शूद्रस्य द्विजातीनां सेवा विधीयते, द्विजातीनां तु क्रमशः आचार्यसमीपवासः, अग्निपरिचरणं, स्वाध्यायः च शिष्यस्य धर्मः। त्रिःस्नातः, परैः स्नापितः, भिक्षाटनं, जीवनपर्यन्तं आचार्यसमीपवासः; मेखलया, जटाभिः, दण्डेन वा मुण्डितशिरसा आचार्यं आश्रयित्वा वर्तते। अग्निपरिचरणं, स्वधर्मेण जीवनं, पत्न्या सह संयोगः, पर्वदिवसेषु तु निषिद्धः। देवपितृभूतानां पूजनादिकं, वेदस्मृत्यर्थनिश्चितिः—एष गृहस्थस्य धर्मः। जटाधारणं, अग्निहोत्रकर्म, भूमिशयनं, यज्ञोपवीतधारणं, वनवासः, क्षीरमूलजलफलोपजीवनं—एष वनवासी धर्मः। निषिद्धान्नत्यागः, त्रिस्नानं, व्रतानुष्ठानं, देवतात्मनां अतिथीनां च पूजनं—एष अपि वनवासी धर्मः। सर्वकर्मत्यागः, भिक्षान्नभोजनं, वृक्षमूलवासः, निरुपाधित्वं, निरवैरता, सर्वभूतानां समता—एष यतिनो धर्मः। सुखदुःखयोः, प्रियाप्रियस्पर्शयोः समता, बाह्याभ्यन्तरशौचं, वाक्संयमः, ध्यानाभ्यासः च विधीयते। सर्वेन्द्रियसंयमः, ध्यानस्मरणनित्याभ्यासः, चित्तशुद्धिः—एष परिव्राजकस्य धर्मः। अहिंसा, सत्यम्, शौचम्, क्षमा, दया—एते जातिनाम्, चिह्निनाम् च सर्वसाधारणधर्माः। यः यथाविधि आचरति, सः परमं पदम् प्राप्नोति। अधुना जागरादि शयनपर्यन्तं गृहस्थधर्मं कथयामि। ब्राह्ममुहूर्ते जागृतः धर्मार्थयोः, तयोः शरीरक्लेशयोः, ज्ञानस्य च अर्थे विचिन्तयेत्। रात्र्याः अन्ते शुद्धः, प्रसन्नः, स्नातः, सन्ध्यायां पूजां कुर्यात्, सर्वदा यत्नशीलः भवेत्। प्रातः, दन्तधावनानन्तरं सन्ध्यायां पूजां कुर्यात्; दिवा मूत्रपुरीषयोः उत्तरदिशं प्रेक्षेत्। रात्रौ दक्षिणदिशं, सन्ध्ययोः तु दिवा यथा; छायायां, तमसि, रात्रौ, दिवा च द्विजातीनां विधिपूर्वकं आचरणं, जीवितसंकटे अपि, गोमयेन, काष्ठेन, वृष्टीमृदेन, नवतुलितभूमौ शुद्धिकर्म विधीयते। मार्गेषु, छायायां, जले, देवायतने, वृष्टीमृद्भूमौ, मूषिकनिवासस्थले मूत्रपुरीषं न कुर्यात्। परधौतभूमिं, श्मशानभूमिं वर्जयेत्; एकेन्द्रियाय भूमिं एकवारं, द्वेन्द्रियाय द्विवारं दक्षिणहस्ते दद्यात्। द्वेन्द्रियाय द्वे भागौ दातव्यौ; एष मूत्रशुद्धिकर्म। एकेन्द्रियाय त्रिभागाः गुदे, दश भागाः दक्षिणहस्ते। पादशुद्ध्यै पञ्चभागाः, हस्तशुद्ध्यै दशभागाः, सप्तभागाः भूमेः; प्रथमभागः अर्धमुष्टिः। द्वितीयतृतीयभागः तस्यार्धम्; उपविष्टः