గృణన్తః పరమం బ్రహ్మ జగచ్చక్షుర్మహౌజసః । సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞాస్తేపుర్నైమిష కాననే ॥ ౩,౧.
పరమబ్రహ్మను, జగత్తుకు కంటిని, మహాశక్తిని స్తుతిస్తూ, అన్ని శాస్త్రార్థాలను తెలిసిన వారు నైమిశారణ్య అరణ్యంలో నివసించారు.
యజ్ఞైర్యజ్ఞపతిం కేచిజ్జ్ఞానైర్జ్ఞానాత్మకం పరమ్ । కేచిత్పరమయా భక్త్యా నారాయణమపూజయన్ ॥ ౩,౧.
కొంతమంది యజ్ఞాలతో యజ్ఞపతిని, మరికొందరు జ్ఞానంతో జ్ఞానస్వరూపుడైన పరముని, ఇంకొందరు పరమభక్తితో నారాయణుణ్ణి పూజించారు.
ఏకదా తు మహాత్మానః సమాజం చక్రురుత్తమాః । ధర్మార్థకామమోక్షాణాముపాయం జ్ఞాతుమిచ్ఛవః ॥ ౩,౧.
ఒకసారి ఆ మహాత్ములు, శ్రేష్ఠులు, ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షాలకు మార్గం తెలుసుకోవాలని సమవాయంగా కూడారు.
షద్వింశతిసహస్రాణి మునీనామూర్ధ్వరేతసామ్ । తేషాం శిష్యప్రశిష్యాణాం సంఖ్యా వక్తుం న శఙ్క్యతే ॥ ౩,౧.
అక్కడ ఇరవై ఆరు వేల మంది మునులు బ్రహ్మచర్యంలో నిలకడగా ఉన్నారు. వారి శిష్యులు, శిష్యుల శిష్యుల సంఖ్యను లెక్కించలేం.
మునయో భావితాత్మానో మిలితాస్తే మహోజసః । లోకానుగ్రహకర్తారో వీతరాగా విమత్సరాః ॥ ౩,౧.
ఆ మునులు, శుద్ధహృదయులు, గొప్ప తేజస్సుతో కూడినవారు, లోకానికి మేలుచేసేవారు, రాగద్వేషాలు లేని వారు కూడారు.
కథం హరౌ మనుష్యాణాం భక్తిరవ్యభిచారిణీ । కేన సిధ్యేత్తు సకలం కర్మ త్రివిధమాత్మనః ॥ ౩,౧.
హరిలో అచంచలమైన భక్తి మనుషులకు ఎలా కలుగుతుంది? మనిషి చేసే మూడు విధాల కర్మలు అన్ని ఎలా సిద్ధిస్తాయి?
ఇత్యేవం ప్రష్టుమాత్మానముద్యతాన్ప్రేక్ష్య శౌనకః । సాంజ లిర్వాక్యమాహ స్మ వినయావనతః సుధీః ॥ ౩,౧.
అలా ప్రశ్నించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న వారిని చూసి, శౌనకుడు వినయంగా, మృదువుగా ఇలా అన్నాడు.
శౌనక ఉవాచ । ఆస్తే సిద్ధాశ్రమే పుణ్యే సూతః పౌరాణికోత్తమః । స ఏతదఖిలం వేత్తి వ్యాసశిష్యో యతీశ్వరః ॥ ౩,౧.
శౌనకుడు అన్నాడు: సిద్ధాశ్రమం అనే పవిత్ర స్థలంలో పురాణాలను చెప్పడంలో ప్రావీణ్యం గల సూతుడు నివసిస్తున్నాడు. ఆయన వ్యాసుని శిష్యుడు, యతిశ్రేష్ఠుడు, అన్నీ విషయాలు తెలుసు.
తస్మాత్తమేవ పృచ్ఛామ ఇత్యేవం శౌనకో మునిః । అథ తే ఋషయో జగ్ముః పుణ్యం సిద్ధాశ్రమం తతః ॥ ౩,౧.
అందుకే మనం ఆయనని అడదాం అని శౌనక ముని అన్నాడు. వెంటనే ఆ ఋషులు పవిత్రమైన సిద్ధాశ్రమానికి వెళ్లారు.
