சதுர்தஶலகுஃ ஸ்யாச்ச ஶ்ரேஷ்டா ஶஶிகலா ஸகா । ரஸக்ரஹயதிஃ ஸ்ரக்ஸ்ரா வஸுஶைலயதிஸ்ததா ॥ ௧,௨௦௯.
பதினான்கு எழுத்துகளைக் கொண்ட சந்தம் சிறந்ததாகும்; இதில் சந்திரன் போல ஒரு பகுதி மற்றும் அதனுடன் சேரும் மற்றவை உள்ளன. ரசக்ரஹ, ஸ்ரக்ஸ்ரா, வசுஷைல சந்தங்களும் இவ்வாறே சிறந்தவை.
ஸ்யாந்மணிகுணநிகரோ மாலிநீ நநமா யயௌ । வஸுஸ்வரயதிஃ ஸ்யாச்ச நஜௌ பஜ்ராஃ ப்ரபத்ரகம் ॥ ௧,௨௦௯.
மணிகுணம் எனும் குழுவால் மாலினி சந்தம் உருவாகிறது; நனமா எனும் சந்தமும் தொடர்கிறது. வசுஸ்வர சந்தமும், நஜௌ, பஜ்ரா, பிரபத்ரக சந்தங்களும் இவ்வாறே உள்ளன.
ஏலா ஸயௌ நநௌ யஃஸ்யாச்சித்ரலேகாஸ்வராஷ்டகைஃ । மரௌ மயௌ யஶ்ச பவேதுக்தேயமதி ஶர்கரீ ॥ ௧,௨௦௯.
ஏலா, ஸயௌ, நனௌ ஆகிய சந்தங்கள், சித்ரலேகா எனும் எட்டு ஸ்வரங்களுடன் இருப்பவர்கள்; மரௌ, மயௌ ஆகிய சந்தங்களும் இப்படியே அமைந்துள்ளன; இதுவே சர்க்கரி சந்தம் என அழைக்கப்படுகிறது.
ஸ்வராத்கம் வ்ரு'ஷபகஜஜ்ரு'ம்பிதம் ப்ரநநா நகௌ । நஜபஜரா வாணிநீ கஃ பிங்கலேநாஷ்டிரீரிதா ॥ ௧,௨௦௯.
ஸ்வரத்திலிருந்து கம், வ்ருஷபம், கஜம், ஜ்ரும்பிதம், ப்ரணனா, நகௌ ஆகியவை; நஜபஜரா, வாணினி, க, இவை எட்டு பிங்கல சந்தம் என அறிவிக்கப்படுகிறது.
ரஸருத்ரைஃ ஶிகரிணீ யமௌ நஸபலா குருஃ । வஸுக்ரயதிஃ ப்ரு'த்வீ ஜஸௌ ஜஸயலா குருஃ ॥ ௧,௨௦௯.
ரசருத்ர, சிகரிணி சந்தம், யமௌ, நசபலா, குரு ஆகியவை; வசுக்ரயதி சந்தம், ப்ருத்வி, ஜசௌ, ஜசயலா, குரு ஆகியவை.
தஶஸ்வரைர்வம்ஶபத்ரபதிதம் ப்ரௌந்நபா லகௌ । ஷட்வேதாஶ்வைஶ்ச ஹரிணீ நஸமா ரஸலா குருஃ ॥ ௧,௨௦௯.
பத்து ஸ்வரங்களுடன் வம்ஷபத்ரம் வீழ்கிறது; ப்ரௌணபா என்பது லகு; ஆறு வேதாஷ்வங்களுடன் ஹரிணி சந்தம், நஸமா, ரசலா, குரு ஆகியவை.
மந்தாக்ராந்தப்திஷட்நகைர்மபநாஸ்ததகா குருஃ । நர்தடகம் நஜபஜா ஜலௌ கோ யதிரேவ ச ॥ ௧,௨௦௯.
மந்தாக்ராந்த சந்தம், ஆறு நாகங்களுடன், மபனா, ததகா, குரு ஆகியவை; நர்டடக, நஜபஜா, ஜலௌ, கோ ஆகியவை சந்தமாகும்.
ஸப்தர்த்வப்திஃ கோகிலகமத்யஷ்டிஃ ஸ்யாச்ச பூர்வவத் । பூதர்த்வஶ்வைஃ குஸுமிதலதா ம்தௌ ந்யௌ யயௌ த்ரு'திஃ ॥ ௧,௨௦௯.
சப்தர்த்வ சந்தம், கோகிலம், கமத்யஷ்டி ஆகியவை முன்னதாக கூறியது போலவே; பூதர்த்வ, அஷ்வம், குசுமிதலதா, எம்தௌ, ந்யௌ, யயௌ ஆகியவை த்ருதி எனப்படும்.
