ఒకనాడు ఋషులు, ఔషధ గుణాల మాహాత్మ్యాన్ని వివరించుచు శిష్యులకు ఉపదేశించిరి. వారు మొదట మసూర పప్పు గురించి వివరించిరి—ఇది తీపి, శీతలమైనది, బంధకరమైనది, కఫ, పిత్త నాశనమై, ఆరోగ్యానికి అనుకూలమై యుంటుంది. అలాగే కలాయ పప్పు అన్ని గుణాలతో కూడి, వాతాన్ని బహుగా ప్రేరేపించునది. ఆ తరువాత అగ్నికీ వర్ణించిరి—ఇది కఫ, పిత్త నాశనమై, వీర్యాన్ని పెంపొందించునది. అతసీ పిత్తాన్ని ప్రేరేపించునది. సిద్ధార్థ కఫ, వాతాన్ని జయించునది. నువ్వులు ఉప్పుగాను, తీపిగాను, స్నిగ్ధముగాను, బలమిచ్చునదిగా, ఉష్ణముగాను, పిత్తాన్ని పెంచునదిగా చెప్పబడినవి. వివిధ రకాల ధాన్యాలు రూక్షంగా, శీతలంగా, బలహీనతను కలిగించునవి. చిత్రక, ఎంగుడి, నాళిక, పిప్పలి, మధుశిగ్రు, చవ్య, చరణ, నిర్గుండి, తర్కారి, కాశమర్దక వంటి ఔషధాలు కూడా పేర్కొనబడినవి. బిల్వాదిలాంటి పండ్లు కఫ, పిత్తాన్ని పోగొట్టునవి, క్రిములను నాశనంచేయునవి, లఘువుగా, జీర్ణాన్ని ఉత్తేజింపజేయునవి. వర్షప్రాంతాలలో, ఎండలో ఇవి వాత, కఫాన్ని తొలగించి, అన్ని రకాల వ్యాధులను తొలగించునవి. ఎర్రండ, కాకమంచి, కాకమాచీ వంటి ఆకులు తిక్కగా, మూడు దోషాలను తొలగించునవి. చాంజేరి కఫ, వాతాన్ని పోగొట్టునది; ఆవ నూనె అన్ని వ్యాధులను తొలగించునది. అలాగే కౌస్మసుంభ, రాజికా వాత, పిత్తాన్ని తగ్గించునవి. నాడీచ కఫ, పిత్తాన్ని పోగొట్టునది; దోసకాయ తీపిగా, శీతలంగా యుంటుంది. పద్మపత్రం, త్రిపుటా వ్యాధులను తొలగించునవి; త్రిపుటా ముఖ్యంగా వాతాన్ని పెంచునది. వాస్తుకా ఉప్పుతో కూడి, అన్ని వ్యాధులను నాశనం చేయునది, బాగా ఉత్తేజకరమైనది. తండుకీ, విపహర, పాలంక్యా వంటి వేరుకూరగాయలు వ్యాధులను కలిగించునవి, క్షీణతనిచ్చునవి; వండినపుడు వాత, కఫాన్ని పెంచునవి. ఇందులో, అద్యా వండినపుడు గొంతుని శాంతింపజేసి, వ్యాధులను తొలగించునది; కర్కోటక, వార్టాక, పదోలా, కారవెల్లక కూడా చెప్పబడ్డవి. కూష్మాండ చర్మవ్యాధులు, మూత్రకృచ్ఛ్రం, జ్వరం, శ్వాసకష్టము, దగ్గు, పిత్తం, కఫం తొలగించునది; ఇది హితకరమైనది, అన్ని వ్యాధులను పోగొట్టునది, మూత్రాశయాన్ని శుద్ధిచేయునది. కలింగ, ఆలబుని పిత్తాన్ని నాశనం చేసి, వాతాన్ని ప్రేరేపించునవి; త్రపుష, ఉర్వారుక వాత, కఫాన్ని తగ్గించి, పిత్తాన్ని నియంత్రించునవి. వృక్షామ్ల కఫ, వాతాన్ని తొలగించునది; జంభీర కఫ, వాతాన్ని తగ్గించునది; దాడిమ వాతాన్ని తగ్గించి, బంధకరమైనది; నాగరంగ పండు భారమైనది. కేశర, మాతులుంగ జీర్ణాన్ని