ప్రపంచ నిర్మాణం, దాని విశేష ప్రాంతాల వివరణను గర్వంగా చెప్పిన గరుడ మహాపురాణంలోని ఈ భాగంలో, మొదట నాలుగు నదులు—సుకుమారి, కుమారి, నలినీ, ధేనుకా—వర్ణించబడ్డాయి. ఇవి విశ్వంలో ప్రత్యేక స్థానం కలిగినవిగా పేర్కొనబడ్డాయి. శబల అనే గవిని, పుష్కరేశ అనే వృషభాన్ని కలిపి మహావీర, ధాతకి అనే ఇద్దరు ప్రసిద్ధులు ఉద్భవించారు. ఈ విశ్వ నిర్మాణంలో, కొన్ని ప్రాంతాలు యోజనాలలో కొలవబడతాయి. ఉదాహరణకు, ఒక ప్రాంతం పది వేల యోజనాల ఎత్తుకు పైకి విస్తరించి ఉంటుంది. పుష్కర ద్వీపాన్ని మధురమైన నీటి సముద్రం చుట్టుముట్టి ఉంటుంది. ఆ సముద్రాన్ని దాటి వెళ్ళితే, బంగారు భూమి కనిపిస్తుంది. అది రెండింతలు వెడల్పుగా ఉంటుంది, కానీ అక్కడ ప్రాణులు లేవు. ఆ ప్రాంతాన్ని ఒక అంధకార పర్వతం కప్పిపడుతుంది, ఆ అంధకారం విశ్వాండంలోని గోపురంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంటుంది. ఈ విధంగా, విశ్వ ప్రాంతాల వివరణతో యాభై ఆరు అధ్యాయం ముగుస్తుంది. తరువాత, భూమి ఎత్తు కూడా 70,000 యోజనాలుగా చెప్పబడింది. అటలా, విటలా, నితలా, గభస్తిమత్ అనే లోకాలు వివరించబడ్డాయి. ఈ లోకాలు నలుపు, తెలుపు, ఎరుపు, పసుపు రంగులతో, గ్రావెల్, పర్వతాలు, బంగారంతో కూడి ఉంటాయి. పుష్కర ద్వీపంలో భయంకరమైన నరకాలు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటి—ఉగ్రంగా మంటలు మండే, ఉప్పుతో నిండిన పెద్ద పాత్ర. అది మనస్సును కలవరపరిచే విధంగా ఉంటుంది. ఇంకొకటి—కత్తిలాంటి ఆకులు కలిగిన నల్ల అడవి, అక్కడ భయంకరమైన భోజనాలు ఉంటాయి. ఇనుప పింజర్లు, నల్ల దారం, అవీచి నరకంలో ఉండే అంధకారం—ఇవి అక్కడ కనిపిస్తాయి. అక్కడ పాపులు, విషం ఇచ్చేవారు, ఆయుధాలు, అగ్ని ఉపయోగించిన వారు ఉడికించబడతారు. ఈ నరక ప్రాంతాన్ని నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం, జీవులు మొదలైనవారు చుట్టుముట్టి ఉంటారు. విశ్వాండం దశపట్టుగా వ్యాపించి ఉంటుంది, అందులో నారాయణుడు నివసిస్తాడు. ఈ విధంగా భువనకోశం, పాతాళం, నరకాది ప్రాంతాల వివరణతో యాభై ఏడవ అధ్యాయం ముగుస్తుంది. తరువాత, సూర్యుడు మరియు ఇతర గ్రహాల పరిమాణాలు, స్థానాలు వివరించబడ్డాయి. ప్రభువు యొక్క దండం కూడా రెట్టింపు పొడవుగా ఉంటుంది. దాని అక్షం యోజనాల పరిమాణంలో కొలవబడుతుంది, చక్రం అక్కడ స్థాపించబడింది. కాలచక్రం సంవత్సరాల రూపంలో అక్కడ స్థిరంగా ఉంది. రథానికి ఐదు మరియు సగం భాగాలు ఉంటాయి. అక్షం సగం యుగం పొడవు తగ్గినదిగా స్థిరంగా ఉంటుంది. సూర్యుని రథాన్ని ముందుకు నడిపించేవారు—గాయత్రీ, బృహతి, ఉష్ణిక్, జగతి, త్రిష్టుప్—ఇవి. అలాగే ధాత, క్రతు, స్థల, పులస్త్య, వాసుకి వంటి మహర్షులు, నాగులు కూడా ఉన్నారు. ఆర్యమన్, పులహ, రథబలం, పుంజికస్థల, మిత్ర, అత్రి, తక్షక, రక్ష, పౌరుషేయ, మేనకా, వరుణ, వశిష్ఠ, రంభ, సహజన్య, కుహూ, బుధ, ఇంద్ర, విశ్వవసు, స్తోత్ర, ఏలపత్ర, అంగిరస, వివస్వాన్, ఉగ్రసేన, భృగు, అపూరణ, పుషణ్, సురుచి, ధాత, గౌతమ, ధనంజయ, విశ్వవసు, భారద్వాజ, పర్జన్య, ఐరావత, అంషు, కశ్యప, తర్క్ష్య, మహాపద్మ, ఉర్వశి, క్రతు, భర్గ, ఉర్నాయు, స్ఫుర్జ, కర్కోటక—ఇవన్నీ పౌషమాసంలో సూర్యమండలంలో నివసిస్తారు. తదుపరి మాఘమాసంలో త్వష్ట్రి, జమదగ్ని, కంబల, తిలోత్తమ—ఈ ఏడుగురు సూర్యమండలంలో ఉంటారు. విష్ణు, అశ్వతర, రంభ, సూర్యవర్చ, సత్యజిత్—ఇవరు సవితామండలంలో, విష్ణుశక్తితో కూడి ఉంటారు. అప్సరసలు రాత్రిపూట సూర్యుని చుట్టూ నృత్యం చేస్తూ తిరుగుతారు. అలాగే బాలఖిల్యులు సూర్యుని చుట్టూ ఉండి, అతనికి సమీపంగా ఉంటారు. సూర్యుని ఎడమ, కుడి వైపున పది మంది అతనికి జతచేయబడి ఉంటారు. ఈ విధంగా సూర్యుడు తన మార్గంలో ప్రయాణిస్తాడు. ఈ విశ్వ నిర్మాణ రహస్యాలు, భూలోక, పాతాళ, నరక, సూర్యమండల స్థితులు, దేవతా, మహర్షుల వివరాలతో గరుడ మహాపురాణంలోని ఈ అధ్యాయాలు ముగుస్తాయి.