ఓ మహర్షులారా, సూతుడు ఇలా వివరించాడు: సంస్కృత వ్యాకరణంలో విభక్తుల ప్రయోజనాన్ని, వాటి రూపాలను, వాటి ఉపయోగాలను మీకు వివరించబోతున్నాను. మొదట నాలుగవ విభక్తి గురించి చెప్పబడింది. ఇది “ఙేభ్యామ్” మరియు “భ్యస్” అనే రూపాల ద్వారా ఏర్పడుతుంది. దాత, లబ్ధదారుడు, అంటే ఇచ్చే వ్యక్తి, పొందే వ్యక్తి మధ్య సంబంధాన్ని సూచించడానికి ఈ విభక్తిని వాడతారు. ఎక్కడైనా ఇవ్వాలన్న ఉద్దేశం, దానం చేయాలన్న కోరిక ఉంటే, అక్కడ దత్తు విభక్తి, అంటే నాలుగవ విభక్తి ప్రయోగించబడుతుంది. ఐదవ విభక్తి “ఙసి”, “భ్యామ్”, “భ్యస్” అనే రూపాల ద్వారా ఏర్పడుతుంది. ఇది వేరుపడే స్థితిని, ఉద్భవాన్ని, భయం కలిగిన చోట, లేదా దేనినుంచి ఏదైనా వస్తుందో, తీసుకుపోతారో, స్వీకరించబడుతుందో, అక్కడ ఐదవ విభక్తిని గుర్తించాలి. ఆరవ విభక్తి “ఙస్”, “ఆమ్” రూపాల ద్వారా ఏర్పడుతుంది. ఇది ప్రధానంగా అధికారం, స్వామిత్వాన్ని సూచించడానికి వాడతారు. ఏడవ విభక్తి “ఙ” మరియు “సు” రూపాల నుంచి వస్తుంది. ఇది స్థలాన్ని, ఆధారాన్ని సూచించడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఆధారం అంటే స్థానం, అది రక్షణ కోసం ఉపయోగపడుతుంది. ఇష్టమైనది, అనిష్టమైనది రెండింటినీ ఐదవ విభక్తిగా పరిగణించాలి. paryupāṅ అనే క్రియతో ఐదవ విభక్తిని, ఇతర సందర్భాల్లో దూరంగా ఉన్న అర్థాల కోసం కూడా వాడతారు. en అనే ఉపసర్గతో కలిపినప్పుడు, రెండవ విభక్తిని కర్మక్రియలతో ఉపయోగిస్తారు. పునఃపునః జరిగే కార్యాలలో, ఆధారాన్ని సూచించడంలో, విభజనలో, పూర్తిగా పంపిణీ చేయడంలో, సహవాసంలో, లోపాన్ని లేదా సమీపాన్ని సూచించడంలో ఇవి ప్రయోగించబడతాయి. కృషి, చలనాన్ని సూచించే క్రియల కోసం రెండవ, నాలుగవ విభక్తులు ఉపయోగిస్తారు. జడ వస్తువులపై నిరపేక్షంగా జరిగే చర్యలకు రెండు విభక్తులు వర్తిస్తాయి. “నమః”, “స్వస్తి”, “స్వధా”, “స్వాహా”, “అలమ్”, “వషట్” వంటి పదాలు పలికేటప్పుడు, వాటి ప్రయోజనాన్ని తెలిపేందుకు నాలుగవ విభక్తిని ఉపయోగిస్తారు. అలాగే కృత్యార్థక పదాలకు కూడా అదే వర్తిస్తుంది. మూడవ విభక్తి సహవాసాన్ని, అవమానాన్ని, నిర్దిష్టతను సూచించడంలో ఉపయోగిస్తారు. ఏడవ విభక్తి కాలాన్ని, స్థితిని సూచించడంలో; “ఏతైః” అనే పదంతో కలిసినప్పుడు ఆరవ విభక్తి కూడా వర్తిస్తుంది. స్వామి, అధిపతి, పాలకుడు, సాక్షి, వారసుడు, సంతానం వంటి పదాలతో రెండు విభక్తులు నిర్దిష్టత కోసం వాడతారు. కారణాన్ని తెలిపేందుకు ఆరవ విభక్తిని ఉపయోగిస్తారు. స్మృతి సంబంధమైన