शुद्धिकर्म न कर्तुं शक्नोति चेत्, सर्वदा अर्धशुद्धिं कुर्यात्; दिवास्नाने अर्धं, रात्रौ चतुर्थांशः। आरोग्यवान् यथाविधि कुर्यात्, रोगयुक्तः यथाशक्ति; मेदः, शुक्रः, रक्तम्, मज्जा, लाला, पुरीषम्, मूत्रम्, कर्णमलम्, श्लेष्मा, नासामलम्, स्वेदः—एते द्वादश मानवशरीरमलाः। शुद्धिः तेषां निष्क्रान्त्याः पर्यन्तं विधीयते। शुद्धिकर्मणां संख्याया अनतिक्रमः अनधीतानां; शौचं द्विविधम्—बाह्यम्, आन्तरम्। बाह्यशौचं भूम्यापः, आन्तरशौचं चित्तशुद्धिः। प्रथमं जलं त्रिवारं मुखं प्रक्षालयेत्, द्विवारं मुखं प्रक्षालयेत्। प्रक्षालनानन्तरं अङ्गुष्ठमूलं त्रिवारं मुखे स्पृशेत्; अङ्गुष्ठतर्जनीयाभ्यां क्रमशः नासिकां स्पृशेत्। अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां नेत्रयोर् कर्णयोः पुनः पुनः स्पृशेत्; कनिष्ठाङ्गुष्ठाभ्यां नाभिं, तलेन हृदयं स्पृशेत्। सर्वाङ्गुलिभिः शिरः, अङ्गुल्यग्रैः बाहुं स्पृशेत्; ऋग्यजुःसामत्रयं क्रमशः जपेत्, नमः विधीयते। प्रथमं अथर्वाङ्गिरसौ जपेत्, ततो द्विवारं प्रक्षालनं सुखाय; ततो क्रमशः इतिहासपुराणवेदाङ्गानि जपेत्। मुखे आकाशं, नासिकायां वायुः, नेत्रयोः सूर्यः, कर्णयोः दिशः स्पृशेत्; नाभौ प्राणग्रामं, हृदयेन ब्रह्म स्पृशेत्। शिरसि रुद्रं, शिखायां ऋषीन्, बाहुयोः यम, इन्द्र, वरुण, कुबेर, पृथिवी, अग्निं स्पृशेत्। जलसिञ्चनानन्तरं पादयोः विष्णुं, हस्तयोः इन्द्रविष्णू, अङ्गुलिसन्धिषु अग्निवायुसूर्यचन्द्रगिरयः। हस्तमध्यरेखासु गङ्गाद्याः नद्यः; प्रभाते शुद्धिकर्म यथाविधि कुर्यात्। ततः स्नानं कुर्यात्, दन्तधावनादारभ्य; अशुद्धमुखः सदा अशुद्धः इति। अतः सर्वयत्नेन दन्तधावनं कुर्यात्; कदम्ब, बिल्व, खदिर, करवीर, वट, अर्जुन—एते दन्तधावनाय अनुशंस्यन्ते। यूथी, बृहती, जाती, करञ्ज, अर्क, अतिमुक्तक, जम्बू, मधूक, पामर्घ, शिरीष, उदुम्बर, असन—एते अपि योग्याः। क्षीरयुक्तव्रणयुक्तवृक्षाः अनुशंस्यन्ते; तिक्तकटुककषायाः द्रव्याः आरोग्यसमृद्धिसुखप्रदानि। भोजनानन्तरं प्रक्षालनं कुर्यात्, शुद्धस्थले दन्तकाष्ठं त्यजेत्, मुखं प्रक्षालयेत्; अमावास्यायां, षष्ठ्यां, नवम्यां, प्रतिपद्यां दन्तकाष्ठं न उपयोगः। सूर्यदिने अपि वर्जयेत्; दन्तकाष्ठं न उपलब्धं वा निषिद्धं चेत्, उपयोगः न कर्तव्यः।