ధన్వంతరి మహర్షి సుశ్రుతునికి రోగాల గురించి వివరంగా చెప్పాడు. "అనీమియా, క్షయ రోగం లాంటి వ్యాధులలో, నాభి, పాదాలు, నోరు, మూత్ర మార్గాలు ప్రభావితమవుతాయి. మలము కీటకమలంలా, విరిగిపోయి, మ్యూకస్తో కలసి బయటపడుతుంది. బిలి రోగానికి గురైనవాడు, బిలి పెంచే పదార్థాలు తీసుకుంటే, అతనికి పిత్తజaundice వస్తుంది. బిలి ఆంతరాలలోకి ప్రవేశించి, లోపల రక్తం, మాంసాన్ని కాల్చుతూ బయటకు తీసివేస్తుంది. మూత్రం, కళ్ళు పసుపు రంగులో మారతాయి; నోరు, మలము ఎరుపుగా మారుతాయి; శరీరంలో కాలినట్లుగా ఉంటుంది, జీర్ణశక్తి బాగా తగ్గిపోతుంది, దాహం ఎక్కువగా ఉంటుంది, కుందేళ్ళు లాగ శరీర ఆకారం కనిపిస్తుంది, ఇంద్రియాలు బలహీనంగా మారతాయి. అనీమియాతో బాధపడే వ్యక్తికి, బిలితో కూడిన వాయువు వల్ల శరీరంలో వాపు ఏర్పడుతుంది. దీన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తే, చికిత్స చేయడం కష్టమైన వాపులు, డ్రాప్సీ, తీవ్రమైన జaundice వంటి సమస్యలు వస్తాయి. అనీమియాకు ఆకుపచ్చ లేదా నల్ల బిలి, వాయువు కలిసి ఉంటే, తల తిరుగుట, దాహం, మహిళల్లో లైంగిక ఉత్సాహం, స్వల్ప జ్వర లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవడం, నిద్రా మత్తు కలిగితే, దాన్ని 'హలీమక' అంటారు; అధిక అలసట మొదటి దశలో కనిపిస్తుంది. వాపు ప్రధాన వ్యాధిగా చెప్పబడింది. ఇప్పుడు దాని కారణాలు వివరించబడుతున్నాయి: బిలి, రక్తం, కఫం, వాయువు కలుషితమై, అవి కలుషిత పదార్థాలను శరీరంలోని బాహ్య నాళాల్లోకి తీసుకెళ్తాయి. అక్కడ అవి ప్రవాహాన్ని అడ్డుకుని, చర్మం, మాంసంలో వాపు ఏర్పడుతుంది; ఈ దృఢమైన, పైకి లేచిన వాపును కొందరు 'సంఖ్యా' అంటారు. వివిధ కారణాల వల్ల, వివిధ రూపాల్లో, అన్ని దోషాలతో, గాయాలు లేదా విషం వల్ల కూడా, ఈ వాపులు ఏర్పడతాయి. ఇది శరీరమంతా వ్యాపిస్తే, 'కామజaundice'గా తెలుస్తుంది; ఇవి విస్తృతంగా, పైకి లేచిన, ముడిపడిన రూపాల్లో మూడు రకాలుగా ఉంటాయి. వాపు సాధారణంగా దోషాల కలుషత వల్ల వస్తుంది; ఉపవాసం వంటి చర్యల వల్ల బలహీనమైనవారిలో త్వరగా వ్యాధి వస్తుంది. భారీ ఆహారాలు, అతి చల్లటి పదార్థాలు, ఉప్పు, క్షార, కార, పులుపు కూరలు, నీరు, అసమయ నిద్ర, నిద్ర లేవడం, సహజ వేళల్ని అడ్డుకోవడం, గట్టి మాంసం తినడం, అజీర్ణం, అలసట, లైంగిక చర్య, ప్రయాణం, వాహనాల వల్ల కలిగే కలత—ఈ కారణాలన్నీ వాపుకు దారితీస్తాయి. దీని వల్ల శ్వాస తక్కువగా ఉండటం, దగ్గు, డయరియా, మొహాలు, కడుపు వ్యాధులు, జ్వరం, వాయు, అలసట, వాంతులు, హిక్కు, అనీమియా, చర్మ వ్యాధులు వస్తాయి. వాపు మూత్రాశయం పై, కింద, మధ్య, లేదా మధ్య భాగంలో ఉంటే, అది 'సర్వాంగగ' (శరీరమంతా), 'సర్వగత' (విస్తృతంగా), 'ప్రత్యప్రత్యగ' (స్థానికంగా) అని పిలుస్తారు. దాని ప్రారంభ లక్షణాలు: తుమ్ము, తలకు, అవయవాలకు భారంగా ఉండటం, వాయువు వల్ల వచ్చే వాపు చలించేది, పొడిగా, రఫ్ హెయిర్తో, ఎరుపు లేదా నల్లగా ఉంటుంది. మూత్రాశయం, కీళ్ళు, కొవ్వు కణజాలంలో వాపు, మూర్చ, వాయువు పైకి కదలడం, అలసట, త్వరగా తీవ్రమవడం, బాధ కలిగిస్తాయి. వాపు ఆయిల్తో మసాజ్ చేస్తే తగ్గేలా ఉంటే, రాత్రి చిన్నగా, పగలు పెద్దగా కనిపిస్తుంది; చర్మాన్ని ఆవాల నూనెతో పూస్తే గుల్లగా ఉంటుంది. బిలి వల్ల వచ్చిన వాపు పసుపు-ఎరుపు రంగులో, పొడిగా, త్వరగా తగ్గదు, లోపల కాలినట్లుగా ఉంటుంది. దాహం, కాలిన భావన, జ్వరం, చెమట, తల తిరుగుట, తేమ, మూర్చ, కోరిక, డయరియా, వాసన, స్పర్శకు మృదుత్వం, మృదుత్వం