గరుడపురాణమ్

ఒకసారి ధన్వంతరి మహర్షి, శరీర స్వభావాలను మరియు ఆయుర్వేద జ్ఞానాన్ని వివరించడానికి శిష్యులకు ఉపదేశం చేశాడు. ఆయన ఇలా చెప్పాడు: “ఒక వ్యక్తి క్షీణంగా, పొడి శరీరంతో, తక్కువ జుట్టుతో, స్థిరంగా లేని మనస్సుతో, ఎక్కువగా మాట్లాడటానికి ఇష్టపడుతూ, కలల్లో చలనం చూసేవాడు ఉంటే, అతను వాత స్వభావం కలవాడని గుర్తించాలి. ఇంకా, ఎవరు ముందే తెల్లజుట్టుతో, తెల్లటి చర్మంతో, త్వరగా చెమట పడుతూ, త్వరగా కోపం పట్టుకుని, బుద్ధిమంతుడై, కలల్లో ప్రకాశవంతమైన వస్తువులు చూస్తే, అతను పిత్త స్వభావం కలవాడని తెలుసుకోవాలి. ఒక వ్యక్తి స్థిరమైన మనస్సుతో, మృదువైన స్వరంతో, స్పష్టమైన, సుఖంగా మాట్లాడి, మెత్తని జుట్టుతో, కలల్లో నీరు లేదా రాళ్లు చూస్తే, అతను కఫ స్వభావం కలవాడని గుర్తించాలి. ఒక వ్యక్తిలో రెండు లేదా మూడు దోషాల లక్షణాలు కలిపి ఉంటే, అతను మిశ్రమ స్వభావం కలవాడని, అయితే ఏదైనా ఒక దోషం ఎక్కువగా ఉంటే, అది ప్రధాన స్వభావమని తెలుసుకోవాలి. జీర్ణాగ్నిని నాలుగు రకాలుగా చెప్పారు: కఫ ప్రబలితే జీర్ణాగ్ని బలహీనంగా, పిత్త ప్రబలితే తీవ్రముగా, వాత ప్రబలితే అస్థిరంగా, మూడూ సమంగా ఉంటే సమంగా ఉంటుంది. సమమైన జీర్ణాగ్ని ఉన్నవారు ఆగ్ని సంరక్షణ చేయాలి; అస్థిరమైన జీర్ణాగ్ని ఉన్నవారు వాతాన్ని తగ్గించాలి; తీవ్రమైన జీర్ణాగ్ని ఉన్నవారు పిత్తాన్ని తగ్గించాలి; బలహీనమైన జీర్ణాగ్ని ఉన్నవారు కఫాన్ని శుద్ధి చేయాలి. అన్ని రోగాలకు మూలం జీర్ణక్రమంలో లోపమే. జీర్ణాగ్ని నాశనం అయితే, శరీరంలో భారం, పులుపు, అడ్డంకి వస్తాయి, ఇవి నాలుగు రకాలుగా ఉంటాయి. జీర్ణక్రమ లోపం వల్ల కలెరా, హృదయ అలసట వంటి రోగాలు వస్తాయి; అప్పుడు వాకా, ఉప్పు, నీటితో వాంతులు చేయించాలి. పులుపు వల్ల వీర్య నష్టం, తలనొప్పి, మూర్చ, దాహం వంటి లక్షణాలు వస్తాయి; అప్పుడు చల్లని నీరు తాగాలి, వాత నివారణ మందులు వాడాలి. అంగాలు విరిగిపోవడం, తలనొప్పి, తప్పుగా తినడం వల్ల వచ్చిన సమస్యలకు పగలు నిద్రను మానివ్వాలి, ఉపవాసం చేయాలి. పేగు నొప్పి, కడుపు గడ్డలు, మూత్రం, మలమార్గం అడ్డంకి వస్తే, వేడి పద్ధతులు, ఉప్పు నీరు తాగడం ద్వారా చికిత్స చేయాలి. కఫ, పిత్త, వాత వల్ల వచ్చిన భారాన్ని, పులుపును, అడ్డంకిని నివారించేందుకు, శాస్త్రజ్ఞులు కడుపు మీద హింగు, నల్ల ఉప్పు, పిప్పలి రాసాలి. పగలు నిద్ర జీర్ణక్రమ లోపాన్ని తొలగిస్తుంది; కానీ అశుద్ధ ఆహారం అనేక రోగాలకు కారణమవుతుంది, అందుకని దానిని నివారించాలి. ఆహారం తరువాత తేలికగా తాగే వేడి నీరు, తేనె జీర్ణానికి సహాయపడతాయి; కానీ పాలను ముల్లు, పెరుగు, చేపలతో