ரஸர்த்வஶ்வைர்யமௌ ந்ஸௌ ரௌ மேகவிஸ்பூர்ஜிதா ரகௌ । ஶார்தூலவிக்ரீடிதம் மஃ ஸூர்யஶ்வைஃ ஸஜ்ஸதாஸ்தகௌ ॥ ௧,௨௦௯.
ரசர்த்வ, அஷ்வம், யமௌ, ந்ஸௌ, ரௌ ஆகியவற்றுடன் மேகவிஸ்பூர்ஜித சந்தம், ரகௌ; ஷார்தூலவிக்ரீடிதம், ம, சூர்யாஷ்வம், ஸஜ்சதா, ஸ்தகௌ ஆகியவை.
சந்தோ ஹ்யதித்ரு'திஃ ப்ரோக்தமத ஊர்த்வம் க்ரு'திர்பவேத் । ஸப்தாஶ்வர்துஃ ஸுவதநா ப்ரௌ மநௌ யபலா குருஃ ॥ ௧,௨௦௯.
அதித்ருதி எனும் சந்தம் கூறப்பட்டது; அதற்குப் பின் கிருதி வருகிறது. ஏழு அஷ்வம், ருது, ஸுவதனா, ப்ரௌ, மனௌ, யபலா, குரு ஆகியவை.
வ்ரு'த்தம் ரஜௌ ரஜௌ பாதே ரஜௌ கோ லஃ க்ரு'திர்பவேத் । த்ரிஸப்தகைஃ ஸ்நக்தரா ஸ்யாத்ப்ரக்ரு'திர்ம்நபநைஸ்த்ரியைஃ ॥ ௧,௨௦௯.
வ்ருத்த சந்தம், ரஜௌ, ரஜௌ பாதத்தில், ரஜௌ, கோ, ல, கிருதி எனப்படும்; மூன்று ஏழுகளுடன் ஸ்நக்தரா, ப்ரகிருதி, எம்நபனைஸ்த்ரியைகள்.
திகர்கைர்பத்ரகம் ப்ரௌ ந்ரௌ நரநா கோ யதாக்ரு'திஃ । நஜௌ பஶ்வாஶ்வலலிதம் ஜபௌ ஜபலகா பவேத் ॥ ௧,௨௦௯.
திகர்கையுடன் பத்ரக சந்தம், ப்ரௌ, ந்ரௌ, நரனா, கோ, அவ்வாறு அமைந்தது; நஜௌ, பஷ்வாஷ்வ, லலிதா, ஜபௌ, ஜபலகா ஆகியவை சந்தமாகும்.
மத்தாக்ரீடஞ்சாஷ்டபாணதஶகைர்மௌ தநௌ நநௌ । நலௌ குருஶ்ச விக்ரு'திஶ்சிந்நா ஸம்க்ரு'திருச்யதே ॥ ௧,௨௦௯.
மத்தாக்ரீட, எட்டு பாணம், பத்து, மௌ, தனௌ, நனௌ ஆகியவை; நலௌ, குரு, விகிருதி சந்தம், சின்னா என்பது சங்கிருதி என அழைக்கப்படுகிறது.
பஞ்சாஶ்வார்கைர்பதௌ தந்வீ நஸபா பநயா கணாஃ । க்ரௌஞ்சபதா பாணஶரவஸுஶைலைர்பமௌ ஸபௌ ॥ ௧,௨௦௯.
ஐந்து அஷ்வம், அர்கம், பௌதௌ, தன்வி, நசபா, பனயா, கணங்கள்; க்ரௌஞ்சபதா, பாணம், சரம், வசுஷைலம், பமௌ, ஸபௌ ஆகியவை.
நௌ நௌ கோऽதிக்ரு'திஃ ப்ரோக்தா ச்சந்தோ ஹ்யுத்க்ரு'திருச்யதே । வஸ்வீஶாஶ்வைர்மமதநைஃ ஸ்யாத்புஜங்கவிஜ்ரு'ம்பிதம் ॥ ௧,௨௦௯.
நௌ, நௌ, கோ ஆகியவை, அதிகிருதி சந்தம் எனப்படுகிறது; சந்தம் எனப்படும் உத்கிருதி; வச்வி, ஈச, அஷ்வம், மமதனைகள் ஆகியவை புஜங்கவிஜ்ரும்பித சந்தம்.
நநரஸைர்லகயுக்தைஶ்ச அபவாஹாக்யகம் யதிஃ । குஹைஃ ஷட்பீ ரஸைர்பாணைர்மோநாஃ ஷட்ஸககா கணாஃ ॥ ௧,௨௦௯.
நனரசர், லகு ஆகியவற்றுடன் அபவாகாக்ய சந்தம்; ஆறு குஹை, ரசர், பாணர், மோனா, ஆறு ஸககா கணங்கள்.
சண்டவ்ரு'த்திப்ரபாதோऽஸௌ தண்டகோ நௌ ததோऽகரஃ । ரபேவ்ரு'த்தாந்தகாதஸ்ய வ்யாலஜீமூதகாதயஃ ॥ ௧,௨௦௯.
சண்ட சந்தம், ப்ரபாதம், தண்டகம், நௌ, அதன் பின் அகரம்; ரபே, வ்ருத்தாந்தம் மற்றும் பிறவை, வ்யாலம், ஜீமூதம் மற்றும் மற்றவை.
ஶ்ரீகருடமஹாபுராணம் ௨௧௦ ஸூத உவாச । ஸஸஸலகாஶ்ச விஷமே பாதே யத்யுபசித்ரகம் । ஸமே பௌ பககாஃ ஸ்யுஶ்ச த்ருதமத்யா பபௌ பகௌ ॥ ௧,௨௧௦.
ஸூதர் கூறினார்: சஸசலகா என்ற அமைப்பு ஒற்றை பாதத்தில் வந்தால் அது உபசித்ரகம் எனப்படும்; சம பாதத்தில் பௌ, பககா என்றவை த்ருதமத்யா, பபௌ, பகௌ என்பனவும் ஆகும்.
கஃ பாதே விஷமேऽந்யத்ர நஜௌ ஜ்யௌ ச கணௌ ஸ்ம்ரு'தௌ ॥ ௧,௨௧௦.
சமமல்லாத பாதத்தில் 'க' என்று கூறுவர்; மற்ற இடங்களில் 'நஜௌ', 'ஜௌ', 'கணௌ' என்பவை நினைவில் கொள்ளப்படுகின்றன.
விஷமே வேகவதீ ஸா கஃ ஸமே பௌ போ ககௌ கணாஃ । பாதேऽஸமே தஜௌ ரோ கஃ ஸமே மஸௌ ஜகௌ கருஃ । பவேத்பத்ரவிராட்கேதுமதீ து விஷமே ஸஜௌ ॥ ௧,௨௧௦.
சமமல்லாத சந்தத்தில் 'க' என்பது வேகமாகும்; சம சந்தத்தில் 'பௌ', 'போ', 'ககௌ', 'கணா' என்பவை உண்டு. சமமல்லாத பாதத்தில் 'தஜௌ', 'ரோ', 'க' என்பவை; சம சந்தத்தில் 'மசௌ', 'ஜகௌ', 'கரு' என்பவை. 'பத்ரவிராட்கேதுமதி' சமமல்லாத சந்தத்தில் 'சஜௌ' எனப்படுகிறது.
ஸகௌ ஸமே ப்ரௌ நககா ஆக்யாநகீ த்வதாஸமே । தௌ ஜோ ககௌ ஸமே பாதே ஜதஜா குருகத்வயம் ॥ ௧,௨௧௦.
சம சந்தத்தில் 'சகௌ', 'ப்ரௌ', 'நககா', 'ஆக்கியானகி' என்பவை; சமமல்லாத சந்தத்தில் 'தௌ', 'ஜோ', 'ககௌ' என்பவை. சம பாதத்தில் 'பாதே', 'ஜடஜா', இரண்டு 'குருக' என்பவை.
விபரீதாக்யாநகம் ஸ்யாத்விஷமே ஜஸ்தஜௌ ககௌ । ததௌ ஜகௌ ஸமே கஃ ஸ்யாத்பிங்கலேந ஹ்யுதாஹ்ரு'தம் ॥ ௧,௨௧௦.
சமமல்லாத சந்தத்தில் 'விபரீதாக்கியானகம்' 'ஜஸ்', 'தஜௌ', 'ககௌ' எனக் காணப்படுகிறது; சம சந்தத்தில் 'ததௌ', 'ஜகௌ' என்பவை. 'க' என்பதை பிங்கலர் கூறியுள்ளார்.
பாதேऽத விஷமே சைவ புஷ்பிதாக்ரா நநௌ ரயௌ । ஸமே நஜௌ ஜரௌ கஶ்ச வைதாலீயம் வதந்தி ஹி । வ்ரு'த்தஞ்சாபரவக்த்ராக்யமௌபச்சந்தஸிகம் பரம் ॥ ௧,௨௧௦.
பாதத்திலும் சமமல்லாத சந்தத்திலும் 'புஷ்பிதாக்ரா', 'நனௌ', 'ரயௌ' என்பவை; சம சந்தத்தில் 'நஜௌ', 'ஜரௌ', 'க' என்பவை — இதை 'வைதாளிய' என்று சொல்கின்றனர். மற்றொரு சந்தம் 'அபரவக்த்ரா' என்றும் 'ஔபச்சந்தஸிக' என்றும் அழைக்கப்படுகிறது.
