ఒకప్పుడు ఋషులు, వైద్యులు, మరియు ఔషధ విజ్ఞానం కలిగిన మహర్షులు సమాజానికి ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదించే ఆహార పదార్థాల గుణాలను వివరించగా, వారు ఇలా వివరించారు— రాజాదన ఫలం, మోచా, పనస, కొబ్బరి ఇవన్నీ శుక్రం, మాంసాన్ని పెంచుతాయి; తీపి, నూనెపదార్థంతో కూడినవి, భారమైనవి. ద్రాక్ష, మధూక, ఖర్జూరం, కుంకుమ ఇవి వాతరక్తాలను శమింపజేస్తాయి. పండిన మాగధీ తీపిగా, ఉత్తమంగా ఉండి, శ్వాసకోశ సమస్యలు, పిత్తాన్ని తొలగిస్తుంది. తాజా అల్లం ఆకలి పెంచుతుంది, శక్తినిస్తుంది, అగ్ని ప్రదీప్తి చేస్తుంది, కఫవాతాలను తగ్గిస్తుంది. ఎండిన అల్లం, మిరియాలు, పిప్పలి ఇవన్నీ కఫవాత నివారణలో ప్రసిద్ధి. వైద్యులు మిరియాన్ని శక్తినిచ్చే పదార్థంగా చూడకపోయినా, అది కడుపులో ఉండే గడ్డలు, నొప్పిని తొలగిస్తుంది. హింగు వాతకఫాలను తొలగిస్తుంది. ఓమం, ధనియాలు, జీలకర్ర వాతకఫాలను తొలగించడంలో ప్రథమం. సైంధవ లవణం కళ్లకు మంచిది, శక్తినిస్తుంది, త్రిదోషాలను శాంతపరచడంలో ప్రసిద్ధి. సౌవర్చల లవణం మలబద్ధకాన్ని, గుండె నొప్పిని తొలగిస్తుంది; విదంగం వేడి, నొప్పిని తగ్గిస్తుంది, వాతాన్ని నాశనం చేస్తుంది. రోమక లవణం వాతాన్ని పెంచుతుంది, తీపిగా, ఆకలిని పెంచుతుంది, తడి, భారం కలిగి ఉంటుంది. యవక్షారము గుండె రుగ్మతలు, పాండురోగం, గొంతు వ్యాధులను తొలగిస్తుంది, అగ్ని ప్రదీప్తి చేస్తుంది. సోడియం కార్బొనేట్ వేడి, తీవ్రమైనది, దోషాలను నాశనం చేస్తుంది, తేలికగా, హితకరం, విషాలను తొలగించడంలో ప్రసిద్ధి. నది నీరు వాతాన్ని పెంచుతుంది, పొడిగా, పవిత్రంగా, తీపిగా, తేలికగా ఉంటుంది; అది వాతకఫాలను తొలగిస్తుంది. చెరువు నీరు వాతాన్ని పెంచుతుందని, దూరంగా ఉండాలని చెప్పబడింది. వసంత కాల నీరు ఆకలిని పెంచుతుంది, అగ్ని ప్రదీప్తి చేస్తుంది, పొడిగా, కఫాన్ని తొలగిస్తుంది, తేలికగా ఉంటుంది. బావి నీరు అగ్ని ప్రదీప్తి చేస్తుంది, పిత్తాన్ని తొలగిస్తుంది; వర్షపు నీరు పిత్తాన్ని నాశనం చేస్తుంది. పగలు సూర్య కిరణాలు, రాత్రి చంద్ర కాంతి తాకిన నీరు దోషరహితం, వర్షపు నీరుతో సమానం. వేడి నీరు జ్వరాన్ని, శ్వాసకోశ సమస్యలు, కొవ్వు, వాతకఫాలను తొలగిస్తుంది. మరిగించిన నీరు శీతాన్ని, త్రిదోషాలను నాశనం చేస్తుంది; కానీ నిల్వ నీరు హానికరం. ఆవుపాలు వాతపిత్తాలను తొలగిస్తాయి, నూనెపదార్థంతో, భారంగా, శక్తినిచ్చేలా ఉంటాయి. ఎద్దు పాలు ఇంకా భారంగా, నూనెపదార్థంతో ఉంటాయి, కానీ అగ్ని ప్రదీప్తిని తగ్గిస్తాయి. మేకపాలు రక్తాతిసారం, దగ్గు, శ్వాసకోశ సమస్యలు, కఫాన్ని తొలగిస్తాయి; కళ్లకు మంచిది, మహిళలకు పోషకంగా, రక్తస్రావ వ్యాధులకు హితకరం. పెరుగు వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది, శక్తినిస్తుంది, కానీ పిత్తం, కఫాన్ని పెంచుతుంది. మజ్జిగ, తక్రం దోషాలను నాశనం చేస్తాయి, నాడులను శుద్ధిపరచుతాయి. కొత్త వెన్న కడుపు వ్యాధులు, మూత్రపిండ నొప్పులు, నొప్పిని తొలగిస్తుంది; కానీ పాత వెన్న భారంగా, చర్మవ్యాధులకు కారణం. మజ్జిగ కడుపు వ్యాధులు, వాపు, మూత్రపిండ నొప్పులు, పాండురోగం, అజీర్ణం, కడుపులో గడ్డలు వంటి వ్యాధులకు ఉత్తమంగా, త్రిదోషాలను శాంతపరచడంలో ప్రసిద్ధి. నెయ్యి శక్తినిస్తుంది, తీపిగా, వాతపిత్తకఫాలను తొలగిస్తుంది; ఆవు నెయ్యి మనస్సుకు, కళ్లకు మంచిది. సరిగ్గా చేసిన నెయ్యి త్రిదోషాలను జయిస్తుంది. స్పష్టంగా తయారైన నెయ్యి అపస్మారం, విషం, ఉన్మాదం, మూర్ఛను తొలగిస్తుంది; మేక మొదలైన జంతువుల నెయ్యి కూడా ఆవు పాలు లాగా గుణాలు కలిగి ఉంటుంది. మూత్రం వాతకఫాలను తొలగిస్తుంది, పురుగులు, విషాలను నాశనం చేస్తుంది. నువ్వుల నూనె పాండురోగం, కడుపు వాపు, చర్మవ్యాధులు, మూత్రపిండ నొప్పులు, వాపు, కడుపు గడ్డలు, మూత్రవ్యాధులను తొలగిస్తుంది; వాతకఫాలను నాశనం చేస్తుంది, శరీరాన్ని బలపరుస్తుంది, ఉత్తమంగా పరిగణించబడుతుంది. ఆవాలు పురుగులు, పాండురోగాన్ని నాశనం చేస్తాయి, కఫాన్ని, కొవ్వును, వాతాన్ని తగ్గిస్తాయి. ఆలసంద నూనె కళ్లకు మంచిది, పిత్తం, గుండె వ్యాధులు, వాతాన్ని తొలగిస్తుంది. అముదం నూనె కఫపిత్తాలను తగ్గిస్తుంది, జుట్టు పెరుగుతుంది, చర్మానికి, చెవులకు పోషకంగా ఉంటుంది. తేనె త్రిదోషాలను నియంత్రిస్తుంది, కానీ వాతాన్ని పెంచుతుంది. చెరకు తుమ్ము, ఆస్తమా, పురుగులు, వాంతులు, మూత్రవ్యాధులు, దాహం, విషాలను తగ్గిస్తుంది; చెరకు రసం రక్తపిత్త వ్యాధులను తొలగిస్తుంది, బలాన్ని పెంచుతుంది, వృష్యంగా ఉంటుంది, కానీ కఫాన్ని పెంచుతుంది. బెల్లం పిత్తాన్ని పెంచుతుంది, తీవ్రమైనది; సురా, చేప ఉప్పు తేలికగా ఉంటాయి; సక్కర వృష్యంగా, నూనెపదార్థంతో, తీపిగా, రక్తపిత్తవాతాలను జయిస్తుంది. బెల్లం వాతపిత్తాలను తగ్గిస్తుంది, పొడిగా, వాతాన్ని శాంతపరచుతుంది, కానీ కఫాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది; పాత బెల్లం పిత్తాన్ని తొలగిస్తుంది, హితకరమైనది, రక్తాన్ని శుద్ధిపరచుతుంది. సక్కర నెయ్యితో కలిపితే రక్తపిత్త వ్యాధుల నివారణ, వృష్యత్వం కలిగిస్తుంది; మధ్యంతర సక్కర పులుపు వల్ల అన్ని రకాల పిత్తాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది, కానీ కఫవాతాలను జయిస్తుంది. తీవ్రమైన, కొత్త ఉప్పు రక్తపిత్త వ్యాధులను పెంచుతుంది; పొంగిన బియ్యం గంజి