జీవుల్లో రక్తం అపవిత్రంగా మారినప్పుడు—వేడి ప్రభావం వల్లా, లేదా శుద్ధి సరిగా జరగకపోయినప్పుడా—వాతదోషం లేదా చల్లని గాలుల ప్రభావంతో రక్తం కలుషితమవుతుంది. అప్పుడు వాతము అధికమై, ఆందోళనకు లోనై, అసాధారణంగా కదిలిపోతుంది. ఈ రకంగా కలుషితమైన రక్తం వాతానికి అడ్డుగా మారుతుంది. ముందుగా వాతము ఆ రక్తాన్ని మరింత అపవిత్రం చేస్తుంది. ఆ తరువాత, మలద్వార ప్రాంతంలో నొప్పి కలిగించి, వాతరక్త అనే వ్యాధిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. మొదట ఇది కఠినతను కలిగిస్తుంది. తరువాత, అది శరీరమంతా వ్యాపిస్తుంది. ముఖ్యంగా, బరువుగా ఉండడం, వాంతులు మొదలైన లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. కాలక్రమంలో, ఇది కుష్టురోగంలా మారుతుంది. దీనిని "సాంబుద" అంటారు. ఇది మోకాళ్లు, కాల్లు, తొడలు, నడుము, భుజాలు, చేతులు, పాదాలు, మణికట్టు సంధులను ప్రభావితం చేస్తుంది. ఈ వ్యాధిలో మంట, మంటలు, తిప్పలు, నొప్పులు, బరువుగా ఉండటం, ఊపిరితిత్తి, మళ్ళీ మళ్ళీ వచ్చి పోయే లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. కొన్నిసార్లు, పాదతలాలనుంచి లేదా చేతులనుంచి మొదలై, ఉగ్రంగా ఎలుకలా శరీరమంతా పరిగెడుతుంది. మొదట ఇది చర్మం, మాంసంలో పరిమితమై ఉంటుంది. కాలక్రమంలో లోతుగా వెళ్లి, శరీరంలోని అన్ని ధాతువులను ఆక్రమిస్తుంది. నడుము వంటి ప్రదేశాలలో చర్మం రాగి రంగులో, నల్లగా లేదా ఎరుపుగా మారుతుంది. వాపు, గడ్డలు, పుళ్ళు ఏర్పడతాయి. వాయువు ఎముకలు, మజ్జలో ప్రవేశిస్తుంది. లోపల వాయువు కత్తిరించ듯 కదిలి, చప్పుళ్లు చేస్తూ, వేగంగా ప్రయాణిస్తుంది. ఇది శరీరమంతా వ్యాపించి, నడవలేకపోవడం లేదా కాళ్లు చేతులు పనిచేయకపోవడం కలిగిస్తుంది. వాతదోషం అధికంగా ఉన్నప్పుడు తీవ్రమైన నొప్పి, తిప్పలు, విరిగినట్టు అనిపించడం, వాపులో పొడిబారడం, నలుపు రంగు, రంగు మార్పులు కనిపిస్తాయి. రక్తనాళాలు, వేళ్ల మణికట్టు సంధులు సంకుచించిపోతాయి. అవయవాలు కఠినంగా మారుతాయి, వంకరగా ఉంటాయి, చలికి అసహ్యం కలుగుతుంది, వేడి వల్ల ఉపశమనం, మూడుతనము, వణుకు, ఊపిరితిత్తి కనిపిస్తాయి. రక్తం అధికంగా ఉన్నప్పుడు వాపు, ప్రబలిన ఎరుపు, మంటలు, చర్మం తడిగా ఉండటం, దురద, నూనె లేదా పొడి చికిత్సలకు స్పందించకపోవడం కనిపిస్తాయి. పిత్తం అధికంగా ఉన్నప్పుడు మంట, మూర్ఛ, చేదు రుచి, చైతన్యం