ధన్వంతరి మహర్షి, సుశ్రుతునికి ఇలా ఉపదేశించాడు: ‘‘ప్రameha వ్యాధి యొక్క కారణాలను, లక్షణాలను, రకాలను ఇప్పుడు వివరంగా చెప్పబోతున్నాను. విను, సుశ్రుతా! ప్రameha అనే మూత్ర సంబంధిత వ్యాధికి మొత్తం ఇరవై రకాలు ఉన్నాయి. వాటిలో పది రకాలు కఫం వల్ల, నాలుగు పిత్తం వల్ల, ఆరు వాయువు వల్ల కలుగుతాయి. కొన్నివి మాంసం, మజ్జ, వసా (కొవ్వు), కఫం కలిసిన కారణంగా వస్తాయి. హరిద్రameha అనే రకం, పచ్చడి వంటి రంగుతో ఉప్పు, పులుపు కలిగిన మూత్రం వస్తుంది; మాంజిష్టహమేహా లో, నీళ్ళు లాంటి మూత్రం వస్తుంది; విశ్రామేహా లో, వేడిగా, ఉప్పగా, ఎరుపు రంగులో మూత్రం వస్తుంది; రక్తమేహా లో, మూత్రం రక్తం రంగులో ఉంటుంది. వసామేహా లో, మూత్రం కొవ్వు కలిసినట్లుగా, కొవ్వు లాగా కనిపిస్తుంది; మజ్జామేహా లో, మజ్జ కలిసినట్లుగా, మజ్జ లాగా మూత్రం వస్తుంది. హస్తిమత్తameha లో, మూత్రం బలహీనంగా, చిక్కగా, అతికొంత అంటిపడినట్టుగా, ఏనుగు మూత్రం లాగా ఉంటుంది. మధుమేహంలో, మూత్రం తేనె లాగా మారుతుంది. ఇది రెండు రకాలుగా వస్తుంది: దోషాలు కోపానికి గురయినప్పుడు, ధాతువులు తగ్గినప్పుడు, లేదా వాయువు మూత్ర నాళాలను అడ్డుకుంటే కలుగుతుంది. దోషాలు అడ్డుకుపోతే, అవి తమ లక్షణాలను కారణం లేకుండా చూపిస్తాయి; కొన్ని సార్లు ధాతువులు తగ్గిపోతే, మరికొన్ని సార్లు పుష్టిగా ఉంటే, చికిత్స చాలా కష్టంగా, నెమ్మదిగా జరుగుతుంది. దీన్ని పట్టించుకోకుండా వదిలిపెడితే, అన్ని రకాల ప్రameha చివరికి మధుమేహంగా మారుతాయి; ప్రameha రకాలలో మూత్రం సాధారణంగా తేనె లాగా తీపిగా ఉంటుంది. శరీరంలో తీపి పెరిగినందున ఇవన్నీ మధుమేహంగా పిలుస్తారు. దీనివల్ల అజీర్తి, రుచిలేమి, వాంతులు, నిద్రలేమి, దగ్గు, ముక్కులో ముక్కు ముడిపడటం వంటి సమస్యలు వస్తాయి. కఫం వల్ల కలిగిన ప్రameha లో, మూత్రాశయం, లింగం నొప్పి, వృషణాలు ఉబ్బడం, జ్వరం వస్తాయి. పిత్తం వల్ల కలిగిన ప్రameha లో, శరీరంలో కాలినట్టు, దాహం, పులుపు, మూర్ఛ, విరేచనాలు వస్తాయి. వాయువు వల్ల కలిగిన ప్రameha లో, నరాల్లో తిరుగుడు, కంపు, గుండె నొప్పి, అసహ్యం, ఆత్రుత కలుగుతుంది. శూలం (త్రిశూలం) ఉత్పన్నమైనప్పుడు, శరీరంలో పొడిబారడం, శ్వాసకోసం, దగ్గు వస్తాయి. శరావికా, కచ్ఛపికా, జ్వాలినీ, వినతాలజీ అనే చర్మపు పిడికాలు కూడా కనిపిస్తాయి. మసూరికా, సర్షపికా, పుత్రిణీ, సవిదారికా, విద్రధి అనే పది రకాల పిడికాలు, ప్రameha పట్టించుకోకుండా వదిలిపెట్టినప్పుడు వస్తాయి. కఫం కలిసిన ఆహారం వల్ల ఇవి ఎక్కువగా వస్తాయి; ముఖ్యంగా తీపి, పులుపు, ఉప్పు, కొవ్వు, బరువు, లేపు, చల్లటి ఆహారం కారణంగా. కొత్త ధాన్యాలు, మద్యం, సూప్లు, మాంసం, చెరకు, బెల్లం, పాల పదార్థాలు, ఎక్కువగా కూర్చోవడం, పడుకోవడం – ఇవన్నీ నివారించాలి. ప్రameha వల్ల కఫం, మూత్రాశయంలో స్థిరపడుతుంది; శరీరాన్ని కలుషితం చేసిన తరువాత, తేమ, చెమట, కొవ్వు, మజ్జ, మాంసాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. పిత్తం, రక్తం తగ్గినప్పుడు, కఫం ముందుగా మూత్రంలో స్థానం కలిగి, మూత్రాశయంలోని ధాతువును తినిపోతుంది; అది తగ్గిన తరువాత, వాయువు ప్రభావం పెరుగుతుంది. ప్రameha రకాలు, చికిత్సకు అనుగుణంగా లేదా చికిత్సకు అందని విధంగా నిర్ణయించబడతాయి; దోషాలు సమంగా ఉన్నా, వాటిలో ఏదో ఒకటి ఆధిక్యం ఉన్నప్పుడు, వేర్వేరు లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. సాధారణంగా, మూత్రం ఎక్కువగా, ముద్దగా వస్తుంది; దోషాలు, ధాతువులు మారినా, వాటి కలయిక వల్ల లక్షణాలు మారుతాయి. ప్రameha రకాలు, మూత్రం రంగు, ఇతర లక్షణాల ఆధారంగా గుర్తించబడతాయి: పారదర్శకంగా, తెల్లగా, చల్లగా, వాసన లేకుండా, నీళ్ళు లాగా ఉంటే ఒక రకం. ఉదకameha లో, మూత్రం నీళ్ళు లాగా, కొద్దిగా ముద్దగా, లేపు కలిగి ఉంటుంది; ఇక్షుమేహా లో, మూత్రం చాలా తీపిగా, చెరకు రసం లాగా ఉంటుంది. సాంద్రమేహా లో, మూత్రం చిక్కగా, పాతబారినట్లుగా ఉంటుంది; సురామేహా లో, మూత్రం మద్యం లాగా – పై భాగం పారదర్శకంగా, దిగువ భాగం చిక్కగా ఉంటుంది. శుక్రమేహా లో, వ్యక్తికి రోమాంచం కలుగుతుంది; మూత్రం చిక్కగా, తెల్లగా, పిండి లాగా, వీర్యం లేదా వీర్యం కలిసినట్లుగా ఉంటుంది. సికతామేహా లో, మూత్రంలో వంకరలు, ఇసుక తిక్కలు కనిపిస్తాయి; శీతమేహా లో, మూత్రం ఎక్కువగా, తీపిగా, చాలా చల్లగా ఉంటుంది. శనైర్మేహా లో, మూత్రం నెమ్మదిగా, క్రమంగా వస్తుంది; లాలామేహా లో, మూత్రం లేపుగా, లాలా తంతువులతో కలిసినట్లుగా ఉంటుంది. క్షారమేహా లో, మూత్రం క్షారపు నీళ్ళు వాసన, రంగు, రుచి, స్పర్శ కలిగి ఉంటుంది; నీలమేహా లో, మూత్రం నీలంగా, కాలమేహా లో, మూత్రం ముదురు నలుపు, ముదురు సిరా లాగా ఉంటుంది. పిడికాలు జాయింట్ల వద్ద, ప్రాణకేంద్రాలలో, మాంస నాళాలలో