సౌతుడు ఇలా వివరిస్తున్నాడు—ఓ మహర్షులారా! ఛందస్సుల మహత్తును వివరించెదను. రణసై అనే గణంతో కూడినది హలముఖీ అని పిలువబడును; నౌ మః అనే గణాలు కలిగినది గర్భిణీ స్త్రీలకు అనుకూలమైనది. ఇది బృహతీ ఛందస్సు, స్మౌ జగౌ అనే గణాలతో దీప్తిగా వెలుగును. పణవ అనే ఛందస్సు మనయగైగా ప్రసిద్ధం, మయూరసారిణీ కూడా అలా నిర్మించబడును. రాజా, రగా అనే గణాలతో రుక్మవతీ, భమౌ సగౌ అనే రూపంలో వెలుగును. పంక్తి అనే ఛందస్సు మధురమైన అక్షరాలతో అలంకరించబడింది. మ, భ, గ అనే శబ్దాలతో మిళితమై, ప్రజలకు, గోవులకు ఆనందాన్ని కలిగించేది. ఇవి మధ్యలో, గ, వి, ఇంద్ర అనే గణాలు, జ అనే అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే ఛందస్సు గుపపూర్వికా అని పిలువబడుతుంది. ఇతర ఛందస్సులు ఉపజాతితో ముగియునవి: సుముఖీ, నజజా, లగౌ; భభభా, గౌ అనే గణాలతో కూడినవి దోఢక, శాలినీ మతతా, గగౌ; త్రిష్టుప్ అనే ఛందస్సును మహాపింగళుడు పేర్కొన్నాడు. నీరు, వాయువు అనే లోకాలకు విభజన మమతా గగౌగా పిలవబడింది. శ్రీభతౌ, ననగా అనే ఛందస్సులు ఐదు లేదా ఆరు అక్షరాలతో కూడినవి. మగనా, గౌ అనే ఛందస్సులు తేనెటీగల ఆటకు ప్రసిద్ధం; రథోద్ధత, అర్ణౌ అనే ఛందస్సులు రలగాః, స్వాగత, రణభా గగౌ. వృత్తా, ననౌ, సగౌ, గః సమానమైన ఛందస్సులు; రాజరా, లగౌ శ్యేనికా; జసతా, గౌ శిఖండిత; త్రిష్టుప్ ఛందస్సు పింగళుడు వివరించాడు. రణౌ, భసౌ, చంద్రవర్త్మ అనే ఛందస్సులు వంశస్థ ఛందస్సులో ఉన్నాయి. జటౌ, జరౌ, తరువాత జరా, ఇంద్రవంశా వేదసైష్టోటక అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధం. నభౌ, భ్రౌ ద్రుతవిలంబిత; పుట ననౌ, మయౌ. వసువేద ఛందస్సు శాంతిని కలిగించును; ఆనందమైన ముఖం కలిగినది నయనా, ననరరా అని ప్రకటించెను. వివిధ పుష్పాలతో అలంకరించబడి, నీటి ప్రవాహంలా కదిలే ఛందస్సు స్ట్రగ్విణీ, ప్రతి పాదంలో నాలుగు జసౌ గణాలు ఉంటాయి. భుజంగప్రయాత ఛందస్సు నాలుగు పాదాలతో ఉంటుంది; మణిమాలా ప్రయం వదా, నభజ్రై, తయౌ, తయౌ అనే గణాలతో నిర్మించబడింది. గుహవక్త్రతో కూడినది సన్నిద్రా లలితా; టభౌ, జరౌ; ఉజ్జ్వలా కొలతైన అక్షరాలతో, సజససై, ననౌ, భరౌ. మమౌ, యయౌ కలిసినది వైశ్వదేవీ; యతి అనే ఛందస్సు యాభై గుర్రాలు కలిగి ప్రసిద్ధం. మభౌ, సమౌ, జలధరమాలా, అబ్ధ్య అనే గణాలతో కూడినది కూడా యతి. నౌ, తతౌ, గః కలిసినది క్షమావృత్తం; గుర్రాలు, రసతో కూడినది యతి. ప్రహర్షిణీ మను, జ్రౌ, గః; పది అగ్నులతో కూడినది యతి. జభౌ, సజౌ, గః కలిసినది రుచిరా; నాలుగు గ్రహాలతో కూడినది యతి. మత్తమయూర ఛందస్సు, మతయాహ్, సగౌ, దివ్యగ్రహాలతో కూడిన యతి. మంజుభాషిణీ సజ్సా, జ్గౌ; సునందిని సజసా, మగౌ; ననౌ, తతౌ, చంద్రికా గః, ఏడు రసాలతో కూడినది యతి. అసంబాధా, మతనసా, గగౌ కలిసినది యతి, బాణగ్రహాలతో; ననరాః లఘుగురు, స్వరాలతో కూడినది అపరాజితా. ననౌ, భనౌ, ప్రహరణకలికా