కోల్పోవడం, మత్తు, దాహం, తాకడానికి అసహనం, తీవ్రమైన నొప్పి, పొడిబారడం, పుళ్ళు, తీవ్రమైన వేడి కనిపిస్తాయి. కఫం అధికంగా ఉన్నప్పుడు కఠినత, బరువు, నిద్ర, నూన్యత, చలితనం, స్వల్ప దురద, మందమైన నొప్పి ఉంటాయి. మూడూ కలిసినప్పుడు అన్ని లక్షణాలు కలిపి వస్తాయి. ఒక్క దోషం ఉన్నప్పుడు వ్యాధి నయం చేయవచ్చు; రెండు దోషాలు ఉన్నప్పుడు అదుపులో ఉంచవచ్చు; కానీ మూడూ కలిసినప్పుడు త్వరగా నాశనం చేస్తుంది, తీవ్రమైన రక్తపిత్తాన్ని కలిగిస్తుంది. వాతము వేగంగా అవయవాల రక్తాన్ని, ముఖ్యంగా సంధుల్లోని రక్తాన్ని ఆక్రమించి, నాళాలు మూసివేసి, నొప్పితో ప్రాణాన్ని తీసుకుపోతుంది. ఐదు విధాల ప్రాణవాయువు పొడిబారడం, చంచలత, ఎక్కువ దూకుడు, అధిక భోజనం, గాయాలు, వేగంగా కదలడం వల్ల కలుషితమవుతుంది. వీటి వల్ల కళ్లకు, ఇతర ఇంద్రియాలకు హాని కలుగుతుంది. ముక్కు మూసుకుపోవడం, మంట, దాహం, దగ్గు, ఊపిరాడకపోవడం సంభవిస్తాయి. గొంతు మూసుకుపోవడం, శ్లేష్మం తగ్గిపోవడం, వాంతులు, ఆకలి తగ్గిపోవడం, ముక్కులో వ్యాధులు, గొంతు, దవడ, పైభాగాల్లో వాపు ఏర్పడతాయి. వ్యాన వాయువు అధికంగా కదలడం, ఎక్కువ స్నానం, ఆటలు, కామ భోగాలు, విరుద్ధ, పొడి, భయానక, ఉద్వేగకర, నిరాశకర విషయాల వల్ల కలుషితమవుతుంది. దీని వల్ల వీర్యహానీ, ఉత్సాహహానీ, బలహీనత, దుఃఖం, మానసిక కలత, జ్వరాలు, వివిధ రకాల నొప్పులు, రోమాంచనం, లోతైన నిద్ర కలుగుతాయి. ఇది చర్మవ్యాధులు, వ్యాపించే పుండ్లు, శరీరమంతా బలహీనత కలిగించే ఇతర వ్యాధులను కలిగిస్తుంది. సమాన వాయువు అసమయ భోజనం, చల్లటి, కలిసిన ఆహారం వల్ల కలుషితమవుతుంది. తప్పు నిద్ర, తప్పు మేలుకొనుట వల్ల పేగుల నొప్పులు, పొట్టలో గడ్డలు, అపస్మారాలు, కోరిక తీరని వ్యాధులు కలుగుతాయి. అపాన వాయువు పొడి, బరువు ఆహారం, సహజ వాయు నియంత్రణ లేకపోవడం, ఎక్కువగా ఎక్కడం, తరచూ ప్రయాణించడం, అధిక కదలిక వల్ల కలుషితమవుతుంది. దీని వల్ల కింది పొట్టలో వ్యాధులు, మూత్ర, వీర్య సంబంధిత వ్యాధులు, మలవిసర్జన సమస్యలు, మలద్వారము బయటకు రావడం మొదలైన అనేక వ్యాధులు కలుగుతాయి. ఈ వ్యాధులు శరీరమంతా వ్యాపించి, నిద్రమత్తు, బరువు, జడత్వంతో పాటు, నూన్యత వల్ల, ఆలస్యంగా మేలుకోవడం, చలితనం, వాపు, జఠరాగ్ని తగ్గిపోవడం సంభవిస్తాయి. దురద, పొడిబారడం, ధ్వంసాన్ని తగ్గించి, సముచితమైన చికిత్సలతో ఉపశమనం పొందవచ్చు. లేకపోతే, నిద్రమత్తు, సంబంధిత