गरुडपुराणम्

पूर्वदिगादिषु देशेषु सम्यग् एतेषां यथाविधि पूजनं कर्तव्यम्। तत्र श्रीसमृद्ध्यै मंगलप्रदायिन्यै परमायै लक्ष्म्यै सम्यक् पूजनं विधेयम्। तस्याः खड्गं गदां पाशं अङ्कुशं च धनुः शरैः सह, श्रीवत्सं कौस्तुभं मालां शुभपीताम्बरं च पूजयेत्। ब्रह्माणं नारदं सिद्धं गुरुम् उत्तमं च आचार्यं, इन्द्रं वाहितेन सह, तद्वद् परिचारकैः सहितान् पूजयेत्। सोमं, ईशानं, तथैव ब्रह्माणं यथाविधि पूजयेत्। वज्रं शूलं दण्डं खड्गं पाशं ध्वजं गदां चैव पूजयेत्। ततः पूर्वोत्तरदिशि विष्वक्सेनं देवम् अर्चयेत्। महादेवं, अनन्तं, वृषध्वजं च पूजयेत्। गन्धपुष्पधूपदीपैः नैवेद्येन च सम्यक् पूजनं कुर्यात्। अन्यैः स्तोत्रैः, ओंकारादिभिः, स्तुतिं कृत्वा हे वृषध्वज, ज्ञानमूर्तये नमः, ज्ञानदाय नमो नमः इति पुनः पुनः प्रणमेत्। देवादिदैत्यसंहारिणे, सर्वदुष्टनाशकाय नमः। सर्वेश्वरपूजिताय, शङ्खचक्रधराय नमः। त्रिगुणात्मने, निर्गुणाय, ब्रह्मविष्णुमयाय च नमः। एवं स्तुतिं कृत्वा, देवेशं ध्यानं कुर्यात्। सः दशसूर्यसमप्रभः, सर्वाङ्गसुन्दरः इति चिन्तयेत्। एवं हे शङ्कर, हयग्रीवस्य पूजनविधिः उक्तः। अथ ते गायत्र्याः न्यासविधिं सह सम्बन्धिनः कर्मणः प्रवक्ष्यामि, शृणु हे शङ्कर। ब्रह्मशीर्षा, रुद्रशिखा, विष्णुहृदयम् इति एतान् न्यासे स्थापयेत्। एते त्रैलोक्याधाराः, भूम्याः गर्भे स्थिताः विज्ञेयाः। त्रिपादष्टाक्षरीरूपं, चतुष्पाद्षडक्षरीरूपं च ज्ञेयम्। न्यासे, जप्ये, ध्यानकर्मणि, होमपूजादिषु च एवं स्थापयेत्। पादाङ्गुष्ठे, गुल्फमध्यभागे, जानुपृष्ठे, जङ्घायां च न्यासं कुर्यात्। उरसी, हृदि, कण्ठे, ओष्ठे, मुखे, तालु, स्कन्धयोः च न्यासः। शिरःपृष्ठे, शिखायां च वर्णान् स्थापयेत् यथोक्तम्। वर्णाः शुक्लाः, विद्युत्सदृशप्रभाः, तारारूपाः, कृष्णाः, रक्ताः च क्रमशः। शङ्खवर्णाः, पाण्डुः, रक्ताः, सुरासदृशवर्णाः च। यद् हस्तेन स्पृश्यते, यद् चक्षुषा दृश्यते, तत्सर्वं न्यासेन शुद्ध्यति। एवं श्रीगुरुडे महापुराणे पूर्वखण्डे आचारखण्डनाम्नि अध्यायः पञ्चत्रिंशः, 'गायत्र्याः न्यासविवरणं' इत्येषः। अथ संध्याविधिं प्रवक्ष्यामि, शृणु हे रुद्रपापहन्। प्रणवेन, व्याहृतिभिः, तथा गायत्र्या सह शीर्षेण सह। द्विजः प्राणायामेन मनोवाक्कायसम्भूतदोषान् दहेत्। सायं वह्निं, प्रातः सूर्यं उपगम्य, जलपानं कुर्यात्। 'आपोहिष्ठ' ऋचः जलेन कुशेन च शुद्धिं कुर्यात्। रजस्तमःदोषाः जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिभ्यः जायन्ते। उदकं हस्तेन उत्थाप्य, मन्त्रं जप्त्वा भूमौ क्षिपेत्। 'उदुत्यं', 'चित्रं' मन्त्राभ्यां सूर्यं पूजयेत्। प्रातःकाले जप्ये स्थित्वा, सायं जप्ये उपविष्टः स्यात्। एवं क्रमशः उक्ता हयग्रीवपूजनस्य, गायत्र्याः न्यासस्य, तथा संध्योपासनायाः विधिः, यथाशास्त्रं, भक्त्या, श्रद्धया च आचरितव्यः।