ఉత్తేజింపజేసి, కఫ, వాతాన్ని తగ్గించునవి; మాష వాత, పిత్తాన్ని తొలగించునది, స్నిగ్ధంగా, ఉష్ణంగా, వాతాన్ని తగ్గించునది. సరామామలక వీర్యవర్ధకమైనది, తీపి, హితకరమైనది, ఆమ్లతను కలిగించునది; హరితకి అమృతానికి సమానంగా ప్రశంసించబడింది, భోజనం తరువాత ఆకలిని పెంచునది. స్త్రంసని కఫ, వాతాన్ని తగ్గించునది; అక్ష మూడు దోషాలను జయించునది; తింటిడి పండు ఆమ్లంగా, వాత, కఫాన్ని తొలగించునది, విరేచనంగా పనిచేయునది. లకుచ వ్యాధికారిగా, తీపిగా యుంటుంది; బకుల కఫ, వాతాన్ని తగ్గించునది; బీజపూరక ఉదరఫుల్లు, వాత, కఫం, శ్వాసకష్టం, దగ్గు తొలగించునది. కపిత్త బంధకరమైనది, వ్యాధులను పోగొట్టునది, పండినది భారంగా, విరుద్ధమైనది; పండని కపిత్త కఫ, పిత్తాన్ని పెంచునది, పూర్తిగా పండినపుడు పిత్తాన్ని మరింత పెంచునది. మామిడి పండు పండినపుడు వాతాన్ని, మాంసాన్ని, వీర్యాన్ని, వర్ణాన్ని, బలాన్ని పెంచునది; జాంబవ వాత, కఫ, పిత్తాన్ని తగ్గించునది, బంధకరమైనది, మలబద్ధకాన్ని కలిగించునది. తిందుక కఫ, వాతాన్ని పోగొట్టునది; బదర వాత, పిత్తాన్ని తొలగించునది; బిల్వ మలబద్ధకాన్ని, వాతాన్ని కలిగించునది; ప్రియాల వాతాన్ని తగ్గించునది. రాజాదన ఫలం, మోచా, పనస, కొబ్బరి వీర్యం, మాంసాన్ని పెంచి, తీపిగా, స్నిగ్ధంగా, భారంగా ఉంటాయి. ద్రాక్ష, మధూక, ఖర్జూరం, కుంకుమ వాత, రక్తవ్యాధులను జయించునవి; పండిన మాగధి తీపిగా, ఉత్తమంగా, శ్వాసకష్టం, పిత్తాన్ని తొలగించునది. అల్లం ఆకలిని పెంచి, శక్తిని ఇచ్చి, జఠరాగ్ని ప్రేరేపించి, కఫ, వాతాన్ని తగ్గించునది; వడకబెట్టిన అల్లం, మిరియాలు, పిప్పలి కఫ, వాతాన్ని జయించునవి. మిరియాలు వైద్యుల ప్రకారం శక్తివంతమైనవి కావు, కానీ ఇవి గర్భరోగాలు, నొప్పిని తొలగించునవి; హింగు వాత, కఫాన్ని తొలగించునది. వాము, ధనియాలు, జీలకర్ర వాత, కఫాన్ని తొలగించడంలో ప్రథమమైనవి; సైంధవ లవణం కళ్లకు మంచిది, శక్తివంతమైనది, మూడు దోషాలను శాంతింపజేసేది. సౌవర్చల లవణం మలబద్ధకాన్ని తొలగించునది, ఉష్ణంగా, హృదయ నొప్పిని పోగొట్టునది; విడంగా ఉష్ణంగా, నొప్పిని తగ్గించునది, తీవ్రమైనది, వాతాన్ని నాశనంచేయునది. రోమక లవణం వాతాన్ని పెంచునది, తీపిగా, ఆకలిని పెంచునది, తేమగా, భారంగా యుంటుంది; యవక్షార హృదయవ్యాధి, రక్తహీనత, గొంతు రుగ్మతలను తొలగించి, జఠరాగ్ని ఉత్తేజింపజేసునది. సజ్జిక్షార ఉష్ణంగా, ఉత్తేజకరంగా, తీవ్రమైనది, లోపలికి చొచ్చుకుపోయే గుణం కలది; దోషాలను నాశనంచేసి, లఘువుగా, అనుకూలంగా, విషాలను