வாங்மதீ ரஜரா யஃ ஸ்யாதயுக்மே ஜரஜா ரகௌ ॥ ௧,௨௧௦.
'வாங்க்மதி' என்பது 'ரஜரா'; இரு பாதங்களிலும் 'ஜரஜா', 'ரகௌ' என்பவை.
ஶ்ரீகருடமஹாபுராணம் ௨௧௧ ஸூத உவாச । ப்ரதமோऽஷ்டாக்ஷரைஃ பாதோ த்விதீயோ த்வாதஶாக்ஷரைஃ । த்ரு'தீயஃ ஷோடஶார்ணைஶ்ச விம்ஶத்வர்ணைஶ்சதுர்தகஃ ॥ ௧,௨௧௧.
சூதர் கூறினார்: முதல் பாதத்தில் எட்டு எழுத்துகள், இரண்டாவது பாதத்தில் பன்னிரண்டு எழுத்துகள், மூன்றாவது பாதத்தில் பதினாறு எழுத்துகள், நான்காவது பாதத்தில் இருபது எழுத்துகள் உள்ளன.
ஆபீடஃ ஸர்வலஃ ப்ரோக்தஃ பூர்வபாதாந்தகத்வயஃ ॥ ௧,௨௧௧.
'ஆபீட' என்பதையே 'சர்வல' என்றும் கூறுவர்; இது முன்னைய இரண்டு பாதங்களுடன் முடிவடையும்.
த்விதீயேऽஷ்டாக்ஷரைஃ பாதே கலிகா ப்ரதமேர்ऽகஜே । லவலீ ஸ்யாத்த்ரு'தீயேऽத பூர்வவச்சாஷ்ட காக்ஷரே । ப்ரோக்தா சாம்ரு'ததாரேயம் சதுரஷ்டாக்ஷரே ஸதி ॥ ௧,௨௧௧.
இரண்டாவது பாதத்தில் 'கலிகா' எட்டு எழுத்துகளைக் கொண்டது; முதலாவது பாதத்தில் 'அர்கஜ'; மூன்றாவது பாதத்தில் 'லவலி', அதுபோல் முன்போல் எட்டு எழுத்துகள். நான்கு பாதங்களும் எட்டு எழுத்துகளாக இருந்தால் அதனை 'அமுததாரை' என்று அழைப்பர்.
(இதி பதசதுரூர்த்வப்ரகரணம்) । ஸஜௌ ஸலௌ ச ப்ரதமே நஸஜா கோ த்விதீயகே । த்ரு'தீயே பநபா கஶ்ச சதுர்தே ஸஜஸா ஜகௌ ॥ ௧,௨௧௧.
(இதனால் நான்கு பாத சந்த வகுப்பு முடிகிறது.) முதலாவது பாதத்தில் 'சஜௌ', 'சலௌ'; இரண்டாவது பாதத்தில் 'நசஜா', 'கோ'; மூன்றாவது பாதத்தில் 'பனபா', 'க'; நான்காவது பாதத்தில் 'சஜசா', 'ஜகௌ' என்பவை.
பூர்வவத்ஸ்யாத்ஸௌரபகம் த்ரு'தீயேऽக்ரௌ ரநௌ பகௌ । லலிதஞ்சாத்கதாவத்ஸ்யாத்ரு'தீயேம்ऽக்ரௌ நநௌ ஸஸௌ ॥ ௧,௨௧௧.
முன்புபோல் 'சௌரபக' வரும்; மூன்றாவது பாதத்தில் 'க்ரௌ', 'ரனௌ', 'பகௌ' என்பவை. 'லலித' என்பது 'அட்கதா' போல்; மூன்றாவது பாதத்தில் 'க்ரௌ', 'நனௌ', 'சசௌ' என்பவை.
(இத்யுத்கதாப்ரகரணம்) । உபஸ்திதப்ரசுபிதம் ப்ரதமேऽக்ரௌ மஸௌ ஜபௌ । கௌ த்விதீயே ஸநஜரா கஸ்த்ரு'தீயே நநௌ ச ஸஃ । நௌ நஜௌ யஶ்சதுர்தே ஸ்யாச்சேஷ பாதாஶ்ச பூர்வவத் ॥ ௧,௨௧௧.
('உத்கதா' வகுப்பு முடிகிறது.) 'உபஸ்தித' மற்றும் 'ப்ரசுபித' சந்தங்களில், முதலாவது பாதத்தில் 'க்ரௌ', 'மசௌ', 'ஜபௌ'; இரண்டாவது பாதத்தில் 'கௌ'; மூன்றாவது பாதத்தில் 'சனஜரா', 'க', 'நனௌ'; நான்காவது பாதத்தில் 'நௌ', 'நஜௌ', மற்ற பாதங்கள் முன்புபோல்.