పప్రచ్ఛుస్తే సుఖాసీనం నైమిషారణ్యవాసినః । ఋషయ ఊచుః । వయం త్వతిథయః ప్రాప్తాస్త్వాతిథేయోసి సువ్రత ॥ ౩,౧.
వారు నైమిశారణ్యంలో నివసించే సూతుని సుఖంగా కూర్చున్నవాడిని ప్రశ్నించారు. ఋషులు ఇలా అన్నారు: మేము అతిథులుగా వచ్చాము, నీవు మా ఆతిథేయుడవు, ఓ సుశీలుడా.
స్నానదానోపచారేణ పూజయిత్వా యథావిధి । కేన విష్ణుః ప్రసన్నః స్యాత్స కథం పూజ్యతే నరైః ॥ ౩,౧.
స్నానం, దానం, మరియూ యథావిధిగా పూజ చేసి, విష్ణువు ఎలా సంతుష్టుడవుతాడు? మనుషులు ఆయనను ఎలా పూజించాలి?
ముక్తిసాధనభూతం చ బ్రూహి తత్త్వవినిర్ణయమ్ । సూత ఉవాచ । శృణుధ్వమృషయః సర్వే హరిం తత్త్వవినిర్ణయమ్ ॥ ౩,౧.
మోక్షానికి మార్గమైనది ఏమిటో, దాని నిజమైన అర్థాన్ని చెప్పు. సూతుడు చెప్పెను: మహర్షులారా! హరిదేవుని తత్త్వాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను, వినండి.
నత్వా విష్ణుం శ్రియం వాయుం భారతీం శేషసంజ్ఞకమ్ । ద్వైపాయనం గురుం కృష్ణం ప్రవక్ష్యామి యథామతి ॥ ౩,౧.
విష్ణువుకు, శ్రీదేవికి, వాయుదేవునికి, భారతి దేవికి, శేషునికి, ద్వైపాయన వ్యాసునికి, గురువుకు, కృష్ణునికి నమస్కరించి, నాకు తెలిసినంతవరకు నేను వివరంగా చెబుతాను.
నాస్తి నారాయణసమం న భూతం న భవిష్యతి । ఏతేన సత్యవాక్యేన సర్వార్థాన్సాధయామ్యహమ్ ॥ ౩,౧.
నారాయణునికి సమానుడు ఎవ్వరూ లేరు, లేరు, ఎప్పుడూ ఉండరు. ఈ సత్యవాక్యంతోనే నేను అన్నీ సాధించగలను.
శౌనక ఉవాచ । కిమర్థం నమనం విష్ణోర్గ్రన్థాదౌ మునిసత్తమ । కర్తవ్యం బ్రూహి మే బ్రహ్మన్కృపయా మమ సువ్రత ॥ ౩,౧.
శౌనకుడు అడిగాడు: మునిశ్రేష్ఠా! గ్రంథం ప్రారంభంలో విష్ణువుకు నమస్కారం చేయడం ఎందుకు అవసరం? దయచేసి, బ్రహ్మన్, నాకు చెప్పండి.
తతః శ్రియం తతో వాయుం భారతీం చ తతః పరమ్ । అన్తే వ్యాసం కిమర్థం చ త్వం నమస్కృతవానసి । సూతసూత మహాభాగ బ్రూహి కారణమత్ర చ ॥ ౩,౧.
తరువాత శ్రీదేవికి, తరువాత వాయుదేవునికి, తరువాత భారతి దేవికి, చివరగా వ్యాసునికి నమస్కరించావు. దీనికి కారణం ఏమిటో, సూత మహాభాగా, దయచేసి చెప్పు.
సూత ఉవాచ । ఆదౌ వన్ద్యః సర్వవేదైకవేద్యో వేదే శాస్త్రే సేతిహాసే పురాణే । సత్తాం ప్రాయో విష్ణురేవైక ఏవ ప్రకాశతేఽతో నమ్య ఏకో హరిర్హి ॥ ౩,౧.
సూతుడు చెప్పెను: అన్ని వేదాలలో, శాస్త్రాలలో, ఇతిహాసాలలో, పురాణాలలో కూడా ఒక్క విష్ణువే తెలుసుకోదగినవాడు. ఆయనే సర్వత్రా ఉన్నవాడు. అందుకే హరిదేవుని ఒక్కరినే పూజించాలి.