కనిపిస్తాయి. అలర్జీ, ఫిక్కు హెయిర్, గట్టి, చల్లని చర్మం, భారంగా ఉండటం, ఆయిల్గా, మృదువుగా, దృఢంగా, నొప్పిగా, నిద్రా మత్తు, వాంతులు, జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవడం కనిపిస్తాయి. గాయాలు, కత్తిరింపు, వ్రణాలు, చల్లని వాయువు, పులుపు వాయువు, భల్లాతక, కపికచ్చు మొక్కల వల్ల కూడా వాపు వస్తుంది. కారం లేదా పొడిగా ఉండే పదార్థాలు తగిలితే, వాపు వ్యాపించి, తీవ్రమైన వేడి, ఎరుపు రంగు, బిలి లక్షణాలు వస్తాయి. విషం వల్ల వాపు విషజంతువుల కాటు, గోక్కు, తాకడం వల్ల, విషం లేని జంతువుల వల్ల కూడా వస్తుంది. మలము, మూత్రం, శుక్రం, ఇతర అపవిత్ర పదార్థాలు, విష మొక్కలు, విష వాయువు, విష పొడి వల్ల కూడా వాపు వస్తుంది. ఈ వాపు మృదువుగా, చలించేది, వేలాడేలా, త్వరగా కాలినట్లుగా, నొప్పితో ఉండి, ఇటీవలి, అనుకూలత లేకుండా, చికిత్స చేయదగినది లేదా చేయదగని దిగా పరిగణించబడుతుంది. తర్వాత ధన్వంతరి ఇలా చెప్పాడు: "ఇప్పుడు నేను విసర్ప వంటి వ్యాపించే వ్యాధుల కారణాలు వివరించబోతున్నాను, విను సుశ్రుతా. విసర్ప గాయాల వల్ల, కలుషిత దోషాల వల్ల, వాపు లాగ ఏర్పడుతుంది. ఇది బాహ్యంగా కనిపిస్తుంది; భయం లేదా అలసట వల్ల తీవ్రమవుతుంది; ఏ దోషం కారణమో దాని వల్ల చికిత్స కష్టం. ప్రత్యేకమైన ప్రేరకాలు కలిగితే, దోషాలు త్వరగా శరీరంలోకి ప్రవేశించి, లోపల లేదా బయట కనిపిస్తాయి. అధిక దాహం, సహజ వేళల్ని అడ్డుకోవడం, అసమయ చర్యలు, అకస్మాత్తుగా జీర్ణశక్తి తగ్గిపోవడం వల్ల, ఈ వ్యాధి బాహ్యంగా వ్యాపిస్తుంది. వాయువు వల్ల వచ్చిన విసర్ప, వాయు జ్వరం లాంటి లక్షణాలతో: వాపు, తడత, కుట్టే నొప్పి, అలసట, ఉల్లాసం కనిపిస్తుంది. బిలి వల్ల వచ్చినది త్వరగా వ్యాపిస్తుంది, బిలి జ్వరం లక్షణాలు, తీవ్రంగా ఎరుపు రంగు కలిగి ఉంటుంది; కఫం వల్ల వచ్చినది అలర్జీ, ఆయిల్గా, కఫ జ్వరం లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది. వివిధ కారణాలు కలిసినప్పుడు, అన్ని లక్షణాలు కలిగి, వాటి ప్రత్యేక లక్షణాలతో, eruptions (పొగాకులు) నిర్లక్ష్యం చేయబడినా, చెమటను విడుదల చేస్తుంది, వ్రణ లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది. జ్వరం, వాంతులు, మూర్చ, డయరియా, దాహం, తల తిరుగుట, వాపు పగిలిపోవడం, ఆకలి తగ్గిపోవడం, చీకటి, రుచిలేని భావన—వాయు, బిలి కారణంగా వస్తాయి. ఇది అన్ని అవయవాలను ప్రభావితం చేస్తుంది, అగ్నికణాల్లా వ్యాపిస్తుంది; వ్యాపించే ప్రాంతంలో వ్యాపిస్తుంది. అగ్నికణాలు ఆగిపోతే, అది నల్లగా, నీలంగా, ఎరుపుగా మారి, అక్కడ పేరుకుపోతుంది; అగ్నిలో కాలినట్లుగా eruptions వస్తాయి, త్వరగా కదులుతుంది. విసర్ప vital spots (మర్మస్థానాలు) అనుసరించి, వాయువు చాలా బలంగా ఉంటే, అవయవాల్లో నొప్పి, మూర్చ పోవడం, నిద్రా మత్తు, శ్వాస తీసుకోవడం కష్టం అవుతుంది. హిక్కు వస్తుంది, వ్యక్తి ఆ స్థితిని పొందుతాడు; vital spots ప్రభావితమైతే, నేలపై, మంచంపై, కుర్చీపై పడుకుంటాడు. ఆ తర్వాత, బాధపడుతూ, మనస్సు, శరీరం కలతతో, నిద్ర నుంచి లేవడం కష్టం అవుతుంది; దీన్ని అగ్నిసర్ప అంటారు. వాయువు కఫం ద్వారా అడ్డుపడితే, వాయువు కఫాన్ని విభిన్నంగా చీల్చుతుంది, లేదా రక్తాన్ని; రక్తం పెరిగితే, చర్మం, నాళాలు, కండరాలు, మాంసాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది." ఇలా ధన్వంతరి మహర్షి, రోగాల లక్షణాలు, వాటి కారణాలు, పరిణామాలు గురించి సుశ్రుతునికి శాస్త్రోక్తంగా వివరించాడు.