ఒకప్పుడు, ఋషులు ఔషధాల పేర్లు, వాటి లక్షణాలు, మరియు కొలతల విధానాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో పరస్పరం సంభాషించుకుంటూ ఉండగా, సూతుడు వారికీ వివిధ ఔషధ పదార్థాల వివరాలను చెప్పసాగాడు. "కాశీశ, పుష్పకాశీశ అనే పదార్థాలు కళ్ళకు ఉపశమనం కలిగించేవిగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. అలాగే ధాతుకాశీశ, కాశీ అనే పేర్లతో కూడా ఇవే పదార్థాలు పిలవబడతాయని గుర్తుంచుకోవాలి. సౌరాష్ట్ర మట్టి నుండి తయారయ్యే అల్కలీని సౌరాష్ట్రీ అంటారు. కాక్షీ అనగా పంకపర్పటి, సమాక్షికం ఒక ఖనిజ పదార్థం, తాప్య అనగా తాప్యుత్థ నుండి ఉత్పన్నమయ్యేది. శిలా, మనఃశిలా, నేపాలి, కులటి అనే ఔషధాలను కూడా తెలుసుకోవాలి. ఆల లేదా మనస్తాలకాన్ని హరితాల అని కూడా పిలుస్తారు. గంధకాన్ని గంధపాషాణం అంటారు; రస అనగా పాదరసం. తామ్రమౌదుంబర, శుల్బ, మ్లేచ్ఛముఖ అనే పదార్థాలూ ఇక్కడ ప్రస్తావించబడ్డాయి. అద్రిసార sharp iron, దీనిని లోహకంచ కూడా అంటారు. మాక్షిక, మధు, క్షౌద్ర – ఇవన్నీ పుష్పసారం అని భావిస్తారు. జ్యేష్ఠ అనే పదార్థాన్ని నీటితో కలిపితే కాంజిక లేదా సువీరక అని పిలుస్తారు. సీతా, సితోపల, మత్స్యండీ – ఇవన్నీ చక్కెర రకాలు. త్వక్, ఏలా, పత్రక అనే మూడు సమభాగాల పదార్థాల కలయికను త్రిసుగంధి లేదా త్రిజాతక అంటారు. దీనికి నాగకేశరాన్ని కలిపితే చతుర్జాత అని పిలుస్తారు. పిప్పలి, పిప్పలిమూల, చవ్య, చిత్రక, నాగర – ఇవి పంచకోల అని ప్రసిద్ధి. దీనిని కొలక అని కూడా అంటారు. ప్రియంగును కంగుకా అంటారు, కొరదూషను కొద్రవ అంటారు. త్రిపుటను పుట అంటారు, కలాపాన్ని లంగకంగా భావిస్తారు. సతీనా, వర్తుల, వేణు, పిచుక, పితల, చాక్ష, బిడాలపదక అనే పదార్థాలూ ఉన్నాయి. కొలతల విషయానికి వస్తే, కర్ష ఒక కొలత, సువర్ణ కూడా అలాగే. కవలగ్రహ అనే కొలత ఉంది. అరపలాను శుక్తి అంటారు, ఎనిమిది మాషకాలు కూడా గుర్తించబడతాయి. ఒక పలాను బిల్వ అంటారు; ముష్టి రెండు పలాలకు సమానం, ప్రసృతి కూడా రెండు పలాలే. అంజలి, కుడవ నాలుగు పలాలకు సమానం. ఎనిమిది పలాలు కలిస్తే అష్టమాన అవుతుంది – ఇది ప్రమాణంగా భావించబడుతుంది. నాలుగు కుడవలు కలిస్తే ప్రస్త, నాలుగు ప్రస్తలు కలిస్తే ఆఢక అవుతుంది. కాశ అనే పాత్రను ప్రస్తావించారు; నాలుగు ఆఢకాలు కలిస్తే ద్రోణ; తులా వంద పలాలకు సమానం, భాగం ఇరవై పలాలకు సమానం. ఇలాగే ప్రస్త పదార్థాలకు కొలతల విధానం వివరించబడింది; ద్రవ పదార్థాలకు మాత్రం ఇది రెట్టింపు అవుతుంది. భద్రదారు అనగా దైవికమైన కలప, దారును దేవదారు అంటారు. కుష్ఠం ఔషధ మొక్క, మాంసి అనగా నలద మూలం. శంఖం అనగా శంఖు, శుక్తి అనగా ముత్యపు గెడ్డి, నఖం అనగా గోరు. వ్యాఘ్ర అనగా పులి, వ్యాఘ్రనఖం అనగా పులిగోరు. పుర అనగా పలంకష, మహిషాక్ష అనగా గుగ్గులు. రసం అనగా పాదరసం, గంధరసం అనగా బోలే అనే మట్టిపదార్థం, సర్జ అనగా సర్జ వృక్షపు గుం. ప్రియంగు, ఫలినీ, శ్యామా, గౌరీ – ఇవన్నీ ఔషధ మొక్కలు. కరంజ, నక్తమాల, పూతిక, చిరబిల్వ కూడా ప్రస్తావించబడ్డాయి. శిగ్రును శోభాంజన అంటారు, జ్ఞానమాన అనే పదార్థం ఉంది. జయ, జయంతీ, శరణీ, నిర్వుండీ, సిందువార, మోరటా, పీలుపర్ణ, తుండీ – వీటిని తుండికేరికా