సర్వత్ర ముఖ్యస్త్వధికోన్యతోపి స ఏవ నమ్యో న చ శఙ్కరాద్యాః । నమన్తి యేఽవినయాచ్ఛఙ్కరం తు వినాయకం చణ్డికాం రేణుకాం చ ॥ ౩,౧.
ప్రతి చోటా విష్ణువే ప్రధానుడు, ఇతరులకన్నా గొప్పవాడు. ఆయనను తప్ప మరెవ్వరిని పూజించకూడదు. శంకరుడు, వినాయకుడు, చండికా, రేణుకా మొదలైనవారిని పూజించేవారు తెలియక అలా చేస్తారు.
తథా సూర్యం భైరవం మాతారశ్వ తథా వాణీం గిరిజాం వై శ్రియం చ । సర్వేపి తే వైష్ణవా నైవ లోకే న తద్భక్తా వేతి చార్యా వదన్తి ॥ ౩,౧.
అలాగే సూర్యుడు, భైరవుడు, మాతరశ్వ, వాణీ, గిరిజ, శ్రీదేవి — వీళ్లందరూ విష్ణువుకు సంబంధించినవారే. వీరు స్వతంత్ర దేవతలు కావు, వీరి భక్తులు కూడా కాదు అని ఆచార్యులు చెబుతారు.
న పార్థిక్యాన్నమనం కార్యమేవ ప్రీణన్తి నైతా దేవతాః పూజనేన । పూజాం గృహీత్వా దేవతాశ్చైవ సర్వాః కిఞ్చిద్దత్వా ఫలదానేన తాంశ్చ ॥ ౩,౧.
పార్థునికి సంబంధం లేని దేవతలకు నమస్కరించకూడదు; వారు అలాంటి పూజతో సంతోషించరు. పూజను స్వీకరించినా, వారు కొద్దిగా ఫలమే ఇస్తారు.
సంతర్ప్య తుష్టైః స్వమనోను సారాత్తైః కారితాం కామ్యపూజాం తథైవ । నివేదయిత్వా పరదేవతాయాం విష్ణౌ హరౌ శ్రీపురుషాదివన్ద్యే ॥ ౩,౧.
తమ కోరిక మేరకు పూజలు చేసి, తృప్తిపరిచి, ఆ పూజను పరమదేవుడైన విష్ణువు, హరి, శ్రీపతి వారికి అర్పించాలి.
ఇహాపరత్రాపి సుఖేతరాణి దాస్యన్తి పశ్చాదధరం వై తమశ్చ । అతో హ్యేతే నైవ పూజ్యా న నమ్యా మోక్షేచ్ఛుభిర్బ్రాహ్మణాద్యైర్ద్విజేన్ద్ర ॥ ౩,౧.
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ వారు కొంత సుఖం ఇస్తారు; తరువాత మాత్రం దిగువ అంధకారంలో పడేస్తారు. అందుకే, మోక్షాన్ని కోరేవారు వీరిని పూజించకూడదు, నమస్కరించకూడదు.
తథైవ సర్వాశ్రమిభిశ్చ నిత్యం మహావిపత్తావపి విప్రవర్యాః । శ్రీకామ్య యా యే తు భజన్తి నిత్యం శ్రీబ్రహ్మరుద్రేద్రయమాదిదేవాన్ ॥ ౩,౧.
అలాగే, అన్ని ఆశ్రమస్థులూ, ఎంతటి కష్టమొచ్చినా కూడా, శ్రీదేవిని కోరేవారు బ్రహ్మ, రుద్ర, ఇంద్ర, యముడు మొదలైన దేవతలను పూజిస్తారు.
ఇహేవ భుఞ్జన్తి మహచ్చ దుః ఖం మహాపదః కుష్ఠభగన్దరాదీన్ । నమన్తి యేఽవైష్ణవాన్బ్రహ్మరుద్రవాయు ప్రతీకాన్నైవ తే విష్ణుభక్తాః ॥ ౩,౧.