కలిపితే సాధారణంగా అనుకూలించదు. బిల్వ, శోణా, గంభారి, పాటలా, గణికారికా—ఈ అయిదు మహా మూలాలు జీర్ణాగ్నిని ప్రబలింపజేస్తాయి, కఫ, వాతాన్ని తొలగిస్తాయి. శాలపర్ణ, పృష్ణిపర్ణ, రెండు బృహతీలు, గోక్షుర—ఈ అయిదు లఘు మూలాలు వాత, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తాయి, శక్తిని పెంచుతాయి. దశసూలా రెండు రకాలూ కలిపి వచ్చిన జ్వరం, దగ్గు, శ్వాసకోశ సమస్యలు, అలసట, కడుపు నొప్పిని తగ్గించడంలో ఉపయోగపడతాయి. ఈ నూనెలతో వేడి పద్ధతులు, పూతలు వేసి, గుండ్రంగా ఉన్న జుట్టు సమస్యను తగ్గించాలి; కషాయాన్ని నాలుగు రెట్లు నీటితో కలిపి, పాదాలకు కూడా అదే విధంగా వాడాలి. నూనె, పాలు సమంగా, మందు పేస్టు నూనె నాలుగవ వంతు కలిపి, సూచించిన మందులతో ఉడికించాలి; బస్తి, మౌఖికంగా తీసుకునే మందులకు సమంగా కలిపి, మసాజ్‌కు రువుగా, నాసికా పూతకు మృదువుగా తయారుచేయాలి. దేహం, ఇంద్రియాలు బలంగా, స్వభావం స్థిరంగా ఉన్నవారిని ఆరోగ్యవంతులుగా గుర్తించాలి; వారిని దీర్ఘాయువు కలవారిగా సంరక్షించాలి. ఇంద్రియాలతో వస్తువులను తప్పుగా గ్రహించే వారు మరణానికి దారితీస్తారు; వైద్యులు, స్నేహితులు, గురువులకు వ్యతిరేకంగా ఉండేవారు, లేదా అత్యంత ప్రేమ, ద్వేషం కలిగినవారు కూడా ప్రమాదంలో ఉంటారు. ఒకరి కాలు, మోకాలు, నుదురు, దవడ, చెంపలు విరిగిపోతే, అతను త్వరలో ప్రాణాలు కోల్పోతాడు. ఎడమ కన్ను లోపలికి పోయి, నాలుక నలుపు, ముక్కు వక్రంగా, పెదాలు నలుపు, వక్రీకృతంగా, నోరు నలుపుగా ఉంటే, అటువంటి వ్యక్తి బతికే అవకాశం లేదు. ఇప్పుడు ధన్వంతరి ఇలా అన్నాడు: “హిత, అహితాన్ని, అనుపాన నియమాలను వివరించుకుంటాను. ఎర్ర బియ్యం మూడు దోషాలను తొలగిస్తుంది, దాహాన్ని తగ్గిస్తుంది, కొవ్వు పెరగకుండా చేస్తుంది. మహాశాలి బియ్యం బలవంతంగా ఉంటుంది; కలమ బియ్యం కఫ, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, శీతలంగా, భారంగా ఉంటుంది; తెల్ల శష్టిక బియ్యం కూడా మూడు దోషాలను తగ్గిస్తుంది. శ్యామాక బియ్యం పొడిగా, రువుగా, వాతాన్ని పెంచుతుంది, కఫ, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది; ప్రియంగు, నివారా, కొరడూష కూడా అలాగే ఉంటాయి. బార్లీ తరచుగా వాడితే, శీతలంగా వాడితే, కఫ, పిత్తాన్ని తొలగిస్తుంది, బలాన్ని పెంచుతుంది, శీతలంగా, భారంగా, తీపిగా ఉంటుంది; గోధుమ వాతాన్ని తొలగిస్తుంది. ముద్గ పప్పు కషాయ, తీపి, తేలికగా, కఫ, పిత్తాన్ని తొలగిస్తుంది; మాష పప్పు బలాన్ని పెంచుతుంది, శక్తివంతంగా, భారంగా, పిత్త, కఫాన్ని తగ్గిస్తుంది. రాజమాష బలాన్ని పెంచదు, కానీ కఫ, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, వాత సమస్యలను కూడా తగ్గిస్తుంది; కులత్థ పప్పు శ్వాసకోశ సమస్యలు, జక్కు, హృదయ రోగాలు, కఫ, కడుపు గడ్డలు, వాతాన్ని తొలగిస్తుంది. మకుష్టక పప్పు శీతలంగా, బంధించడంలో సహాయపడుతుంది, రక్తస్రావ, జ్వరం, ఉన్మాదాన్ని తగ్గిస్తుంది; చణక వాతాన్ని పెంచుతుంది, వీర్య, రక్త, కఫ, పిత్త సమస్యలను తొలగిస్తుంది. మసూర పప్పు తీపిగా, శీతలంగా, బంధించడంలో సహాయపడుతుంది, కఫ, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది; కలాయ పప్పు అన్ని గుణాలతో, వాతాన్ని ఎక్కువగా పెంచుతుంది. ఆగ్కీ కఫ, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, వీర్యాన్ని పెంచుతుంది; అతసీ పిత్తాన్ని పెంచుతుంది, సిద్ధార్థ కఫ, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. తిలము ఉప్పుగా, తీపిగా, తైలంగా, బలంగా, వేడిగా, పిత్తాన్ని పెంచుతుంది; రువుగా, శీతలంగా, బలాన్ని తగ్గించే ధాన్యాలు కూడా ఉన్నాయి. చిత్రక, ఎంగుడి, నాలికా, పిప్పలి, మధుశిగ్రు, చవ్యా, చరణా, నిర్గుండీ, తర్కారి, కాశమర్దక—ఇవి కూడా ప్రస్తావించబడ్డాయి. బిల్వ మరియు సంబంధిత ఫలాలు కఫ, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తాయి, కీటకాలను నాశనమ చేస్తాయి, తేలికగా, జీర్ణాన్ని ప్రబలింపజేస్తాయి; వర్ష ప్రాంతాల్లో, ఎండలో, వాత, కఫాన్ని తొలగిస్తాయి, అన్ని రోగాలను నాశనమ చేస్తాయి. ఎర్ర గుండ, కాకమాచీ, కాకమాచీ పచ్చి, చేదుగా, మూడు దోషాలను తొలగిస్తాయి; చాంజేరీ కఫ, వాతాన్ని తగ్గిస్తుంది, ఆవాలు అన్ని రోగాలను తొలగిస్తాయి. కౌస్మసుంభ, రాజికా వాత, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తాయి; నాడీచ కఫ, పిత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది, దోసకాయ తీపిగా, శీతలంగా ఉంటుంది. పద్మ పత్రం, త్రిపుటా రోగాలను తొలగిస్తాయి, త్రిపుటా వాతాన్ని పెంచుతుంది; వాస్తుక ఉప్పుతో, అన్ని రోగాలను నాశనమ చేస్తుంది, శక్తిని పెంచుతుంది. తండుకీ, విపహర, పాలంక్యా మరియు ఇతర మూల కూరలు రోగాలను కలిగిస్తాయి, క్షీణతను కలిగిస్తాయి; వండితే వాత, కఫాన్ని పెంచుతాయి. అందులో, అద్యా వండితే రోగాలను తొలగించడంలో, గొంతు సుఖంగా ఉండడంలో ఉత్తమమైనది; కర్కోటక, వార్థాక, పదోలా, కారవెల్లక కూడా ఇందులో ఉన్నాయి. ఇలా ధన్వంతరి మహర్షి, ఆయుర్వేదంలో శరీర స్వభావాలు, జీర్ణక్రమం, ఆహారం, పప్పులు, కూరగాయలు, వాటి గుణాలు, రోగాల నివారణ పద్ధతులు, ఆరోగ్యాన్ని కాపాడే మార్గాలు గురించి శిష్యులకు సుదీర్ఘంగా, ప్రేమతో, స్పష్టంగా వివరించారు.