చర్యలకు, “చేయు” అనే క్రియకు శ్రమార్థంగా, హింసార్థంగా, అన్వయానికి, క్రియ మరియు కర్తను సూచించడంలో ఇలా వాడతారు. కర్త, కర్మకు ఆరవ విభక్తిని వాడరు; అలాగే కృదంత రూపాలకు కూడా కాదు. కృదంత రూపాలు రెండు విధాలుగా ఉంటాయి—నామపద రూపం, ధాతురూపం. “భూ” మొదలైన ధాతువుల నుంచి “తిఙ్”, “లః” రూపాలు వస్తాయి. పదహారు ధాతు రూపాలు గుర్తుంచుకోవాలి: “టిప్”, “తస్”, “సు”, “ఝి” మొదటి పూరుషం, “సిప్”, “థస్”, “థ” మధ్యమ పూరుషం, “ఉత్తమ”, “పూరుష” చివరిదిగా వస్తాయి. “మిబ్”, “వస్”, “మస్” పరస్మైపదానికి, “పదానాం” ఆత్మనేపదానికి వర్తించును. “తా”, “తామ్”, “ఝ” మొదటి, “మధ్య”, “స్థా”, “సా”, “థా”, “న్ద్వం” మధ్య, “ఉత్తమ” చివరి. “ఇడ్”, “బహ్”, “మహి” ప్రత్యయాలుగా ఉంటాయి. ధాతువు “ణిజ్” మొదలైనవి. నామపదాలకైనా మొదటి పూరుషం ఉపయోగిస్తారు. మధ్యమ పూరుషం “యుష్మద్”కు, ఉత్తమ పూరుషం “అస్మద్”కు వర్తిస్తుంది. “భూ” మొదలైన ధాతువులు, “సన్” మొదలైనవి చివరగా ప్రకటించబడతాయి. “లఢ్” వర్తమాన కాలానికి, “స్మేన్” గత కాలానికి, “లఙ్” సమీప గతానికి, “లోట్” మరియు ఇతరాలు ధాతువు నుంచి కావలసిన కార్యార్థానికి ఉపయోగిస్తారు. ఆజ్ఞ, అనుమతి, సలహా, ఆహ్వానం, ఆదేశం, అభిలాష వంటి సందర్భాల్లో “లోట్” ను ఉపయోగిస్తారు. ఇష్టార్థక విధానం వర్తమానాన్ని మించి ఉన్నప్పుడు “పరోక్ష” అని పిలుస్తారు; గతానికి “లిట్”, భవిష్యత్తుకి “ళట్” ఉపయోగిస్తారు. అలాగే ఇతర అకాలాల్లో కూడా ఇదే వర్తిస్తుంది, కానీ ధాతువు నుంచి ఉద్భవిస్తుంది. దాత యొక్క కార్యాన్ని మించిపోయినప్పుడు “లెట్” అనే విధిలింగాన్ని సూచిస్తారు. పరిపూర్ణక్రియ స్థితి, కర్మ, కర్తలో మూడు విధాలుగా కనిపిస్తుంది. “త్రిజ్” మొదలైన రూపాలు కర్తవ్యం, ఇష్టత, చేయవలసినది, చేయకూడదన్న భావాలను సూచించడంలో కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఇప్పుడు, సూతుడు ఇలా అంటున్నాడు: “ఓ బ్రాహ్మణులారా, ఇప్పుడు నేను సంప్రదాయంగా స్థాపితమైన ఉదాహరణలను, సంహితా మొదలైన గ్రంథాల ఆధారంగా, మీకు వివరించబోతున్నాను. ఈ ఉత్తమమైన బోధ మీ అందరికీ, పితృమహర్షులలో శ్రేష్ఠులైనవారికి సమర్పించబడింది.” “ళ” అక్షరం సేవలో, లాఙ్గలీషా, మనీపయా, గంగా జలంలో, తవల్కార, ఋణార్ణ, ప్రారణ వంటి పదాలలో ప్రసిద్ధి చెందింది. తవల్కార అనగా చలి వల్ల బాధపడే వ్యక్తి; సైంద్రి, సౌకార కూడా అలాగే. పెళ్లికూతురి ఆసనం తండ్రికి; ఇక్కడ నియమంగా “ల” ప్రత్యయం వాడాలి. నాయకుడు లవణుడు, ఆవులు ఇవే, అధిపతులు