गरुडपुराणम्

एवं कश्यपेन पृष्टः गरुडः प्रोवाच तं, हे रुद्र, यथाश्रुतम्। तदा स गरुडः, अन्यस्मिन्धियं निवेश्य, ज्ञानबलात् अन्यं पुनरुद्धृत्य, स्वमेव स्वरूपं यद्गरुडोपदेशं तेन प्रोक्तम्—तं शृणु, हे रुद्र। स एव मया श्रुतः ब्रह्मणः समक्षं, पद्मजन्मना रुद्रविष्ण्वोः कथां श्रोतृभ्यः मुनिभ्यः निवेदिता। सृष्ट्यादौ देवानां पूजनं तत्र वर्णितम्। वर्णाश्रमधर्माः, दानस्य च राज्ञः च कर्तव्यं विस्तरशः उक्तम्। धर्मकामार्थानां परं ज्ञानं, तेषां च अङ्गानि, प्रलयः च विवृणोति। एषः सम्पूर्णः गरुडपुराणे भगवता गरुडेणोक्तः। स एव हरिवाहनत्वं प्राप्य, सृष्टेः कारणं च परिणामानां कारणं च अभवत्। तस्य क्षुधा हरिगर्भस्थं ब्रह्माण्डमप्यग्रसत्। स एव कर्माणि तानि चकार। कश्यपः अपि तेन गरुडोपदेशबलात्, गरुडदग्धं वृक्षं पुनः जीवनं दत्तवान्। स शुभः पुण्यः गरुडोपदेशः सर्वकामदः, त्वया पठनीयः। अत्र सृष्टिः, प्रलयः, वंशाः, मन्वन्तराणि च वर्णितानि। शृणु, हे रुद्र, पापनाशकं सृष्ट्यादिकं प्रवक्ष्यामि। दिव्यौ नरनारायणौ, वासुदेवः, निर्मलः चोक्ताः। सर्वमिदं व्यक्ताव्यक्तरूपेण, पुरुषरूपेण, कालरूपेण च स्थितम्। व्यक्तं विष्णुः, अव्यक्तं पुरुषः, कालः अपि। स्रष्टा अनाद्यन्तः अनन्तः परमः पुरुषः। तस्मात् बुद्धिः, बुद्धेः मनः, ततः व्योम, ततः वायुः। स्वर्णमयं ब्रह्माण्डं रुद्रः; तत्र स एव स्थितः। ब्रह्मा चतुर्मुखः, सदा रजोगुणप्रधानः। तस्मिन्नण्डे सर्वं जगत्—देवाः, दानवाः, मनुष्याः च—निविष्टम्। अन्ते सर्वं लीयते, हरिः एव संहारकर्ता। कल्पान्ते स रुद्ररूपं धारयित्वा, समग्रं विश्वं विनाशयति। वराहरूपं गृहीत्वा, तं जगत्कायं शृङ्गाभ्यां उद्धरति। महतोः प्रथमसृष्टिः विकृतिः, या ब्रह्मणः। तृतीया सृष्टिः वैकारिकी, इन्द्रियसृष्टिः स्मृता। चतुर्थी प्रधानसृष्टिः, स्थावराणां सृष्टिः स्मृता। षष्ठी सृष्टिः, ऊर्ध्वगामिनां, देवसृष्टिरिति स्मृता। अष्टमी सृष्टिः अनुग्रहः, सात्त्विकतमसी च। प्राकृतवैक्रियसृष्ट्यौ, कौमार्यपि, नवमी स्मृता। ब्रह्मा सृष्टिं कुरुते स्म, तदा तस्य मानसपुत्राः अभवन्। स सृष्टिकामः, स्वात्मानं पूजयामास, जलानां सृष्ट्यर्थम्। सृष्टिकामः, अधरभागात् प्रथमं असुरान् ससर्ज। तमोमयं शरीरं त्यक्त्वा, रात्रिः उत्पन्ना, या शङ्करसमाना। सत्त्ववृद्धाः ब्रह्मणो मुखात् जाताः, हे हर। तदा, रात्रौ बलिनः असुराः, दिवा देवाः अभवन्। तदा सन्ध्या अपि सृष्टा, या दिनरात्र्योः मध्ये स्थिताऽभूत्। सा त्यक्ता सती, प्रकाशमयी प्राक्संध्या अभवत्। रजसः अंशमात्रं गृहीत्वा, कृशा जाता, क्षुधया कोपः उत्पन्नः। तस्याः जृम्भणात् यक्षाः, केशविक्षेपात् सर्पाः उत्पन्नाः इति विज्ञेयम्।