ఒకప్పుడు మహర్షులు శాస్త్రాలను విశదంగా వివరించుతూ, ఛందస్సుల వైభవాన్ని ఆరాధనతో చెప్పారు. సూతుడు ఇలా వివరించాడు: “వివిధ పుష్పాలతో అలంకరించబడిన, నీరు ప్రవహించేలా సాగే ఛందస్సును 'స్ట్రగ్విణీ' అంటారు. ఈ ఛందస్సులో ప్రతి పాదంలో నాలుగు నిపుణులైన జసౌలు ఉంటాయి. ‘భుజంగప్రయాత’ అనే ఛందస్సు నాలుగు పాదాలతో ఉంటుంది. మణిమాలా ఛందస్సు ప్రయంవదా, నభజ్రై మరియు తయౌ, తయౌ గణాలతో నిర్మించబడింది. గుహవక్త్ర గణాలతో 'సన్నిద్రా' అనగా 'లలితా' ఛందస్సు, టభౌ, జరౌ గణాలతో కూడి ఉంటుంది. 'ఉజ్జ్వలా' ఛందస్సు కొలతగల అక్షరాలతో, సజససై గణాలతో, ననౌ, భరౌ గణాలతో సమన్వయమవుతుంది. మమౌ, యయౌ గణాలతో 'వైశ్వదేవీ' ఛందస్సు, యతి అని కూడా పిలవబడుతుంది; మభౌ, సమౌ గణాలతో 'జలధరమాలా' మరియు 'అబ్ధ్య' ఛందస్సులు కూడా యతి అని పేరుగడతాయి. నౌ, తతౌ, గః గణాలతో 'క్షమావృత్త' ఛందస్సు, అశ్వాలు మరియు రసాలతో యతి; ప్రహర్షిణీ ఛందస్సు మనౌ, జ్రౌ, గః గణాలతో, పది అగ్నులతో యతి. జభౌ, సజౌ, గః గణాలతో 'రుచిరా' ఛందస్సు, నాలుగు గ్రహాలతో యతి; మత్తమయూర ఛందస్సు మతయాహ్, సగౌ గణాలతో, దివ్యగ్రహాలతో యతి. మంజుభాషిణీ ఛందస్సు సజ్సా, జ్గౌ గణాలతో; సునందినీ ఛందస్సు సజసా, మగౌ గణాలతో; ననౌ, తతౌ, చంద్రికా గః గణాలతో, ఏడు రసాలతో యతి. అసంబాధా ఛందస్సు మతనసా, గగౌ గణాలతో, బాణగ్రహాలతో యతి; ననరాహ్ లఘుగురు గణాలతో, స్వరాలతో 'అపరాజితా' అని పిలవబడుతుంది. ననౌ, భనౌ, ప్రహరణకలికా లగౌ గణాలతో; వసంతతిలకా, సింహోన్నతా, టభ్జా జగౌ గురు గణాలతో. భజౌ, సనౌ, గగావిందు వదనాథ, సుకేశరం ఛందస్సులు; నరణా, రలగః, పాదే, శర్కరీ ఛందస్సు కూడా వివరించబడింది. పద్నాలుగు అక్షరాల ఛందస్సు ఉత్తమమైనది, చంద్రబింబం మరియు దాని సహచరులతో; రసగ్రహ ఛందస్సు, స్రక్స్రా, వసుశైలా ఛందస్సులు కూడా అలాగే. మణిగుణ గణాలతో మాలినీ ఛందస్సు, ననమా ఛందస్సు కొనసాగుతుంది; వసుస్వర ఛందస్సు, నజౌ, భజ్రా, ప్రభద్రక ఛందస్సులు కూడా అలాగే. ఎలా, సయౌ, ననౌ—ఎవరైనా ఎనిమిది చిత్రలేఖా స్వరాలతో ఉంటే; మరౌ, మయౌ—ఇలా ఉంటే, ఇది 'శర్కరీ' ఛందస్సు. స్వరాల నుండి ఖం, వృషభ, గజ, జృంభిత, భ్రననా, నాగౌ; నజభజరా, వాణినీ, గః—ఈ ఎనిమిది గణాలతో 'పింగళ' ఛందస్సు ప్రకటించబడింది. రసరుద్రతో 'శిఖరీణీ' ఛందస్సు, యమౌ, నసభలా, గురు; వసుగ్రయతి ఛందస్సు పృథ్వీ, జసౌ, జసయలా, గురు. పది స్వరాలతో వంశపత్ర ఛందస్సు, భ్రౌన్భా లఘు; ఆరు వేదాశ్వాలతో హరిణీ ఛందస్సు, నసమా, రసలా, గురు. మందాక్రాంత ఛందస్సు ఆరు నాగాలతో, మభనా, తతగా, గురు; నర్డటక ఛందస్సు నజభజా, జలౌ, గో గణాలతో కూడి ఉంటుంది. సప్తర్త్వ ఛందస్సు, కోకిల, కమత్యష్టి ఛందస్సులు యథాపూర్వంగా ఉంటాయి; భూతర్త్వ, అశ్వ, కుసుమితలతా ఛందస్సు మ్టౌ, న్యౌ, యయౌ, ధృతి. రసర్త్వ, అశ్వ, యమౌ, న్సౌ, రౌ, మేఘవిస్ఫూర్జిత ఛందస్సు, రగౌ; శార్దూలవిక్రీడిత ఛందస్సు మహ్, సూర్యశ్వ, సజ్సతా, స్టగౌ గణాలతో. 