కానివారు కాదు. దేవతా గృహం ఇక్కడే; ఈ ఇద్దరూ చతురులు అని తెలుసుకోండి. ఇవి ఆరు గుర్రాలు; అవి కమలదళాలు కావు. అది చేసే పని, చేయని పని, ఆ నీరు, ఆ శ్మశానం. ఇక్కడ వాడు వండుతాడు, ఇక్కడ పండిస్తాడు, నువ్వు కప్పుతావు అని చెబుతారు. నువ్వు మేఘగర్జన చేస్తావు, నువ్వు దాటి పోతావు, గుర్తు పెట్టుకో. నువ్వు వ్రాస్తావు, నువ్వే వాటిని సృష్టిస్తావు, నువ్వు పడుకుంటావు, కనబడకపోయినా. నువ్వు మధ్యలో ఉన్నావు, ఎప్పుడూ పూజ చేస్తావు. ఎవరు కష్టపడి పని చేస్తారు? ఎవరు చేయగలరు? ఎవరు ఫలంలో స్థిరంగా ఉంటారు? ఎవరు పడుకుంటారు? ఎవరు శక్తిలేని వారు? ఎవరు గౌరవాన్ని పొందుతారు? ఇక్కడ ఎవరు ఉన్నారు? ఎవరు ఇలా చెప్పబడ్డారు? దేవతలు ఇలా అంటారు: “వెళ్ళు మిత్రమా.” విష్ణువు స్వయంగా సంచరిస్తాడు, గీతాధిపతి, ధూపాధిపతి కూడా అలాగే. వాడు మన నుండి వెళ్ళిపోతాడు; వెళ్ళిపోవచ్చు, వెళ్ళిపోతున్నాడు. గుడిసె నీడ, అలాగే ఇతర సంబంధాలు కూడా ఇలాంటివే. ఆరు సమాసాలు ప్రకటించబడ్డాయి: కర్మధారయ, ద్విగు, త్రివేది, గ్రామ, ఇవన్నీ తత్పురుష సమాసంగా పిలుస్తారు. ఏది తయారవుతుంది, దానికి సంబంధించినది, నక్కల భయం, ఆ ధనం. జ్ఞానంలో నిపుణుడు, సత్యాన్ని తెలిసినవాడు, బహువ్రీహి, అవ్యయి. స్థితి, అధిష్టానం, చెప్పిన విధంగా; ద్వంద్వం, దైవ ఋషులు, మనుషులు. తద్ధిత రూపాలు: పాండవ, శైవ, బ్రాహయ, బ్రహ్మతా మొదలైనవి. దైవ, అగ్ని, స్నేహం, అధిపత్యం, శుక్ర, ఋష్టు, స్వయంభువ, తండ్రి. ప్రసంశించబడనివి—సంచరించేవారు, ఆవు, ఎద్దు, పురుషులు. “హల్” తో ముగిసేవి—గుర్రం, యోకె, భూమి, గాలి, మాంసాహారి, జింకా. ఆత్మ, రాజు, యువకుడు, మార్గం, పూష, బ్రహ్మహంత, “హల్”. విసర్జన, మూత్రం, వీర్యం, తేనె, నూనె, శ్మశానపు కట్టె, అరణ్యం, నీరు, ఎముకలు, లోక వస్తువులు—ఇవి అన్నీ స్త్రీలింగంగా పరిగణించాలి. క్రియ, నేయి, శరీరం, అగ్ని, విషం, నపుంసక లింగం; భార్య, వృద్ధాప్యం, నది, అదృష్టం, ఐశ్వర్యం, భూమి, వధువు కూడా స్త్రీలింగంగా ఉంటాయి. కన్నుబొమ్మ, పునర్జన్మ, ఆవు, అక్క, తల్లి—all women; వాక్కు, రక్తం, దిక్కు, కోపం, యువతి, నడుము కూడా స్త్రీలింగం. స్వర్గం, రోజు, వర్షాకాలం, సోమ, ఉష్ణిక్ ఛందస్సు—ఇవి గుణం, ద్రవ్యము, కర్మ ద్వారా స్త్రీలింగంగా పరిగణించబడతాయి. ఇలా స్త్రీలింగ రూపాలను మీకు వివరించాను. ఇలా సూతుడు, సంస్కృత వ్యాకరణంలోని విభక్తుల ప్రయోజనాలు, సమాసాల రకాలు, లింగాల వివరణ, ఉదాహరణలు అన్నింటినీ సుస్పష్టంగా, శ్రద్ధతో వివరించాడు.