గరుడపురాణమ్

హిమాలయ పర్వతాల ఉత్తర శిఖరంలో జన్మించిన ఓ దేవత, భూమిపై పర్వతంగా నివసిస్తూ, బ్రహ్మదేవుని అనుమతితో తన ఇష్టానుసారం వెళ్లిపోవడానికి సిద్ధమయ్యారు. అంతలో బ్రహ్మదేవుడు వ్యాసుడికి ఇలా ఉపదేశించసాగారు: "వ్యాసా, మానవులకు భోగమూ, మోక్షమూ ప్రసాదించే శ్రాద్ధవిధానాన్ని నేను వివరంగా చెప్పుతాను. ముందుగా, బ్రాహ్మణులను, ముఖ్యంగా బ్రహ్మచర్యంలో ఉన్నవారిని ఆహ్వానించాలి. పవిత్రమైన యజ్ఞోపవీతాన్ని కుడివైపున వేసుకుని దేవతలను ఆహ్వానించాలి; ఎడమవైపు వేసుకుని పితృదేవతలను ఆహ్వానించాలి. ఆహ్వానించిన తర్వాత మంత్రాలతో, శుభవాక్యాలతో వారి పాదాలు కడగాలి. ‘ఓం, స్వాగతం’ అని వినయంగా పలకాలి. వారు ‘మాకు మంచి స్వాగతం లభించింది’ అని ప్రతిస్పందిస్తారు. తరువాత, ‘అన్ని దేవతలకు ఈ పాదజలము అర్ఘ్యము, స్వాహా’ అని, దర్భతో కలిపిన నీటిని బ్రాహ్మణుల పాదాలకు సమర్పించాలి. అలాగే, దక్షిణదిశను ఎదుర్కొని, యజ్ఞోపవీతాన్ని ఎడమవైపున వేసుకుని, తమ వంశపరంపర, పేర్లు, గోత్రములతో, పితృదేవతలకు ‘ఈ పాదజలము అర్ఘ్యము, స్వధా’ అని, దర్భ, పుష్పాలతో కలిపిన నీటిని సమర్పించాలి. అలాగే, మాతామహులు మొదలైన ఇతర మాతృపక్ష పితృదేవతలకు ‘ఇది ఆచమనం, స్వాహా, స్వధా’ అని, బ్రాహ్మణుల చేతుల్లో అర్ఘ్యాన్ని, పుష్పాలను సమర్పించాలి. ‘ఓం, ఈ ఆసనం సిద్ధంగా ఉంది’ అని పలికి, ‘ఓం భూః, ఓం భువః, ఓం స్వః, ఓం మహః, ఓం జనః, ఓం తపః, ఓం సత్యం’ అనే ఏడుమాటలను ఉచ్చరించాలి. దైవ బ్రాహ్మణులను తూర్పునకు, పితృ బ్రాహ్మణులను ఉత్తరానికి ఎదురుగా కూర్చోబెట్టాలి. ‘ఓం, దేవతలకు, పితృదేవతలకు, మహాయోగులకు నమస్సులు; స్వధా, స్వాహా, వారు ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడ ఉండాలి’ అని మూడుసార్లు పఠించాలి. తదుపరి, ‘ఈ స్థలంలో, ఈ మాసంలో, ఈ నక్షత్రంలో, ఈ సమయానికి, మా వంశపరంపరలోని పితృదేవతలకు, పేర్లతో సహా, శ్రాద్ధం చేయబోతున్నాను. మొదట సమస్త దేవతలకు’ అని ప్రకటించాలి. ‘ఓం, సమస్త దేవతలకు స్వాహా.’ ‘ఓం, సమస్త దేవతలను ఆహ్వానించబోతున్నాను’ అని చెప్పి, ‘ఓం, సమస్త దేవతలూ, రండి, ఈ సమర్పణను వినండి. ఈ దర్భపై కూర్చోండి. వాయుమండలంలో, పైభాగంలో ఉన్నవారు, యజ్ఞయోగ్యులు, ఈ దర్భపై సంతోషించండి’ అని పిలవాలి. ‘ఓం, ఔషధులు సోముని వెంట మాట్లాడుతున్నాయి. బ్రాహ్మణుడు యజ్ఞం చేస్తున్నవారిని, ఓ రాజా, మేము మీకు సమర్పించాము’ అని ఉచ్చరించాలి. ‘ఓం, శ్రాద్ధానికి నియమితులైన మహా దేవతలు రాగాక, శ్రద్ధగా ఉండండి’ అని పిలవాలి. ‘ఓం, రాక్షసులు, పిశాచులు, దుష్టాత్మలు బలిపీఠం దగ్గర నుంచి పారిపోవాలి’ అని చెప్పి, ముత్తదిన్ని మూడుసార్లు చల్లాలి. ‘ఓం, పాత్రను సిద్ధం చేస్తాను’ అని చెప్పి, అనుమతి తీసుకుని, శుద్ధికర్తతో పాత్రను శుద్ధి చేయాలి. ‘ఓం, దివ్య జలాలు మాకు పానీయంగా మంగళప్రదంగా ఉండాలి’ అని నీటిని పాత్రలో సమర్పించాలి. ‘ఓం, నువ్వు యవము, మా విరోధాన్ని, శత్రుత్వాన్ని తొలగించు’ అని యవమును సమర్పించాలి. ‘అమ్మ, సుగంధమైనది, అపరాజిత, అన్నివృక్షాలకు అధిపతి, నిన్ను ఇక్కడ ఆహ్వానిస్తున్నాను’ అని సుగంధ ద్రవ్యాలను సమర్పించాలి. ‘ఓం, ఆ దివ్య జలాలు, పాలు కలిగినవి, వాయుమండలంలో, భూమిపై ఉన్నవి, బంగారు వర్ణంతో, యజ్ఞయోగ్యమైనవి, మంగళప్రదమైనవి మాకు అనుకూలంగా ఉండాలి’ అని ప్రార్థించి, బ్రాహ్మణుని చేతిలో అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించాలి. ఆ నీటితో పాత్రను శుద్ధి చేసి, శుద్ధికర్త, పుటాన్ని బ్రాహ్మణుడి పక్కన ఉంచాలి. శుద్ధమైన నీటిని మొదటి పాత్రలో నిలిపి, దర్భపై నిలబెట్టాలి. అన్ని దేవతలకు నమస్కారం చేసి, సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలు, ధూపం, దీపం, వస్త్రాలు సమర్పించాలి. ఇవే యజ్ఞయుగంలో శుద్ధి విధులు. ‘సుగంధద్రవ్యాల సమర్పణలో లోపం ఉండకూడదు’ అని బ్రాహ్మణుడు పలికితే, ‘అలాగే జరగాలి’ అని సమ్మతించాలి. అనంతరం, బ్రాహ్మణుల అనుమతితో, ‘నా తండ్రులకు, తాతలకు, పరతాతలకు, మాతామహులకు, మాతామహుల తండ్రులకు, వారి పెద్దలకు, వారి భార్యలతో కలిపి శ్రాద్ధం చేయబోతున్నాను’ అని ప్రకటించాలి. బ్రాహ్మణులు ‘చేయండి’ అని అనగానే, ‘ఓం, దేవతలకు, పితృదేవతలకు’ అని మూడుసార్లు ఉచ్చరించాలి. ‘ఓం, మా వంశానికి చెందిన తండ్రులు, తాతలు, పేర్లు, వారి భార్యలతో కలిపి, మీకు ఈ ఆసనం స్వధాతో సమర్పించబడింది’ అని బ్రాహ్మణుడి ఎడమవైపు ఆసనం సమర్పించాలి. ‘ఓం, పితృదేవతలను ఆహ్వానించబోతున్నాను’ అని చెప్పి, ‘ఓం, మేము మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తున్నాము, ప్రకాశవంతులారా; మేము మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తున్నాము, ప్రదీప్తులారా; సమర్పణ కోసం వంద మంది పితృదేవతలను తీసుకురండి’ అని పఠించాలి. ‘మా మృదువైన పితృదేవతలు, అగ్నిష్వాత్తులు, దైవ మార్గంలో వచ్చి, ఈ యజ్ఞంలో స్వధాతో సంతోషించండి, మాకు మంగళం కలిగించండి’ అని ప్రార్థించాలి. ‘దేవతలు, పితృదేవతలు, బలిపీఠం దగ్గర నుంచి దుష్టశక్తులను పారద్రోలాలి’ అని చెప్పి, నువ్వులను చల్లాలి. తూర్పున పాత్రలను ఉంచి, ‘ఓం, నువ్వు నువ్వులు, సోమునికి అర్పించబడ్డవి, దేవతలచే సృష్టించబడ్డవి, ప్రాచీన జలాలతో కలిసినవి, స్వధాతో పితృలోకాలను సంతోషపరచు’ అని నువ్వులను సమర్పించాలి. ఇప్పుడు, రెండు చేతులతో సుగంధద్రవ్యాలు, పుష్పాలు సమర్పించి, పితృపాత్రను ఎత్తి, ‘ఓ దివ్యునా’ అని పిలిచి, ‘ఫలానా వంశంలోని పితః, ఫలానా దేవశర్మా, మీ భార్యతో కలిపి, ఇది మీకు స్వధాతో అర్ఘ్యము’ అని సమర్పించాలి. అపవిత్ర పాత్రను ఎడమవైపున, కుడివైపు దర్భపై ఉంచి, ‘ఓం, నువ్వే పితృల స్థానం’ అని పాత్రను మూసివేయాలి. ‘ఓం, లోకాలు, పితృల నివాసాలు శుద్ధించబడాలి; నువ్వే పితృల నివాసం’ అని చెప్పి, మూసిన పాత్రను తాకాలి. తమ వంశానికి చెందిన తండ్రులు, తాతలు, పరతాతలు, వారి భార్యలతో కలిపి, సుగంధద్రవ్యాలు, పుష్పాలు, ధూపం, దీపం, వస్త్రాలు, యజ్ఞోపవీతాలు సమర్పించాలి. ‘పితృల sacred watersతో, సుగంధద్రవ్యాల సమర్పణ అనంతంగా ఉండాలి. సంకల్పం నెరవేరాలి’ అని బ్రాహ్మణుడు పలికితే, మాతామహులు మొదలైనవారికి కూడా ఇదే విధంగా అనుమతి విధిని చేయాలి. ‘ఓం, ఓ దివ్యునా’ అని స్థలాన్ని శుభ్రం చేయాలి. తర్వాత, నెయ్యితో కలిపిన అన్నాన్ని తీసుకుని, యజ్ఞోపవీతాన్ని కుడివైపున వేసుకుని, పితృబ్రాహ్మణునికి ‘ఓం, అగ్నిలో ఆహుతి సమర్పించబోతున్నాను’ అని చెప్పాలి. ‘చేయండి’ అని అనగానే, ‘ఓం, అగ్నయే, హవిస్సును మోసుకెళ్లేవాడా, స్వాహా’ అని రెండు ఆహుతులను దైవ బ్రాహ్మణుని చేతుల్లో సమర్పించాలి. మిగిలిన అన్నాన్ని పిండంగా చేసి, అది పితృల పాత్రలో, మాతృపక్ష పాత్రలో ఉంచాలి. పాత్రను మూసి, దర్భను ఉంచి, రెండు చేతులతో పాత్రను తిప్పి, ‘ఓం, భూమి నీ పాత్ర, ఆకాశం దాని మూత; అమృతాన్ని బ్రాహ్మణుని నోట్లో సమర్పిస్తున్నాను, స్వాహా’ అని ఉచ్చరించాలి. విష్ణువు తన మూడు అడుగులతో లోకాలను కొలిచాడు, ధూళిలో