గరుడపురాణమ్

రోగాల ఉద్భవం, వాటి కారణాలు, లక్షణాలు, మరియు వాటి పరిష్కార మార్గాలను గురించి మహర్షులు వివరంగా చెప్పారు. రోగం ఎంత కాలం ఉంటుంది అనే విషయం, దాని కారణాలు పూర్తిగా లేదా కొంతవరకు కలిసివున్నదానిపై, శక్తి-బలహీనత, మరియు పగలు-రాత్రి, భోజనానంతర కాలం వంటి అంశాల ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది. ఇలా, రోగానికి కారణం అంటే ఏమిటి అని వివరించారు. వ్యాసుడు ఇంకా దీనిపై ఉపదేశాలు ఇస్తాడని చెప్పారు. అన్ని రోగాలకు మూలకారణం దోషాలు (వాత, పిత్త, కఫ) ప్రబలడం. ఈ దోషాలు ప్రబలడానికి అనుచితమైన ఆచరణలు, మూడు దోషాల త్రिविध అశుద్ధ సంయోగాలు ముందే వివరించబడ్డాయి. వాత దోషం ఎక్కువగా ప్రబలడానికి, తీపి, కారం, ముదురు, పులుపు, పొడి, తక్కువ ఆహారం తీసుకోవడం, పరుగెత్తడం, ఉత్సాహం, రాత్రి నిద్రలేమి, పెద్దగా మాట్లాడడం వంటి చర్యలు కారణమవుతాయి. అలాగే, ఎక్కువ శ్రమ, భయం, దుఃఖం, ఆందోళన, వ్యాయామం, కామం, వేసవి చివరలో పగలు మరియు రాత్రి భోజనం వలన వాత ప్రబలుతుంది. పిత్త దోషం కారం, ఉప్పు, మసాలా, వేడిగా ఉండే ఆహారం, కోపం, కాలిన అనుభవాలు, శరదృతువు, మధ్యాహ్నం, అర్ధరాత్రి సమయంలో ప్రబలుతుంది. కఫ దోషం తీపి, పులుపు, ఉప్పు, పుల్లగా, బరువుగా, శీతలంగా, నిద్రకు, నోటికి ఆనందాన్ని కలిగించే, కష్టంగా జీర్ణమయ్యే, మరియు పగలు లేదా నిద్రకు ముందు తీసుకునే ఆహారాల వల్ల ప్రబలుతుంది. అలాగే, భోజనానంతరం బలవంతంగా వాంతులు చేయడం, ముఖ్యంగా ఉదయం మరియు రాత్రి ప్రారంభంలో, కఫ సంబంధిత రోగాలు ఉద్భవిస్తాయి. ఈ దోషాలు కలిసిపోయి, అనుచితమైన, జీర్ణం కాని, విరుద్ధమైన, పరస్పర విరుద్ధమైన ఆహారాన్ని తీసుకున్నప్పుడు మిశ్రమ రోగాలు వస్తాయి. పాడైన మద్యం, నీరు, ఎండిన కూరగాయలు, పాడైన మాంసం, ఎండిన లేదా క్షీణించిన చేపలు వంటి ఆహారాలు కూడా దోషాలను దుర్గతి చేస్తాయి. ఇలాంటి ఆహారాలు, శరీర ధాతువులు, వాయు, కలహం, ఆక్రోశం, కలత వలన, పాడైన ఆహారం, ఎక్కువ కఫం, జన్మ సమయంలో గ్రహ దోషాలు, అనుచిత ఆచరణలు, పాపకార్యాలు, ప్రసవ సమయంలో లోపాలు, తప్పుగా చేసిన చికిత్స వల్ల దోషాలు ప్రబలుతాయి. ఈ దోషాలు, రోగాల వల్ల కోపంతో, శరీరంలో వ్యాధి మార్గాన్ని అనుసరించేటప్పుడు, త్వరగా రసాయన చికిత్సను చేయాలి; ఎందుకంటే దోషాలు త్వరగా శరీరాన్ని కలతపరుస్తాయి. ధన్వంతరి ఇలా చెబుతాడు: ఇప్పుడు జ్వరము ఎలా ఉద్భవించిందో, అన్ని జ్వరాల అర్థాన్ని వివరించబోతున్నాను. జ్వరము అనేది రోగాల అధిపతి, పాపము, మరణానికి రాజు, భక్షకుడు, అంతము; ఇది రుద్రుని కోపం నుంచి, దక్ష యజ్ఞాన్ని నాశనం చేసినప్పుడు ఉద్భవించింది. ఈ జ్వరము, కాలిన అనుభవాలతో, మోహంతో నిండినది, పాపం వల్ల పుట్టినది, భయంకరమైనది, అనేక నామాలతో ప్రసిద్ధి చెందింది, అన్ని జీవుల్లో విభిన్న రూపాల్లో కనిపిస్తుంది. ఏనుగుల్లో ఇది "పాకల", గుర్రాల్లో "అభితాప", గాడిదల్లో "అలర్క", కుక్కల్లో "కుక్రుర" అని పిలుస్తారు; మేఘాల్లో "ఇంద్రమద", నీటిలో "నీలికా", ప్రకాశించే ఔషధాల్లో "జ్యోతి", భూమిలో "ఊషర" అని అంటారు. కఫం వల్ల వాంతులు, వికారాలు, దగ్గు, కట్టుబాటు, చల్లదనం, చర్మం మరియు అవయవాల్లో ఉబ్బరాలు వస్తాయి. ప్రతి ఋతువులో, ఈ లక్షణాలు తగిన విధంగా మొదలవుతాయి, పెరుగుతాయి; తగ్గించాలంటే, కారణాల ప్రకారం చర్యలు తీసుకోవాలి, విరుద్ధమైన చర్యలు ఉపశమనం ఇస్తాయి. ఆహారం మీద ఆసక్తి తగ్గిపోవడం, జీర్ణం కష్టంగా మారడం, కట్టుబాటు, అలసట; హృదయంలో కాలిన అనుభవం, తప్పుడు జీర్ణం, నిద్ర, అలసట; ఊబక, నొప్పి, దోషాల చలనం లేకపోవడం—ఇవి జ్వర లక్షణాలు. అతి ముక్కు నీరుగా రావడం, వాంతులు, ఆకలి లేకపోవడం, నోటిలో రుచి లేకపోవడం, స్పష్టత, వేడిగా ఉండడం, అవయవాలు బరువుగా ఉండడం, తరచుగా మూత్రవిసర్జన—ఇవి జీర్ణం అయిన ఆహారం లక్షణాలు కాదు, కానీ జీర్ణం కాని జ్వర లక్షణాలు. ఆకలి, పొడిగా ఉండడం, అవయవాలు తేలికగా ఉండడం, జ్వరంలో మృదుత్వం; ఎనిమిది రోజులు తరువాత దోషాల చలనం—ఇవి జీర్ణం పూర్తయిన జ్వర లక్షణాలు. జ్వరము, స్వలక్షణాలతో లేదా అంటు ద్వారా, తాకినప్పుడు: తలనొప్పి, మూర్ఛ, వాంతులు, శరీర కాలిన అనుభవం, గొంతు మరియు నోటిలో పొడిపాటు, రుచి లేకపోవడం, జాయింట్లలో నొప్పి, నిద్రలేమి, మూర్ఛ, చర్మం పై పుల్లలు, జాపించటం, ఎక్కువగా మాట్లాడటం—ఇవి వాత, పిత్త కారణంగా వస్తాయి. శరీర వేడి తగ్గిపోవడం, ఆకలి తగ్గిపోవడం, జాయింట్లు మరియు తలనొప్పి, తేడా, శ్వాసక్రియ కష్టంగా మారడం, దగ్గు, వర్ణం మారడం, చల్లదనం, కట్టుబాటు, కళ్లలో చీకటి, తల తిరగడం, నిద్ర—ఇవి కఫ, వాత కారణంగా వచ్చే జ్వర లక్షణాలు. చల్లదనం, కట్టుబాటు, చెమట, కాలిన అనుభవం, స్థిరత లేకపోవడం, దాహం, దగ్గు, కఫ, పిత్త చలనం, మూర్ఛ, నిద్ర, నోటిలో పూత, చేదు—ఇవి కఫ, పిత్త కలిసిన జ్వర లక్షణాలు. ఈ లక్షణాలు తెలిసినవాడు, తరచుగా కాలిన అనుభవం పొందుతాడు; ఆ తర్వాత తీవ్ర నిద్ర, పగలు నిద్రలేమి, రాత్రి నిద్రలేమి వస్తాయి. ఎప్పుడూ నిద్ర ఉండవచ్చు, లేదా లేదు; చెమట ఎక్కువగా వస్తుంది లేదా లేదు; పాడగానీ, నాట్యం, నవ్వు వంటి చర్యలు సహజంగా ఆగిపోతాయి. కళ్ళు కన్నీటి, అపవిత్రంగా, ఎర్రగా, లోపలికి వెళ్తాయి, రెప్పలు కంపిస్తాయి; కళ్ళు, తల, జాయింట్లు, ఎముకలు, తల తిరగడం—నొప్పి వస్తాయి. చెవులు మోగడం, నొప్పి, లేదా చాలా చల్లగా ఉండడం, లేదా లేదు; నాలుక కాలిన, కఠినంగా, బరువుగా, అవయవాల జాయింట్లు బలహీనంగా, కంపించటం. రక్తం, పిత్తం వాంతి, తల తిరగడం, తీవ్రమైన దాహం; శరీరంపై చీకటి లేదా ఎర్ర మచ్చలు, వృత్తాలు కనిపిస్తాయి. హృదయంలో నొప్పి, తరచుగా మలవిసర్జన, తక్కువ లేదా ఎక్కువ విసర్జనలు, నోటిలో నూనెపాటు, బలహీనత, గొంతు మారడం, అర్థం లేని మాటలు. దోషాలు పూర్తిగా పక్వం కాకపోవడం, నిద్ర ఎక్కువగా రావడం, గొంతులో గొంగురలు; అన్ని దోషాలు కలిసినప్పుడు, జీవబలం నాశనం చేస్తుంది. వాయు గొంతులో అడ్డుపడితే, పిత్తం లోపల బాగా ప్రబలితే, సంభోగం లేదా ఆనందం తరువాత, బయటకు దారిని వెదుకుతుంది; అందువల్ల దోషాల కలబడ్డ జ్వరంలో కళ్ళు పసుపు రంగులో మారతాయి. దోషాలు పెరిగి, జీర్ణాగ్ని పోయి, అన్ని లక్షణాలు ఉంటే, మిశ్రమ దోషాల జ్వరము అనారోగ్యంగా మారుతుంది; లేదంటే, కష్టంగా ఉన్నా, చికిత్స చేయవచ్చు. ఇంకా, మిశ్రమ దోషాల జ్వరంలో పిత్తం వేరుగా ఉంటే, చర్మం లేదా కడుపు కాలిన అనుభవం, ముందు లేదా తరువాత వస్తుంది. అలాగే, వాయు మరియు కఫ కలిసినప్పుడు చల్లదనం, కాలిన అనుభవం, ఇతర లక్షణాలు రావడం కష్టంగా ఉంటుంది. చల్లదనం ప్రారంభంలో పిత్తం ఉంటుంది; కఫతో, పూత మరియు పొడిపాటు వస్తాయి. పిత్తం శాంతించినప్పుడు, మూర్ఛ, మత్తు, దాహం వస్తాయి; కాలిన అనుభవం ప్రారంభంలో, మిగిలిన వాటిలో, నిద్ర, అలసట, వాంతులు వరుసగా వస్తాయి. జ్వరము నాలుగు విధాలుగా వస్తుంది: బాహ్య గాయాల వల్ల, తాకిన వల్ల, శాపాల వల్ల, మాయ వల్ల; గాయాల వల్ల వచ్చిన జ్వరంలో కాలిన అనుభవం మొదలవుతుంది. శ్రమ వల్ల, వాయు అక్కడ రక్తాన్ని దుర్గతికి తీసుకెళ్తుంది, నొప్పి, దుఃఖం, వర్ణ మార్పు, నొప్పితో కూడిన జ్వరము వస్తుంది. జ్వరము, భూతప్రవేశం, ఔషధాలు, విషం, కోపం, భయం, దుఃఖం, కామం వల్ల కూడా వస్తుంది. ఇందులో, ఆకస్మికంగా ప్రవేశం లేదా తాకడం, ఔషధాల వాసన వల్ల కూడా వస్తుంది; మూర్ఛ, తలనొప్పి, వాంతులు, క్షీణత ఔషధాల వాసన వల్ల వస్తాయి. ఇలా, మహర్షులు రోగాల, దోషాల, జ్వరము, వాటి లక్షణాల, కారణాల, పరిష్కార మార్గాలను సుస్పష్టంగా వివరించారు.