गरुडपुराणम्

प्रातःकाले एव देवतानां पूजनं कर्तव्यम्। विष्णुः सर्वदेवानां श्रेष्ठः, तस्मात् सदा तस्यैव पूजनं विधेयम्। विद्वान् ब्रह्मा-विष्णु-शिवान् पृथग् न मन्येत, यतः ते त्रयः अपृथगात्मानः। अस्मिन् लोके ब्राह्मणः, गौः, अग्निः, सुवर्णम्, घृतम्, सूर्यः, आपः, राजा च—एते अष्टौ शुभाः वस्तूनि। सुवर्णं, घृतम्, सूर्यः, आपः, राजा च—एतानि सदा दक्षिणतो प्रदक्षिणं कृत्वा पश्येत् पूजेत् च। वेदाध्ययनं पञ्चविधम्—अध्ययनम्, चिन्तनम्, पुनःपुनः अभ्यासः, पाठः, शिष्येभ्यः दानम्। यः वेदस्य अर्थं, यज्ञशास्त्राणि, धर्मग्रन्थानि लिखित्वा मूल्येन ददाति, सः वेदविद् भवति। यः इतिहासपुराणानि लिखित्वा ददाति, सः ज्ञानदानस्य पुण्यं द्विगुणं प्राप्नोति। तृतीयभागे, मातरः, पितरः, आचार्यः, भ्राता, सुतः, दरिद्रः, शरणागतः—एते आश्रिताः। अतिथिः, अग्निः च अपि आश्रितः कथ्यते। आश्रितानां पालनं स्वर्गस्य साधनम् अभिधीयते। अतः तेषां पालनाय यत्नः कर्तव्यः—एकः जीवति, तेन बहवः पालयन्ति। अन्ये केवलम् आत्मनः भोजनं कुर्वन्ति, ते जीवन्तः अपि मृतवत्; श्वा अपि स्वस्य उदरं पूरयति। धनात्, यः विविधरूपेण वर्धते, सर्वाः क्रियाः प्रवर्तन्ते, यथा नद्यो पर्वतान् निर्गच्छन्ति। पृथिवी सर्वरत्न-धान्य-पशु-स्त्रीयुक्ता 'धनम्' इति कथ्यते, यतः सा कार्यसाधनाय योग्याः। जीवेषु अनहिंसा, अथवा अल्पहिंसा, तेन ब्राह्मणः शुद्धजीविकया जीवेत्, आपद्भावे न। धनं त्रिविधम्—शुद्धम्, मिश्रितम्, कृष्णम्; तस्य सप्तधा विभागः पृथक् ज्ञेयः। उत्तराधिकारात्, स्नेहात्, पत्न्या सह प्राप्तम्—एते त्रिधा धनं सर्ववर्णानां समानम्। ब्राह्मणस्य विशेषधनम्—यज्ञकर्मात्, अध्यापनात्, शुद्धदानात्। क्षत्रियस्य धनम्—शुद्धम्, करात्, विजयात् च। वैश्यस्य—कृषिः, गोपालनम्, व्यापारः; शूद्रस्य—एते केवलम् अन्येषां कृपया। आपदि ब्राह्मणः स्वयम् व्याजेन, कृष्या, व्यापारः च कर्तुं शक्नोति, तेन दोषः न भवति। बहवः जीविकायाः उपायाः ऋषिभिः कथिताः, तेषु व्याजः श्रेष्ठः। कृष्यादिषु आपत्तयः—अनावृष्टिः, राजभीः, मूषकादिभिः—भवति, किन्तु व्याजे न। शुक्लकृष्णपक्षयोः, रात्रौ दिवा, उष्णे, वर्षा, शीते च, वृद्धिर्न विरमति। यः देशान्तरगमनं कृत्वा, विविधवस्तुजीविकया लाभं प्राप्नोति, सः यथावत् व्याजं कुर्वन् एव तं लाभं प्राप्नोति। तेन प्राप्तेन लाभेन पितृणां, देवतानां, ब्राह्मणानां पूजनं कर्तव्यम्; तेषां तुष्ट्या दोषाः प्रशम्यन्ति—नात्र संशयः। व्यापारी वस्त्रं, धान्यं, सुवर्णं च व्याजेन दद्यात्; कृषिकः अन्नं, पानं, वाहनं, शय्यां, आसनं च। राजा को विंशतिं, पशु-सुवर्णादीनां शतं दत्वा, धीमान् चतुर्थांशेन धनं सञ्चिनुयात्। अर्धेन आत्मनं पालयेत्, नित्यनैमित्तिककर्माणि च; चतुर्थांशेन मूलं वर्धयेत्। विद्या, कलाः, संपदः, सेवा, गोपालनम्, व्यापारः, कृषिः, याचनम्, व्याजः—एते दश जीविकायाः उपायाः। ब्राह्मणस्य धनं दानात्, क्षत्रियस्य युद्धविजयात्, वैश्यस्य धर्मतः, शूद्रस्य सेवया। जलपूर्णा नदी, शाकमूलपत्राणि, समिधः, कुशः, अग्निः, मन्त्रध्वनिः—एते ब्राह्मणस्य श्रेष्ठधनम्। अनापृष्टं यद् दत्तम्, तस्य ग्रहणम् दोषरहितम्; देवाः तद् अमृतवत् मन्यन्ते, तस्मात् तद् न त्याज्यम्। गुरुवस्तुनिच्छया, अतिथिसत्काराय, सर्वतः दानं ग्राह्यम्, किन्तु स्वार्थाय न तुष्टिः। ब्राह्मणः पुण्यजनात् दानं ग्राह्यम्; न चेत्, गुणवत् अल्पदोषात् ग्राह्यम्; गुणहीनः अवश्यं पतति। एवं व्याजादिभिः जीविकया ब्राह्मणश्रेष्ठः पश्चात् प्रायश्चित्तेन शुद्धिं कुर्यात्। चतुर्थभागे, स्नानाय मृद् संग्रहीतव्या; तिलाः, पुष्पाणि, कुशा, तादृशानि जलस्नाने उपयोज्यन्ते। नित्यं, नैमित्तिकं, काम्यं, मलशुद्धिः, मार्जनम्, आचमनम्, अवगाहनम्—एतानि स्नानस्य अष्टविधानि। अनास्नातः पाठ-हवनीयादिकं कर्तुं अयोग्यः; तस्मात् प्रातःस्नानं नित्यस्नानं विधीयते। चाण्डाल-स्पर्शात्, शवात्, विष्ठात्, रजस्वलायाः स्पर्शात् स्नानम्—तत् नैमित्तिकस्नानम्। पुष्यस्नानादीनि ज्योतिषेण निर्दिष्टानि काम्यस्नानानि; तानि काम्यं विना न कर्तव्यानि। पाठे, शुद्ध्यर्थे, देवपूजायां, अतिथिसत्कारे च स्नानम् कर्तव्यम्; तद् कर्माङ्गम् इति कथ्यते।