'అతిధృతి' ఛందస్సు ప్రకటించబడింది, తరువాత 'కృతి' ఛందస్సు వస్తుంది; ఏడు అశ్వ, ఋతు, సువదనా, భ్రౌ, మనౌ, యభలా, గురు. వృత్త ఛందస్సు రాజౌ, రాజౌ పాదంలో, రాజౌ, గో, లః, కృతి; మూడు ఏడు లతో స్నగ్ధరా, ప్రకృతి, మ్నభనైస్త్రియైః. దిగార్క, భద్రక ఛందస్సు, భ్రౌ, న్రౌ, నరణా, గో, ఆకారానికి అనుగుణంగా; నజౌ, భశ్వాశ్వ, లలిత, జభౌ, జభలగా ఛందస్సు. మత్తాక్రీడ, ఎనిమిది బాణ, పది, మౌ, తనౌ, ననౌ; నలౌ, గురు, వికృతి ఛందస్సు, చిన్నా 'సంకృతి' అని పిలవబడుతుంది. ఐదు అశ్వ, అర్క, భతౌ, తన్వీ, నసభా, భనయా గణాలతో; క్రౌంచ పాదాలు, బాణ, శర, వసుశైలా, భమౌ, సభౌ. నౌ, నౌ, గో—అతికృతి ఛందస్సు ప్రకటించబడింది; 'ఉత్కృతి' ఛందస్సు; వస్వీ, ఈశ, అశ్వ, మమతనైః, 'భుజంగవిజృంభిత' ఛందస్సు. ననరస్, లఘు గణాలతో 'అపవాహాఖ్యక' ఛందస్సు; ఆరు గుహ, రస, బాణ, మోనాహ్, ఆరు సగగా గణాలతో. చండ ఛందస్సు, ప్రపాత, దండక, నౌ, తరువాత అగర; రఫే, వృద్ధాంత, ఇతరులు, వ్యాల, జీమూత, ఇతర ఛందస్సులు. సూతుడు మరోసారి వివరించాడు: "సససలగా uneven పాదంలో వస్తే 'ఉపచిత్రక' అని పిలుస్తారు; సమ పాదంలో భౌ, భగగా 'ద్రుతమధ్యా', భభౌ, భగౌ. uneven meter లో 'గః' కనిపిస్తుంది; ఇతరత్రా నజౌ, జ్యౌ, గణౌ గుర్తించబడతాయి. గః uneven meter లో వేగంగా ఉంటుంది; సమ meter లో భౌ, భో, గగౌ, గణా. uneven పాదంలో తజౌ, రో, గః; సమ meter లో మసౌ, జగౌ, గరుః. 'భద్రవిరాట్కేతుమతి' uneven meter లో సజౌ. సగౌ సమ meter లో, భ్రౌ, నగగా, ఆఖ్యానకీ; uneven meter లో తౌ, జో, గగౌ. సమ meter లో పాదే, జటజా, రెండు గురుక. 'విపరీతాఖ్యానక' uneven meter లో జస్, తజౌ, గగౌ; సమ meter లో తతౌ, జగౌ; గః పింగళ చే ప్రస్తావించబడింది. పాదంలో, uneven meter లో పుష్పితాగ్రా, ననౌ, రయౌ; సమ meter లో నజౌ, జరౌ, గః—ఇది 'వైతాలీయ' ఛందస్సు. మరో meter 'అపరవక్త్ర', 'ఔపచ్ఛందసిక'. 'వాంగ్మతీ' అంటే 'రజరా'; రెండు పాదాల్లో 'జరజా', 'రగౌ'. ఇప్పుడు సూతుడు వివరించాడు: మొదటి పాదంలో ఎనిమిది అక్షరాలు, రెండవ పాదంలో పన్నెండు, మూడవ పాదంలో పదహారు, నాలుగవ పాదంలో ఇరవై అక్షరాలు ఉంటాయి. 'ఆపీడ'ను 'సర్వల' అంటారు, ఇది రెండు పాదాలతో, పూర్వపు పాదాలతో ముగుస్తుంది. రెండవ పాదంలో 'కలికా' ఎనిమిది అక్షరాలు; మొదటిలో 'అర్కజా'; మూడవ పాదంలో 'లవలీ', అలాగే ఎనిమిది అక్షరాలు. నాలుగు పాదాల్లో ఎనిమిది అక్షరాలు ఉంటే 'అమృతధారా' అని అంటారు. ఇలా నాలుగు పాదాల ఛందస్సు విభాగం ముగిసింది. మొదటిలో సజౌ, సలౌ; రెండవ పాదంలో నసజా, గో; మూడవ పాదంలో భనభా, గః; నాలుగవ పాదంలో సజసా, జగౌ. ముందుగా 'సౌరభక' ఛందస్సు, మూడవ పాదంలో ఘ్రౌ, రనౌ, భగౌ. 'లలిత' ఛందస్సు 'అద్గత' లాగా, మూడవ పాదంలో ఘ్రౌ, ననౌ, ససౌ. ‘ఉద్గత’ విభాగం ముగిసింది. 'ఉపస్థిత', 'ప్రచుపిత' ఛందస్సులు: మొదటిలో ఘ్రౌ, మసౌ, జభౌ; రెండవ పాదంలో గౌ; మూడవ పాదంలో సనజరా, గః, ననౌ; నాలుగవ పాదంలో నౌ, నజౌ, మిగతా పాదాలు యథాపూర్వంగా ఉంటాయి. ఇలా ఛందస్సుల విశేషాలు, వాటి గణాలు, అక్షరాల సంఖ్య, స్వరాలు, గ్రహాలు, రసాలు, పాదాల నిర్మాణం—all రీతులు మహర్షులు వివరించారు. ప్రతి ఛందస్సు తన ప్రత్యేకతను, దైవికతను, శాస్త్రానుగుణతను కలిగి, వేదవాక్యాల వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.