కనిపిస్తాయి; అవి అంచున ఎత్తుగా, మధ్యలో లోతుగా, పొడిగా, నొప్పిలేకుండా ఉంటాయి. శరావికా అనే పిడికా, తక్కువ లోతు పాత్ర లాగా ఉంటుంది; కచ్ఛపికా, ఎప్పుడూ కాలినట్టు, కచ్ఛప (తావల) లాగా ఉంటుంది. వినతా అనే పిడికా, పెద్ద, నీలంగా ఉంటుంది; జ్వాలినీ, చర్మంపై కాలినట్టు, తీవ్రమైన నొప్పి కలిగిస్తుంది. మసూరికా, ఎరుపు, తెలుపు రంగులో, పగిలిన పిడికాలు, తీవ్రమైన నొప్పి కలిగి, మసూరి (పప్పు) ఆకారంలో ఉంటుంది. పుత్రిణీ, ఆవాల (పొగాకు) ఆకారంలో, తీవ్రమైన నొప్పి, నాలుక పుండ్లు కలిగి, పెద్ద, చిన్న, చాలా చిన్నగా ఉంటుంది. విద్రధికా, విదారి మూలం లాగా, గుండ్రంగా, గట్టిగా, పుండ్ల లక్షణాలతో ఉంటుంది. పుత్రిణీ, విదారి – ఇవి అధిక కొవ్వు ఉన్నవారిలో తట్టుకోలేనివిగా ఉంటాయి; ఇతర పిడికాలు, పిత్తం ఆధిక్యంతో, తక్కువ కొవ్వు ఉన్నవారిలో వస్తాయి. ఈ పిడికాలు, దోషాలు పెరిగినప్పుడు వస్తాయి; మధుమేహం లేకపోయినా, కలుషితమైన కొవ్వు వల్ల వస్తాయి. వీటి రంగులో మార్పు లేకపోతే, అవి కనిపించవు; పసుపు లేదా ఎరుపు రంగు, లేదా మధుమేహం లక్షణాలు లేకపోతే, గుర్తించాలి. ఇలాంటి మూత్రం వెళ్లే వ్యక్తి, రక్తపిత్తం ఉన్నవాడిగా పిలవబడతాడు; చెమట, శరీర వాసన, అవయవాల బలహీనత, నిద్ర, భోజనం మీద ఆకర్షణ, గుండె, కళ్ల, నాలుక, చెవిలో కాలినట్టు, భారంగా, జుట్టు, నఖాలు ఎక్కువగా పెరగడం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి. చల్లదనం మీద మక్కువ, గొంతు, तालువు పొడిబారడం, నోరులో తీపి, చేతులు, కాళ్ళలో కాలినట్టు – ఇవి మధుమేహం రాబోతున్న సంకేతాలు; మూత్రానికి చీమలు కూడా ఆకర్షితమవుతాయి. మధుమేహంలో దాహం, నోరులో తీపి, అంటు, వివిధ రకాల సమస్యలు వస్తాయి; శరీరంలో పుష్టిగా ఉన్నప్పుడు కఫం వల్ల, దోషాలు తగ్గినప్పుడు వాయువు వల్ల కలుగుతుంది. కఫం, పిత్తం వల్ల కలిగిన మధుమేహం, పూర్తిగా, నెమ్మదిగా వస్తుంది; శృంగారంతో కలిగిన మధుమేహం, పిత్తం వల్ల అయితే దీర్ఘకాలికంగా ఉంటుంది; అయితే, విధి నిర్ణయించనివి మధుమేహాలు చికిత్సకు అనుకూలంగా ఉంటాయి.’’ ధన్వంతరి ఇలా వివిధ రకాల ప్రameha లక్షణాలు, కారణాలు, చికిత్సకు సంబంధించిన విషయాలను సుశ్రుతునికి వివరంగా, క్రమంగా, కఫం, పిత్తం, వాయువు, ధాతువుల ప్రభావాన్ని, ఆహారపు అలవాట్లను, శరీరంలో మార్పులను, పిడికాల లక్షణాలను, మధుమేహం సంకేతాలను, చికిత్సకు అనుగుణతను చెప్పాడు.