దాగి ఉన్నాడు; ‘ఓ విష్ణువా, ఈ సమర్పణను రక్షించు’ అని ప్రార్థించాలి. బ్రాహ్మణుని బొటనవేలిని అన్న మధ్యలో ఉంచాలి. ‘అపహత’ అని ఉచ్చరించి, ముత్తదిన్ని మూడుసార్లు చల్లాలి. ‘ఓం, అపవిత్రమైనదాన్ని నాశనం చేస్తున్నాను; దుష్టాత్మలు, రాక్షసులు, యక్షులు, పిశాచులు, యాతుధానులు అన్నింటినీ నేను నాశనం చేస్తున్నాను’ అని ఉచ్చరించాలి. సిద్ధార్థ విత్తనాలను చల్లాలి. తర్వాత, ధూరిలోచన అనే దేవతలకు నెయ్యితో, నీటితో, ఉపచారాలతో అన్నాన్ని ‘స్వాహా’ అని సమర్పించాలి. నీరు, దర్భతో కర్మ చేయాలి. ‘ఓం, ఈ అన్నం అనంతంగా ఉండాలి; సంకల్పం నెరవేరాలి’ అని ప్రార్థించాలి. తర్వాత, యజ్ఞోపవీతాన్ని ఎడమవైపున వేసుకుని, పితృబ్రాహ్మణుని పాత్రలో నెయ్యితో, ఉపచారాలతో అన్నాన్ని ఉంచాలి. దర్భను భూమిని తాకేటట్లు పైపైన ఉంచాలి. ‘ఓం, భూమి నీ పాత్ర’ అని రెండు చేతులతో పాత్రను పట్టుకుని, ‘ఓం, ఇది విష్ణువు’ అని ఉచ్చరించాలి. బ్రాహ్మణుని బొటనవేళిని అన్నంపై ఉంచాలి. ‘అపహత’ అని ఉచ్చరించి, నువ్వులను చల్లాలి. ఎడమ మోకాలి మీద భూమిని తాకుతూ, ‘ఫలానా వంశానికి చెందిన తండ్రులు, తాతలు, వారి భార్యలతో కలిపి, నెయ్యితో, నీటితో, ఉపచారాలతో కలిపిన, నిషిద్ధ పదార్థాలు లేని ఈ అన్నం స్వధాతో సమర్పించబడింది’ అని ప్రకటించాలి. ‘ఓం, పోషకుడా, అమృతం, నెయ్యి, పాలు, మధుర పదార్థాలు, స్వధా కలిగించు, నా పితృలను తృప్తిపరచు’ అని దక్షిణదిశగా నీరు పోయాలి. ‘ఓం, ఈ శ్రాద్ధం లోపం లేకుండా జరగాలి; సంకల్పం నెరవేరాలి. భూ, భువః, స్వః—సవితృదేవుని దివ్య తేజస్సును ధ్యానించుదాం; ఆయన మన మనస్సులను ప్రేరేపించాలి’ అని గాయత్రి మంత్రాన్ని పఠించాలి. ‘మధురమైన గాలులు వీస్తూ ఉండాలి, నదులు తేనెతో ప్రవహించాలి, ఔషధులు మధురంగా ఉండాలి, రాత్రులు, ఉదయాలు మధురంగా ఉండాలి, భూమి ధూళి మధురంగా ఉండాలి, ఆకాశం మన తండ్రిగా ఉండాలి, చెట్లు మధురంగా ఉండాలి, సూర్యుడు మధురంగా ఉండాలి, ఆవులు మధురంగా ఉండాలి’ అని ‘మధు, మధు, మధు’ అని పలకాలి. ‘మీరు ఇష్టానుసారం, మౌనంగా భుజించండి’ అని చెప్పాలి. వారు భోజనం చేసిన తరువాత, ఏడురకాల వ్యాధుల నివారణకు పితృస్తోత్రాన్ని పఠించాలి. ఆ ఏడురకాల వ్యాధులు: దశార్ణదేశంలో జింకలు, పర్వతాల్లో కృష్ణమృగాలు, శరద్కాల ద్వీపంలో చక్రవాక పక్షులు, మానస