లగౌ; వసంతతిలకా, సింహోన్నతా, టభ్జా జగౌ గురు. భజౌ, సనౌ, గగావిందు వదనాథ, సుకేశరం; నరనా, రలగాః, పాదే, శర్కరీ వివరించబడింది. పద్నాలుగు అక్షరాల ఛందస్సు ఉత్తమమైనది; చంద్రబింబం, దాని సహచరాలతో; రసగ్రహ ఛందస్సు, స్రక్స్రా, వసుశైల ఛందస్సులు కూడా అలా. మణిగుణ సమూహం మాలిని ఛందస్సును నిర్మిస్తుంది; ననమా కొనసాగుతుంది; వసుస్వర ఛందస్సు, నజౌ, భజ్రా, ప్రభద్రక కూడా అలాగే. ఎలా, సయౌ, ననౌ—ఎవరైనా ఎనిమిది చిత్రలేఖా స్వరాలతో ఉంటే; మరౌ, మయౌ—ఇలా ఉన్నవారు, ఇది శర్కరీ ఛందస్సు. స్వరాల నుండి ఖం, వృషభ, గజ, జృంభిత, భ్రణనా, నగౌ; నజభజరా, వాణినీ, గః, పింగళ ఛందస్సు ఎనిమిది గణాలతో. రసరుద్రతో శిఖరిణీ ఛందస్సు, యమౌ, నసభలా, గురు; వసుగ్రయతి ఛందస్సు, పృథ్వీ, జసౌ, జసయలా, గురు. పది స్వరాలతో వంశపత్ర ఛందస్సు, భ్రౌనభా లఘు; ఆరు వేదాశ్వతో హరిణీ ఛందస్సు, నసమా, రసలా, గురు. మందాక్రాంత ఛందస్సు, ఆరు నాగాలతో, మభనా, తతగా, గురు; నర్డటక, నజభజా, జలౌ, గౌ కూడా ఛందస్సు. సప్తఋత్వ ఛందస్సు, కోకిల, కమత్యష్టి మునుపటి విధంగా; భూతఋత్వ, అశ్వతో, కుసుమితలతా, మ్టౌ, న్యౌ, యయౌ, ధృతి. రసఋత్వ, అశ్వతో, యమౌ, న్సౌ, రౌ, మేఘవిస్ఫూర్జిత ఛందస్సు, రగౌ; శార్దూలవిక్రీడిత, మహ్, సూర్యాశ్వ, సజ్సతా, స్టగౌ. అతిధృతి అనే ఛందస్సు ప్రకటించబడింది, తరువాత కృతి; ఏడు అశ్వ, ఋతువులతో సువదనా, భ్రౌ, మనౌ, యభలా, గురు. వృత్త ఛందస్సు, రాజౌ, రాజౌ పాదంలో, రాజౌ, గౌ, లః, కృతి; మూడు ఏడులతో స్నగ్ధరా, ప్రకృతి, మ్నభనైస్త్రియైః. దిగర్కతో భద్రక ఛందస్సు, భ్రౌ, న్రౌ, నరనా, గౌ; నజౌ, భశ్వాశ్వ, లలిత, జభౌ, జభలగా ఛందస్సు. మత్తాక్రీడ, ఎనిమిది బాణ, పది, మౌ, తనౌ, ననౌ; నలౌ, గురుతో వికృతి ఛందస్సు, చిన్నా సంస్కృతి. ఐదు అశ్వ, అర్కతో, భతౌ, తన్వీ, నసభా, భనయా గణాలు; క్రౌంచ పాదాలు, బాణ, శర, వసుశైల, భమౌ, సభౌ. నౌ, నౌ, గౌ—అతికృతి ఛందస్సు; ఉత్కృతి ఛందస్సు; వస్వీ, ఈశ, అశ్వ, మమతనైః, భుజంగవిజృంభిత ఛందస్సు. ననరాస్, లఘుతో అపవాహాఖ్యక ఛందస్సు; ఆరు గుహ, రస, బాణ, మోనాః, ఆరు సగగా గణాలతో. చండ ఛందస్సు, ప్రపాత, దండక, నౌ, తరువాత అగర; రఫే, వృద్ధాంత, తదితరాలు, వ్యాల, జీమూత, ఇతర ఛందస్సులు. సౌతుడు ఇలా వివరించెను: సససలగా అనే గణం సమచతురస్ర పాదంలో వస్తే ఉపచిత్రక; సమచతురస్ర పాదంలో భౌ, భగగా ద్రుతమధ్య, భభౌ, భగౌ. విషమపాదంలో గః కనిపించును; ఇతరత్రా నజౌ, జ్యౌ, గణౌ గుర్తుంచుకోవాలి. గః అనే గణం విషమ ఛందస్సులో వేగవంతమైనది; సమ ఛందస్సులో భౌ, భో, గగౌ, గణాః; విషమపాదంలో తజౌ, రో, గః; సమ ఛందస్సులో మసౌ, జగౌ, గరు. భద్రవిరాట్ కేతుమతీ విషమ ఛందస్సులో సజౌ. ఇలా, మహర్షులారా! ప్రతి ఛందస్సు తనదైన స్వరూపాన్ని, గణాలను, ప్రత్యేకతలను కలిగి ఉంది. ఛందస్సుల పరంపరలోని ఈ వైవిధ్యం వేదపాఠకులకు, కవులకు, భక్తులకు పరమ పవిత్రంగా, ఆనందంగా నిలిచింది.