అని కూడా పిలుస్తారు. మదన, గాలవ, బోధ, ఘోట, ఘోటీ అనే పదార్థాలు ఉన్నాయి. చతురంగుల అనే తయారీని వ్యాధిఘాత అంటారు. ఆరగ్వధాన్ని రాజవృక్ష, రైవత అని కూడా పిలుస్తారు. దంతీ, కాకేందు-తిక్త, కంటకీ, వికంకట అనే ఔషధాలు ఉన్నాయి. నింబాన్ని అరిష్ట అంటారు, పట్టోలను కొలక అంటారు. వయస్థా, విశల్యా అనే పదార్థాలను చిన్నా, చిన్ని రుహా అని పిలుస్తారు. వశా, దంత్యమృతా అనగా గుడూచీ; కిరాతతిక్తక, భూనింబ, కాండతిక్తక కూడా ఉన్నాయి. "హరి! ఇవన్నీ అరణ్య ఔషధ మొక్కలకు పేర్లు" అని సూతుడు వివరించాడు. "ఇప్పుడు, కుమారుడు శౌనకునికి చెప్పిన వ్యాకరణాన్ని వివరించబోతున్నాను," అన్నాడు. కుమారుడు ఇలా వివరించాడు: "ఓ కాత్యాయన! పదబంధాలను, పిల్లలకు బోధించేందుకు, స్థిరపదార్థాల వివేచన కోసం, సంక్షిప్తంగా వ్యాకరణాన్ని వివరించబోతున్నాను. 'సుప్' లేదా 'తిఙ్'తో ముగిసే పదాన్ని పదం అంటారు. 'సుప్' అనగా ఏడు విభక్తులు. 'స్వౌజసః' అనగా ప్రథమా విభక్తి, ఇది మూలపదంలో అంతర్గతంగా ఉంటుంది. సంబోధనలో, లింగంలో లేదా ఇతర సందర్భాలలో, కర్త లేదా కర్మ వ్యక్తీకరించనప్పుడు, అర్థవంతమైన మూలపదాన్ని, ధాతుప్రత్యయాలు లేకుండా ఉపయోగిస్తారు. 'అమౌశసః' అనగా ద్వితీయా విభక్తి, ఇది కర్మకు ఉపయోగపడుతుంది; ఇతర పదాలతో కలిపి కర్మను సూచించడంలో దీనిని ఉపయోగిస్తారు. 'టాభ్యాంభిస్' అనగా తృతీయా విభక్తి, ఇది కరణానికి లేదా కర్తకి ఉపయోగిస్తారు. ఏ పనిని చేసే సాధనం కరణం; చేయువాడు కర్త. 'ఙేభ్యామ్, భ్యస్' అనే చతుర్థీ విభక్తి, ఇది సంప్రదానార్థంలో ఉపయోగపడుతుంది; ఇవ్వాలనుకున్నప్పుడు, దానం చేయాలనుకున్నప్పుడు, చతుర్థీ విభక్తిని వాడతారు. 'ఙసి, భ్యామ్, భ్యస్' అనే పంచమా విభక్తి, ఇది అపాదానార్థంలో ఉపయోగపడుతుంది; ఎక్కడి నుండి ఏదైనా వెళ్ళిపోతుందో, తీసుకుంటారో, భయం కలుగుతుందో అక్కడ అపాదానాన్ని గుర్తించాలి. 'ఙస్, ఆమ్' అనగా షష్ఠీ విభక్తి, ఇది స్వామ్యార్ధంలో ఉపయోగపడుతుంది; 'ఙ, సు' అనగా సప్తమీ విభక్తి, ఇది అధికరణార్థంలో ఉపయోగపడుతుంది. అధికరణం అనగా ఆధారం, రక్షణకోసం ఉపయోగించబడుతుంది; ఇష్టమైనది, అనిష్టమైనది అపాదానంగా భావించాలి. పర్యుపాంగ్ అనే ధాతుతో పంచమా విభక్తి, ఇతర అర్థాలలో కూడా వాడతారు; 'ఎన్' కలిపితే, కర్మవాచ్య ధాతువులకు ద్వితీయా విభక్తిని వాడతారు. పునఃపునః చర్య, ఆధార సూచన, విభజన, సమవిభజన, సహవాసార్థం, లోపార్థం, సమీపార్థం – వీటికి కూడా విభక్తులు ఉన్నాయి. చర్య, గమనార్థ ధాతువులకు ద్వితీయ, చతుర్థీ విభక్తులు ఉపయోగిస్తారు; జడపదార్థాలకు రెండు విభక్తులను ఉపయోగిస్తారు. నమః, స్వస్తి, స్వధా, స్వాహా, అలం, వషట్ అనే పదాలకు చతుర్థీ విభక్తి; తథా, తుమున్, ల్యుట్ అనే పదాలకు కూడా చతుర్థీ. సహవాసార్థం, నిరసన, విశేషణార్థం కోసం తృతీయా విభక్తి; కాల, స్థితి సూచించడంలో సప్తమి, ఎతైర్ కలిపితే షష్ఠీ కూడా వాడతారు. స్వామి, ప్రభు, అధిపతి, సాక్షి, పుత్ర, ప్రతిపదార్థాలకు రెండు విభక్తులు నిర్ణయార్థంగా, షష్ఠీ కారణార్థంగా ఉపయోగపడతాయి." ఇలా, ఋషులకు ఔషధ పదార్థాలు, వాటి కొలతలు, పేర్లు, అలాగే సంస్కృత పదాల వ్యాకరణ విధానం గురించి సూతుడు, కుమారుడు చెప్పిన విధంగా సమగ్రంగా వివరించాడు.