సరస్సులో హంసలు. అవి కురుక్షేత్రంలో వేదవేత్త బ్రాహ్మణులుగా జన్మించారు. వారు దీర్ఘయాత్రకు బయలుదేరి, ఎందుకు ఇప్పుడు అలసిపోతున్నారు? తర్వాత, దక్షిణదిశను చూస్తూ, యజ్ఞోపవీతాన్ని ఎడమవైపున వేసుకుని, సమర్పణను ముందుగా విడిచిపెట్టాలి. ‘మా వంశంలో అగ్నిలో దహించబడినవారు, ఇంకా బ్రతికున్నవారు, దహించబడని వారు—వారు భూమిపై సమర్పించినదానితో తృప్తిపొందాలి; తృప్తి చెందినవారు ఉత్తమ స్థితిని పొందాలి’ అని చెప్పి, నెయ్యితో, నీటితో కలిపిన అన్నాన్ని దర్భపై భూమిపై చల్లాలి. తర్వాత, బ్రాహ్మణుని ఆదేశానుసారం, ఆచమనానికి నీరు ఇవ్వాలి. మునుపటిలాగే, గాయత్రీ మంత్రం, మధువాత శ్లోకాలను మూడుసార్లు పఠించాలి. ‘ఓం, మిమ్మల్ని తృప్తిపరచాలి’ అని దైవబ్రాహ్మణునికి సమర్పించాలి. వారు ‘తృప్తిపొందాము’ అని అనగానే, ‘మిగిలిన అన్నం’ అని ప్రకటించాలి. ఇష్టమైనవారితో కలసి భోజనం చేయాలి. పితృబ్రాహ్మణునికి, యజ్ఞోపవీతాన్ని ఎడమవైపున వేసుకుని, ‘మీరు తృప్తిపొందారు’ అని సమర్పించాలి. వారు ‘మేము తృప్తిపొంది’ అని అనగానే, భూమిపై నీరు చల్లి, వృత్తాన్ని, చతురస్రాన్ని గీయాలి, నువ్వులను చల్లాలి. ‘ఓం, ఫలానా వంశానికి చెందిన నా తండ్రి, ఫలానా దేవశర్మా, మీ భార్యతో కలిపి, ఇది మీ పిండాసనం, స్వధా’ అని మధ్యలో ఉంచాలి. తాతకు గాయత్రీ, మధువాతను మూడుసార్లు పఠించి, నెయ్యితో అన్నాన్ని పిండంగా చేసి, దర్భపై ఉంచాలి. ‘ఫలానా వంశానికి చెందిన నా తండ్రి, ఫలానా శర్మా, మీ భార్యతో కలిపి, ఇది మీ పిండం, స్వధా’ అని ఉంచాలి. మళ్లీ గాయత్రీ, మధువాతను మూడుసార్లు పఠించి, పిండాన్ని పిండం దగ్గర చల్లాలి. ‘పిండాన్ని తినేవారు సంతోషంగా ఉండాలి’ అని చెప్పి, చేతిని దర్భపై తుడవాలి, పిండాన్ని నీటితో కడగాలి. ‘ఫలానా వంశానికి చెందిన నా తండ్రి, ఫలానా శర్మా, మీ భార్యతో కలిపి, ఇది మీ నీరు; మీ వెంట వచ్చే వారికి కూడా స్వధా లభించాలి’ అని ప్రార్థించాలి. పిండ పాత్రను తలకిందుగా ఉంచి, చేతులు కలిపి, ‘పితృదేవతలు, మీ భాగానికి తగినట్లుగా సంతోషంగా, అభివృద్ధిగా ఉండండి’ అని ప్రార్థించాలి. ఎడమచేతితో నీటిని తాకి, ముఖాన్ని తూర్పునుంచి ఉత్తరానికి తిప్పి, మూడుసార్లు శ్వాసను ఆపి, ‘ఆరు ఋతువులకు నమస్సులు’ అని పఠించాలి. ఎడమచేతితో తిరిగి, పుష్పాలను సమర్పించాలి.