गरुडपुराणम्

श्रीशङ्करस्य समीपे महर्षिः भक्त्या प्राञ्जलिः स्थित्वा श्रीधरस्य शुभपूजनविधिं विस्तरेण श्रोतुम् इच्छति स्म। तदा भगवान् श्रीशङ्करः प्रीत्या तस्मै श्रीधरपूजनस्य विधिं क्रमशः प्रबोधयामास। प्रथमं, श्रीधरस्य पूजनं यथाविधि कथयिष्यामि इति स भगवान् उक्तवान्। तत्र, ओं श्रीं इति हृदये नमः, ओं श्रूं इति शिरसि वषट्, ओं श्रौं इति त्रिनेत्रेषु वौषट् इति मन्त्रोच्चारणेन पूजनस्य आरम्भः विधेयः। ततः स्वहस्ताभ्यां शङ्खचक्रगदादीनां मुद्राः प्रदर्शयेत्। अनन्तरं, मण्डले स्वस्तिकाद्युपेतायां देवस्य पूजनं विधेयम्। तत्र शृणु, हे महेश्वर, एतान् पूजामन्त्रान्— "ओं, श्रीधरासनदेवताः आगच्छन्तु। ओं धात्रे नमः, ओं गङ्गायै नमः, ओं धारण्यै नमः, ओं अनन्ताय नमः, ओं धर्माय नमः, ओं वैराग्याय नमः, ओं अधर्माय नमः, ओं अवैराग्याय नमः, ओं कन्दाय नमः, ओं पद्माय नमः, ओं उत्कर्षिण्यै नमः, ओं क्रियायै नमः, ओं प्रह्व्यै नमः, ओं ईशानाय नमः।" एवं रुद्रेन सह पूजनं कृत्वा हरिं आवाहयेत्, यज्ञं च समारभेत्। "ओं ह्रीं श्रीधराय विष्णवे त्रैलोक्यमोहनाय स्वाहा— आगच्छ।" इति मन्त्रोच्चारणेन श्रीधरस्य आवाहनं विधेयम्। ततः, "ओं श्रीये नमः, ओं श्रीये शिरसि नमः, ओं श्रीमायै कवचाय नमः, ओं श्रह अस्त्राय नमः, ओं पद्माय नमः, ओं गदायै नमः, ओं कौस्तुभाय नमः, ओं पीताम्बराय नमः, ओं नारदाय नमः, ओं इन्द्राय नमः, ओं यमाय नमः, ओं वरुणाय नमः, ओं सोमाय नमः, ओं अनन्ताय नमः, ओं सत्त्वाय नमः, ओं तमसे नमः," इत्यादिभिः देवतानां पूजनं कुर्यात्। ततः अभिषेकः, वस्त्रदानं, ततः यज्ञोपवीतदानं च विधेयम्। एतानि सर्वाणि महामन्त्रैः समर्पयेत्, काम्यस्य मन्त्रस्य जपं च कुर्यात्। ततोऽन्तर्मनसि किञ्चित्कालं हृदयस्थं देवतां एकान्ते ध्यानं कुर्यात्। तत्र, स देवः सौम्यवदनः, स्निग्धः, दीप्तमकरकुण्डलशोभितः च ध्यातव्यः। विद्वान् श्रीधरं परब्रह्मस्वरूपं मनसा चिन्तयेत्। तत्र, "श्रीनिवासाय नमः, श्रीपतये नमः, श्रीवल्लभाय शान्ताय नमः, श्रीमते पुनः पुनर् नमः, शुभायाश्रमाय पुनः पुनर् नमः, शरण्याय श्रेष्ठाय पुनः पुनर् नमः," इति भक्त्या नमस्करोति। एवं रुद्रस्य च महात्मनः विष्णोः पूजनविधिः निरूपितः। यः कश्चन एषां विष्णुपूजनवर्णनां पठति, स पुण्यलाभी भवति। एवं गरुडपुराणे आचारकाण्डे श्रीधरपूजनविधिर्नाम त्रिंशत्तमोऽध्यायः सम्पूर्णः। पुनः महर्षिः प्रणम्य जगन्नाथं पूजनविधिं श्रोतुम् इच्छति स्म। तदा शङ्करः प्रीत्या विष्णोः पूजनविधिं व्याख्यातुं प्रवृत्तः। स्नानं कृत्वा, सन्ध्यां सम्पाद्य, यजमाने यज्ञशालां गच्छेत्। तत्र मूलमन्त्रं हस्तयोः व्याप्य न्यासं कुर्यात्— "ओं श्रीं ह्रीं श्रीधरविष्णवे नमः।" स सर्वरोगनाशकः सर्वग्रहपीडाविनाशकश्च। ततो मन्त्रविशारदः अङ्गन्यासं कुर्यात्— "ओं हीं शिरसि स्वाहा, ओं हैं कवचाय हुं, ओं हः अस्त्राय फट्" इति। एवं मन्त्रं सम्पूर्णं विधिवद् उक्तवान्। ततो हृदयगुहायां स्थितं परं विष्णुं ध्यानं कुर्यात्। स श्रीवत्सलाञ्छनः कौस्तुभमणिविभूषितः वनमालाधरश्च ध्यानार्थः। "अहं विष्णुरस्मि" इति मनसा स्मृत्वा शुद्ध्यादिकर्माणि कुर्यात्। ततः अण्डनिर्माणं कृत्वा ओंकारेण तद् भिनत्ति। अनन्तरं स्वस्य पूजनं शुभधूपपुष्पादिभिः कुर्यात्। तत्र मन्त्राः शृणु, हे महादेव, हे शङ्कर— "ओं अच्युताय सर्वसैन्यसमेताय नमः, ओं विधात्रे नमः, ओं यमुनायै नमः, ओं पद्मनाभाय नमः, ओं उग्राय नमः, ओं धारण्यै नमः, ओं अनन्ताय नमः, ओं धर्माय नमः, ओं वैराग्याय नमः, ओं अधर्माय नमः, ओं अवैराग्याय नमः, ओं सत्त्वाय नमः, ओं तमसे नमः, ओं नलाय नमः, ओं सूर्यमण्डलाय नमः, ओं वह्निमण्डलाय नमः, ओं उत्कर्षिण्यै नमः, ओं क्रियायै नमः, ओं प्रह्व्यै नमः, ओं ईशान्यै नमः।" एतेन मन्त्रैः चन्दनपुष्पादिभिः तेषां पूजनं कुर्यात्। ततः मण्डले भगवान् आवाह्य, हे रुद्र, परमेश्वरस्य पूजनं विधेयम्। यथा आत्मनि न्यासं करोति, तथा देवतायामपि आदौ न्यासं कुर्यात्। ततः स्नानं, वस्त्रसमर्पणं, आचमनीयजलदानं च विधिवत् समाचरेत्। एवं श्रीधरविष्णोः पूजनविधिः सम्यक् निरूपितः।