తొలగించునది. నదినీరు వాతకరమైనది, రూక్షంగా, స్వచ్ఛంగా, తీపిగా, లఘువుగా ఉంటుంది; వాత, కఫాన్ని తొలగించునది. చెరువు నీరు వాతకరంగా, నివారించదగినదిగా చెప్పబడింది. నిర్జర నిటి ఆకలిని పెంచి, జఠరాగ్ని ఉత్తేజింపజేసి, రూక్షంగా, కఫాన్ని తొలగించునది, లఘువుగా ఉంటుంది; బావి నీరు ఉత్తేజకరంగా, పిత్తాన్ని తొలగించునది; వర్షపు నీరు పిత్తాన్ని నాశనంచేయునది. పగలు సూర్యకిరణాలు, రాత్రి చంద్రకాంతి తాకిన నీరు అన్ని దోషాల నుండి విముక్తమై, వర్షపు నీటికి సమానమని చెప్పబడింది. వేడి నీరు జ్వరం, శ్వాసకష్టం, కొవ్వు, వాత, కఫాన్ని తొలగించునది; మరిగించిన నీరు శీతాన్ని, మూడు దోషాలను నాశనంచేయునది, కానీ నిల్వచేసిన నీరు హానికరం. ఆవు పాలు వాత, పిత్తాన్ని తొలగించునవి, స్నిగ్ధంగా, భారంగా, రసాయనంగా ఉంటాయి; ఎద్దు పాలు మరింత భారంగా, స్నిగ్ధంగా, జఠరాగ్ని నాశనంచేయునవి. మేకపాలు రక్తాతిసారం, దగ్గు, శ్వాసకష్టం, కఫాన్ని తొలగించునవి; కళ్లకు మంచిదిగా, స్త్రీలకు పుష్టికరంగా, రక్తస్రావంలో హితకరంగా ఉంటుంది. పెరుగు వాతాన్ని బాగా తగ్గించునది, ఉత్తేజకరమైనది, కానీ పిత్తం, కఫాన్ని పెంచునది; మజ్జిగ, మత్హా దోషాలను నాశనం చేసి, నాడులను శుద్ధిచేయునవి. కొత్త వెన్న పేగు వ్యాధులు, అరిచక, నొప్పిని తొలగించునది; పాత వెన్న వంటి పదార్థాలు భారంగా, చర్మవ్యాధులను కలిగించునవి. మజ్జిగ పూర్వ ఋషులచే పేగు వ్యాధులు, ఊపిరితిత్తుల వాపు, అరిచక, రక్తహీనత, విరేచన, గర్భరోగాలకు ఉత్తమమని చెప్పబడింది; ఇది మూడు దోషాలను శాంతింపజేసునది. నెయ్యి ఉత్తేజకరమైనది, తీపిగా, వాత, పిత్త, కఫాలను తొలగించునది; ఆవు నెయ్యి మనస్సు, కళ్లకు మంచిదిగా, సక్రమంగా తయారైనపుడు మూడు దోషాలను జయించునది. నెయ్యి సక్రమంగా తయారైతే అపస్మారం, విషం, మత్తు, మూర్చలను తొలగించునది; మేక మొదలైన జంతువుల నెయ్యి ఆవు పాలు గుణాలు కలిగి యుంటుంది; మూత్రం వాత, కఫాన్ని తొలగించి, క్రిములు, విషాలను నాశనంచేయునది. నువ్వుల నూనె రక్తహీనత, ఉదరఫుల్లు, చర్మవ్యాధులు, అరిచక, వాపు, గర్భరోగాలు, మూత్రవ్యాధులను తొలగించునది; వాత, కఫాన్ని నాశనం చేసి, శరీరాన్ని బలపరిచి, ఉత్తమమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ విధంగా ఋషులు, ప్రతి పదార్థం యొక్క స్వభావాన్ని, దోషనాశక గుణాలను, ఆరోగ్యానికి కలిగే ప్రయోజనాలను శ్రద్ధతో వివరించిరి. శిష్యులు వినిపించి, ఆయా పదార్థాలను యథావిధిగా గ్రహించి, జీవనంలో అనుసరించిరి.