వారు ఈ లోకంలోనే పెద్ద బాధలు, పెద్ద వ్యాధులు, కుష్టు, భగందరాది రోగాలు అనుభవిస్తారు. బ్రహ్మ, రుద్ర, వాయువు వంటి అవైష్ణవ రూపాలకు నమస్కరించేవారు విష్ణుభక్తులు కారు.
అభిప్రాయం త్వత్ర వక్ష్యే మునీన్ద్రాః పరం గోప్యం హృది ధార్యం హి తద్ధి । వాయోః ప్రతీకం పూజ్యమేవేహ విప్రా న బ్రహ్మరుద్రాదిప్రతీకమేవ ॥ ౩,౧.
ఇప్పుడు నా మనసులోని గోప్యమైన విషయాన్ని చెబుతాను, మహర్షులారా, దీన్ని హృదయంలో ఉంచాలి. బ్రాహ్మణులు వాయుదేవుని రూపాన్నే పూజించాలి, బ్రహ్మ, రుద్ర మొదలైన వారి రూపాలను కాదు.
పూజాకాలే దేవదేవస్య విష్ణోర్వాయోః ప్రతీకం యోగ్యభాగే నిధాయ । అన్తర్గతం తస్య వాయోర్హరిం చ లక్ష్మీపతిం పూజయిత్వా హి సమ్యక్ ॥ ౩,౧.
పూజ సమయంలో, విష్ణువు ప్రతినిధిగా వాయుదేవుని రూపాన్ని యోగ్యమైన స్థలంలో ఉంచి, అందులో అంతర్గతంగా ఉన్న హరిదేవుని, లక్ష్మీపతిని సరిగా పూజించాలి.
పశ్చాద్వాయోః సుప్రతీకం చ సమ్యఙ్నిర్మాల్యశేషేణ హరేః సమర్చయేత్ । పృథక్చ స్రగ్ధూపవిలేపనాదిపూజాం ప్రకుర్వన్తి చ యే విమూఢః ॥ ౩,౧.
తర్వాత, హరిదేవుని పూజలో మిగిలిన పుష్పాదులతో వాయుదేవుని ఉత్తమ రూపాన్ని సరిగా పూజించాలి. పుష్పమాలలు, ధూపం, గంధం వంటివాటితో వేరుగా పూజించే వారు మూర్ఖులు.
తేషాం దుః ఖమిహ లోకే పరత్ర భవిష్యతే నాత్ర విచార్యమస్తి । ప్రాయశ్చిత్తం స్వస్తి విప్రాః కథఞ్చిత్తత్కుర్వన్తు స్మరణం నామ విష్ణోః ॥ ౩,౧.
వారికి ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ బాధలు తప్పవు; ఇందులో సందేహం లేదు. ప్రాయశ్చిత్తంగా, బ్రాహ్మణులారా, వారు ఏదైనా విధంగా విష్ణునామాన్ని స్మరించాలి.
పాషణ్డరుద్రాదికసం ప్రతిష్ఠితాన్హరేర్వాయోః శఙ్కరస్య ప్రతీకాన్ । నమన్తి యే ఫలబుద్ధ్యా విభూఢాస్తేషాం ఫలం శాశ్వతం దుః ఖమేవ ॥ ౩,౧.
పాశండులు, రుద్రుడు మొదలైనవారి ప్రతిమలకు, లేదా హరి, వాయువు, శంకరుని రూపాలకు ఫలితాన్ని ఆశించి నమస్కరించే వారు నిజంగా మాయలో పడిపోయినవారు. వారికీ వచ్చే ఫలం ఎప్పటికీ ముగియని బాధ మాత్రమే.
వాయోః ప్రతీకం యది విప్రవర్యైః ప్రతిష్ఠితం చేన్నమనం హి కార్యమ్ । నైవేద్యశేషేణ హరేశ్చ విష్ణోః పూజా కృతా చేన్న హి దోషలేశః ॥ ౩,౧.
ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు వాయువు ప్రతిమను ప్రతిష్ఠించినట్లయితే, దానిని తప్పక పూజించాలి. అలాగే హరి లేదా విష్ణువు పూజను నైవేద్య శేషంతో చేసినా, ఎలాంటి తప్పు లేదు.