రేశా! శచీశా! విప్రేశా! భక్తేశా! గవేశా! ఎప్పుడూ.
శాస్త్రప్రియోత్తిష్ఠ ఋచి ప్రియస్త్వం యజుః ప్రియోత్తిష్ఠ నిదానమూర్తే । సామప్రియస్త్వం చ తథా మురారే అథర్వవేదప్రియ సర్వదా త్వమ్ ॥ ౩,౨.
వేదాలను ప్రేమించే వాడవు, లేచి నిలబడు! ఋగ్వేదానికి ప్రియుడవు, యజుర్వేద స్వరూపుడవు, లేచి నిలబడు! సామవేదానికి ప్రియుడవు, మురారి! అథర్వవేదానికి ఎప్పుడూ ప్రియుడవు, నీవే.
గద్యప్రియస్త్వం చ పురాణమూర్తే స్తుతిప్రియోత్తిష్ఠ విచిత్రమూర్తే । సుగాయనప్రీతికరస్త్వమేవ హ్యుతిష్ఠ శీఘ్రం కమలా పతిస్త్వమ్ ॥ ౩,౨.
గద్యాలను ఇష్టపడే పురాతన స్వరూపుడవు, లేచి నిలబడు! అద్భుతమైన రూపముతో ఉన్నవాడవు, స్తుతులను ఇష్టపడేవాడవు, లేచి నిలబడు! మధురంగా పాడే వాడివల్ల ఆనందం కలుగుతుంది, త్వరగా లేచి నిలబడు, కమలాపతి!
ఏవం స్తుతో విష్ణురజః పురాణో హ్యతిత్వరావానుత్థితో నిత్యబద్ధః ॥ ౩,౨.
ఇలా స్తుతించబడిన పురాతనుడు, ఆదికర్త అయిన విష్ణువు, వెంటనే లేచి నిలిచాడు; ఆయన ఎప్పటికీ బంధించబడి ఉంటాడు.
శ్రీగరుడమహాపురాణమ్ ౩ శ్రీకృష్ణ ఉవాచ । బభూవేచ్ఛా మమ దేవస్య విష్ణోః స్రష్టుం సృజ్యాన్మోక్షయోగ్యాంశ్చ మోక్తుమ్ । ఇచ్ఛాశక్తిః సర్వదైవాస్తి విష్ణోస్తథాపి తద్వ్యాహరణం చ లౌకికమ్ ॥ ౩,౩.
శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు: సృష్టికి మరియు మోక్షానికి యోగ్యమైన వారిని సృష్టించాలనే కోరిక నాకు, దేవుడు అయిన విష్ణువుకు కలిగింది. ఆ సంకల్పశక్తి విష్ణువులో ఎప్పుడూ ఉంటుంది. అయినా, దానిని మనుషుల మాటలలో చెప్పడం జరుగుతుంది.
తదా హరిర్జగృహే లౌకికం చ తమః పానం తేన రూపేణ చక్రే । తద్రూపమాహుః ప్రాకృతం వై తదజ్ఞా హ్యన్ధం తమః ప్రవిశన్త్యేవ సర్వే ॥ ౩,౩.
అప్పుడు హరి భౌతిక రూపాన్ని ధరించి, ఆ రూపంతో చీకటిని పానం చేశాడు. ఆ రూపాన్ని ప్రకృతిస్వభావంగా అంటారు. అజ్ఞానులు, జ్ఞానం లేని వారు అందరూ ఆ చీకటిలోకి ప్రవేశిస్తారు.
అవతారా మహావిష్ణోః సర్వే పూర్ణాః ప్రకీర్తితాః । పూర్ణం చ తత్పరం రూపం పూర్ణాత్పూర్ణాః సముద్గతాః ॥ ౩,౩.
మహావిష్ణువు అవతారాలన్నీ సంపూర్ణమైనవే అని చెప్పబడింది. ఆ పరమరూపం సంపూర్ణమైనదే. ఆ సంపూర్ణత నుంచే అన్ని సంపూర్ణ రూపాలు ఉద్భవించాయి.