వ్యాధులు కొనసాగుతుంటాయి. వాయువు అవరోధానికి అనేక రూపాలు ఉన్నాయి. పిత్త లక్షణాలతో కలిసినప్పుడు మంట, దాహం, నొప్పి, తలనొప్పి, చీకటి కనిపిస్తాయి. కారం, వేడి, పులుపు, ఉప్పు ఆహారం వల్ల మంట, చల్లదనం కోరిక, చలితనం, బరువు, నొప్పి, జఠరాగ్ని తగ్గిపోవడం, చేదు రుచి, అధిక నెయ్యి, పాలు ఉంటాయి. ఉపవాసం, శ్రమ, పొడిబారడం, వేడి, వేడి కోరిక ఉన్నప్పుడు కఫం మూసివేస్తుంది. కఫం మూసినప్పుడు శరీర నొప్పి, హృదయ అలసట, బరువు, ఆకలి లేకపోవడం ఉంటాయి. రక్తం మూసినప్పుడు నిరంతర మంట, చర్మం, మాంసంలో తీవ్రమైన నొప్పి, ఎరుపు, వాపు, మచ్చలు ఏర్పడతాయి. వాపు కఠినంగా మారి, మాంసంతో కలిసిపోయి, హృదయ అలసట, పుండ్లు, చీమలు పరిగెడుతున్నట్టు అనిపించడం, వాపు మృదువుగా, చల్లగా, అవయవాల్లో కనిపిస్తుంది. ఇది "ఆఢ్య వాత" లా, కొవ్వు మూలంగా, చికిత్సకు కష్టం కలిగించేది. తాకడం గుర్తుపట్టలేరు; వేడి లేదా చల్లగా ఉంటుంది. మజ్జ మూసినప్పుడు అసాధారణంగా జబ్బులు, వాకిలి తిప్పడం, సంకోచం ఉంటాయి. నొప్పి, వాపు ఉంటాయి, చేతులతో నొప్పి తగ్గుతుంది. వీర్యం మూసినప్పుడు వాపు ఉంటుంది, కానీ అధిక కోరిక ఉండదు. భోజనం చేసిన తర్వాత పొట్ట నొప్పి వస్తుంది; జీర్ణశక్తి తగ్గినప్పుడు కత్తిరించే నొప్పి. మూత్రం ఆగిపోతే మూత్రాశయంలో వాపు ఏర్పడుతుంది. దుర్భేద్యం వల్ల అవరోధం కలిగితే, సంకోచం ఏర్పడి, ప్రదేశం విడిపోతుంది. వ్యక్తి త్వరగా పడిపోతాడు, జ్వరంతో బాధపడతాడు, మూర్ఛ వస్తుంది. వీర్యం ఒకసారి మరొకదానితో నలిపినప్పుడు, అది చాలా సేపటి తర్వాత అపవిత్రంగా బయటపడుతుంది. వాయువు అన్ని ధాతువుల్లో అడ్డుపడితే, నడుము, పిండెలు, వెన్నులో నొప్పి కలుగుతుంది. వాయువు వ్యతిరేకంగా కదిలితే, హృదయం బాధపడుతుంది. శ్వాస పిత్తం వల్ల ఆగిపోతే తలనొప్పి, మూర్ఛ, నొప్పి, మంట కలుగుతాయి. వ్యాన వాయువు బాధపడితే, నొప్పి, నిద్రమత్తు, స్వరహానీ, శరీరమంతా మంట, కదలికలో అంతరాయం, చర్యలు తుడిపాట్లు, వేడి, నొప్పి కనిపిస్తాయి. సమాన వాయువు బాధపడితే, శరీరంలో వేడి తగ్గిపోతుంది, చెమట ఆగిపోతుంది, తీవ్రమైన దాహం, మంట కలుగుతాయి. అపాన బాధపడితే, విసర్జ్యాలు పసుపు రంగులోకి మారతాయి. ఇలా, వాతరక్త వ్యాధి శరీరంలోని దోషాల భేదం, అవరోధాలు, లక్షణాల ప్రకారంగా అనేక విధాలుగా కనిపిస్తూ, జీవుల ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.