సూతుడు బ్రాహ్మణులారా! మీరు సమాహితులై కూర్చుండగా, నేను సంహితా మొదలైన గ్రంథాలలో స్థిరమైన ఉదాహరణలను మీకు వివరిస్తాను. ఇదే ఉత్తమమైన ఉపదేశం, పితృదేవతలలో శ్రేష్ఠులైన మీకోసమే. క్రియకు సంబంధించిన జ్ఞాపకార్థక చర్యలకు, "చేయు" అనే క్రియాపదానికి ప్రయత్నార్థక ప్రయోజనానికి, హింస, అన్వయ సందర్భాలలో కర్త, క్రియ, కర్మలు సూచించబడతాయి. ఆరో విభక్తి కర్త, కర్మలకు, లేదా కృద్భావాలకు వర్తించదు. కృద్భావాలు నామధాతు, అఖ్యాతధాతు అనే రెండు విధాలుగా ఉంటాయి. భూ మొదలైన ధాతువులనుండి తిఙ్, లః అనే రూపాలు ఉద్భవిస్తాయి. పదహారు తిఙంత రూపాల్లో, టిప్, తస్, సు, ఝి మొదలైనవి ప్రథమ పూరుషంలో, సిప్, థస్, థా మధ్య పూరుషంలో, మిబ్, వస్, మస్ పరస్మైపదంలో, పదానాం ఆత్మనేపదంలో ఉంటాయి. తా, తాం, ఝా మొదలైనవి మొదటి, మధ్య, ఉత్తమ పూరుషాలలో వర్తిస్తాయి. ఇడ్, బహ్, మహి అనే ప్రత్యయాలు ప్రత్యామ్నాయంగా వస్తాయి; ణిజ్ మొదలైన ధాతువులు కూడా అలాగే. నామవాచకాలకు కూడా ప్రథమ పూరుషాన్ని ఉపయోగిస్తారు. యుష్మద్కు మధ్య పూరుషాన్ని, అస్మద్కు ఉత్తమ పూరుషాన్ని నిర్దేశిస్తారు. భూ మొదలైన ధాతువులు, సన్ మొదలైనవి కూడా ఇలానే. వర్తమాన కాలానికి లఢ్, గత కాలానికి స్మెన్, సమీప గతానికి లఙ్, అభీష్టార్థకానికి లోట్ మొదలైనవి వర్తిస్తాయి. ఆజ్ఞ, అనుమతి, ఉపదేశం, ఆహ్వానం, ఆజ్ఞాపన, అభీష్టార్థంలో లోట్ ఉపయోగిస్తారు. ప్రస్తుతాన్ని మించి అభీష్టార్థక రూపంలో పరోక్షంగా ఉపయోగిస్తారు; గతంలో లిట్, భవిష్యత్తులో లట్ ఉపయోగిస్తారు. దానం చేసే వ్యక్తి చర్యను మించినపుడు లెట్ అనే అభీష్టార్థక రూపం వస్తుంది. కర్తవ్యత, అభీష్టత, కర్తవ్యం, అకర్తవ్యం తెలిపే తృజ్ మొదలైన రూపాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇప్పుడు, విశేషంగా "ళ" అనే అక్షరం సేవలో, లాంగలీషా, మనీపయా, గంగా జలంలో, తవల్కార, ఋణార్ణ, ప్రార్ణలో ప్రసిద్ధంగా ఉంది. తవల్కార అనగా చలిలో బాధపడేవాడు; సైంద్రీ, సౌకార కూడా అలాగే. వధువు కూర్చునే స్థానం తండ్రికే; ఇక్కడ "ల" అనే ప్రత్యయాన్ని వాడాలి. నాయకుడు లవణుడు; ఇవే ఆవులు, ప్రభువులు కానివారు కాదు. దేవతా గృహం ఇక్కడే; ఈ ఇద్దరిని చతురులు అని తెలుసుకోండి. ఇవే ఆరు గుర్రాలు; అవి తామర పువ్వు దళాలు కావు. ఏది చేయబడేది, ఏది చేయబడనిది, ఆ జలం, ఆ శ్మశానం. ఇక్కడ వాడు వండుతాడు, ఇక్కడ పండుతాడు, నువ్వు ముంచు, అని చెప్పబడింది. నువ్వు మేఘగర్జన చేయు, నువ్వు దాటి పోవు, జ్ఞాపకం ఉంచు. నువ్వు వ్రాయు, నువ్వు సృష్టించు, నువ్వు పడుకు, కనబడకపోయినా. నువ్వు మధ్యలో ఉన్నావు, ఎల్లప్పుడూ పూజ చేయు. ఎవరూ కష్టపడి కార్యం చేస్తారు? ఎవరు ఫలితంలో స్థిరంగా ఉంటారు? ఎవరు పడుకుంటారు, ఎవరు బలహీనులు, ఎవరు గౌరవాన్ని పొందుతారు? ఎవరు ఇక్కడ ఉన్నారు, ఎవరు ఇలా చెప్పబడతారు? దేవతలు "వెళ్ళు మిత్రమా" అంటారు. విష్ణువు స్వయంగా సంచరిస్తాడు, గీతాధిపతి, ధూమాధిపతి కూడా అలాగే. అతడు మన నుంచి వెళ్తాడు, వెళ్ళేవాడు, వెళ్తున్నాడు. గుడిసె నీడ, అలాగే నీడ, ఇతర సంబంధాలు కూడా అటువంటివే. ఆరు సమాసాలు ఉన్నాయి: కర్మధారయ, ద్విగు, త్రివేది, గ్రామ, ఇవన్నీ తత్పురుష సమాసంగా పిలవబడతాయి. ఏది చేయబడింది, దానికి ఏది, నక్క భయం, ఆ ధనం. జ్ఞాన నిపుణుడు, సత్యజ్ఞాని, బహువ్రీహి, అవ్యయి. స్థితి, అధ్యాసం, ద్వంద్వం, దైవర్షి, మనుష్యులు. తద్ది త రూపాలు: పాండవ, శైవ, బ్రాహయ, బ్రహ్మతా మొదలైనవి. దైవ, అగ్ని, మిత్రత్వం, అధిపత్యం, శుక్ర, ఋష్టు, స్వయంభువ, తండ్రి. ప్రసంసించబడనివి: సంచారులు, ఆవు, ఎద్దు, పురుషులు. "హల్" తో ముగిసేవి: గుర్రం, జూగు, భూమి, వాయువు, మాంసాహారి, జింకలు. ఆత్మ, రాజు, యువకుడు, మార్గం, పూష, బ్రహ్మహంత, హల్. విసర్జన, మూత్రం, వీర్యం, తేనె, నూనె, శ్మశానపు దారువు, అడవి, నీరు, ఎముకలు, లోకవస్తువులు—ఇవి అన్నీ స్త్రీలింగంగా పరిగణించబడతాయి. కార్యం, నెయ్యి, శరీరం, అగ్ని, విషం, నపుంసక లింగం; భార్య, వృద్ధాప్యం, నది, లక్ష్మీ, ఐశ్వర్యం, భూమి, వధువు కూడా స్త్రీలింగమే. కన్నుబొమ్మ, పునర్జన్మ, ఆవు, అక్క, తల్లి—ఇవి స్త్రీలు; వాక్కు, రక్తం, దిక్కు, కోపం, సాధారణంగా యువతి, నడుం కూడా స్త్రీలింగమే. స్వర్గం, రోజు, వర్షాకాలం, సోమ, ఉష్ణిక్ ఛందస్సు—ఇవి గుణ, ద్రవ్య, క్రియ వల్ల స్త్రీలింగంగా చెప్పబడతాయి. వెండి, నలుపు, ఎరుపు, శుద్ధి, గ్రామాధిపతి, జ్ఞాని, చాతుర్యవంతుడు, పద్మజుడు, కర్త, బుద్ధిమంతుడు, అనేకులు, మంచి కుమారుడు—ఇవి 모두 పుంసలింగం. సత్యవాది, సర్పం, అగ్ని పుంసలింగమే. భోజ్యముక్తం, దూరంగా పడేవి, సమస్తం, విశ్వం, ఉభయము, ఒకటి తక్కువ, ఇతరము—ఇవి పుంసలింగమే. డటర, డటమ, నేమ, త్వః, సమ, సిమేతర, పూర్వ, అధర, దక్షిణ, ఉత్తరావర—ఇవి పుంసలింగమే. పర, అంతర కూడా అలాగే; యత్, తత్, కిమ్, అదస్—ఇవి నపుంసక లింగం; యుష్మత్, అస్మత్, తత్—మొదటి, రెండవ, మూడవ పూరుషాలు ద్వివచనంలో ఉంటాయి. ఇలా, కొన్ని, రెండు మొదలైన అన్ని సంఖ్యలు; శృణోతి (వింటాడు), జుహోతి (హోమం చేస్తాడు), జహాతి (వదిలేస్తాడు), దధాతి (పెడతాడు) కూడా. దీప్యతి (ప్రకాశిస్తుంది), స్థూయతి (ప్రశంసించబడుతుంది), పుత్రీయతి (పుత్రాభిలాష), ధనీయతి (ధనాభిలాష), త్రుట్యతి (విఘటించు), మ్రియతే (చనిపోవు), చికీషతి (సేకరించాలనుకుంటాడు), నినీషతి (నడిపించాలనుకుంటాడు). సర్వం నిలిచినపుడు, సర్వార్థం, సర్వాంతం, సర్వములోను, సర్వమునందు—విశ్వ మొదలైన పదాలు. పూర్వ, పూర్వా, పూర్వస్మాత్, పూర్వస్మిన్, పూర్వ అని చెప్పబడుతుంది. సూతుడు చెప్పాడు: క్రియాపదాల పరిపూర్ణ రూపాలు పేర్ల ద్వారా చూపించబడ్డాయి; కుమారుని నుండి వివరాలు విని, కాత్యాయనుడు మరింత వివరించాడు. ఇప్పుడు, ఆర్యా ఛందస్సు లక్షణాలను చెప్పుతాను. త్వష్ట అనే గణం ఎప్పుడూ కలిసే ఉంటుంది, బేసి స్థానాల్లో కాదు; ఆరో స్థానంలో జో లేదా న్లౌ వస్తుంది, ఆరో పదం రెండవ పదం నుండే. ప్రారంభంలో, ఏడవ స్థానంలో లఘువు; ద్వితీయార్థంలో శర; మూడు గణాలు, పాదం సరిగ్గా ఉంటాయి; అగ్ని దాటి వెళ్ళినపుడు విపులా ఏర్పడుతుంది. ఇలా, వేదవ్యాసుడు చెప్పిన విధంగా, సంహితా మొదలైన గ్రంథాల ఆదేశాన్ని అనుసరించి, ధాతువుల ప్రయోగం, లింగ, వచన, సమాస, తద్ది త, కర్తవ్యత, అభీష్టత మొదలైన అన్ని విషయాలను ఉదాహరణలతో, సూతుడు సుస్పష్టంగా వివరించాడు.