జీర్ణకరమైనది, ఆకలిని పెంచుతుంది, హితకరం. పలుచటి గంజి తేలికగా, వాయువు కిందికి పోవడాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది, మూత్రాశయాన్ని శుద్ధిపరచుతుంది; సతక్ర, దానిమ్మ, పిప్పలి, బెల్లం, తేనె, పిప్పలి కలిపితే ఎంతో ప్రయోజనకరం. బాగా తయారైన పలుచటి గంజి దగ్గు, ఆస్తమా, అజీర్ణానికి అనుకూలం; పాలలో ఉడికిన అన్నం కఫాన్ని, బలాన్ని పెంచుతుంది, కృష్ణార వాతాన్ని నాశనం చేస్తుంది. బాగా కడిగిన, వడపోసిన, నూనెపదార్థంతో చేసిన అన్నం, వేడి, తేలికగా, కందులు, పళ్ళు, కందులతో తయారుచేస్తే పోషకంగా, కానీ భారంగా ఉంటుంది. అల్పంగా వేడి, బాగా ఉడికిన సూప్ తేలికగా ఉంటుంది; కూరగాయలు నూనెతో ఉడికించితే హితకరం. దానిమ్మ, ఆమ్లక సూప్ అగ్ని ప్రదీప్తి చేస్తుంది, వాతపిత్తాలను తగ్గిస్తుంది; ముల్లంగి కలిపితే కఫాన్ని తొలగిస్తుంది, శ్వాస, దగ్గు, నాసికా వ్యాధులకు ఉపశమనం. యవ, బేరకాయ, ఉల్లవలు కలిపిన సూప్ గొంతుకు మంచిది, వాతాన్ని తొలగిస్తుంది; పచ్చ పెసలు, ఆమ్లక కలిపిన సూప్ బద్ధకంగా, కఫపిత్తాలను నాశనం చేస్తుంది. పెరుగు బెల్లంతో కలిపితే వాతాన్ని శాంతపరచుతుంది; శక్తవాలు పొడిగా, వాతాన్ని పెంచుతాయి; నెయ్యితో నిండిన శష్కులి అగ్ని ప్రదీప్తి చేస్తుంది, వృష్యంగా, భారంగా ఉంటుంది. మాంసాహార పదార్థాలు పోషకంగా ఉంటాయి; కాల్చిన పిండివంటలు జీర్ణించుకోవడానికి కష్టం; నూనెలో చేసినవి కళ్లకు మంచివి, నీటిలో ఉడికించినవి జీర్ణించుకోవడం కష్టం. చాలా వేడి గంజి హితకరం; చల్లటి పిండివంటలు మంచివి; భోజనానంతరం నీరు తాగితే అలసట, దాహం తగ్గుతాయి. ఆహార, పానీయ నియమాన్ని పాటిస్తే రోగాలు దరిచేరవు. మయూరకంఠ వర్ణంలో ఉన్న, మితంగా ఉష్ణంగా ఉన్న నీరు, విషపదార్థాలు చర్మాన్ని రంగు మార్చుతాయి. బలమైన వాసనలు, స్పర్శ, రుచులు భోజనకర్తకు మానసిక బాధను కలిగిస్తాయి; వాటిని పీల్చితే కంటి వ్యాధి వస్తుంది, దాన్ని ఉత్తమ వైద్యులు కూడా నయం చేయలేరు; కంపించటం, జబ్బు, వాంతి వంటి లక్షణాలు విషానికి సంకేతం. ఈ సమయంలో ధన్వంతరి మహర్షి ఇలా ఉపదేశించెను— జ్వరం ఎనిమిది రకాలుగా ఉంటుంది; ఒక్కొక్కటి, జంటగా, లేదా బాహ్య కారణాల వల్ల కలుగుతుంది. దాహం, జ్వరాన్ని తగ్గించడానికి ముస్త, పర్పటక, ఉశీర, చంద్ర, ఉడీచ్య, నాగరాలతో మరిగించిన, ఆపై చల్లార్చిన నీరు ఇవ్వాలి. నాగర, దేవదారు, ధాన్యక, రెండు రకాల బృహతీ మొదట జ్వరగ్రస్తుడికి జీర్ణకరంగా ఇవ్వాలి; అవి జ్వరాన్ని తొలగిస్తాయి. ఇలా ఋషులు, వైద్యులు, ధన్వంతరి మహర్షి వివిధ ఆహారపదార్థాల గుణాలను, వాటి ప్రభావాలను, వాటి ద్వారా ఆరోగ్యాన్ని ఎలా కాపాడుకోవాలో ఎంతో ప్రేమతో వివరించారు.