सूतः कथयति—छन्दःशास्त्रस्य विविधानि रहस्यानि मुनिभिः निरूपितानि। समछन्दसि 'सगौ', 'भ्रौ', 'नगगा', 'आख्यानकी' च निर्दिष्टानि; विषमछन्दसि तु 'तौ', 'जो', 'गगौ' इति प्रकीर्तितानि। समपादे 'पादे', 'जटजा', द्वौ 'गुरुक' च उपदिश्यन्ते। विपरीताख्यानके विषमछन्दसि 'जस्', 'तजौ', 'गगौ' निर्दिष्टानि; समछन्दसि 'ततौ', 'जगौ' च, 'गः' इति पिङ्गलः स्मरति। पुनः, पादे विषमछन्दसि 'पुष्पिताग्रा', 'ननौ', 'रयौ' च; समछन्दसि 'नजौ', 'जरौ', 'गः'—एषा 'वैतालीया' इति कथ्यते। अपरं छन्दः 'अपरवक्त्र' तथा 'औपच्छन्दसिक' इत्यपि। 'वाङ्मती' छन्दस्य 'रजराः' इति, पादद्वये 'जरजा', 'रगौ' च उपदिश्यते। छन्दःसंख्यायां प्रथमपादे अष्टाक्षराणि, द्वितीयपादे द्वादश, तृतीयपादे षोडश, चतुर्थपादे विंशतिरेकं स्यात्। 'आपीड' इति 'सर्वल' इत्युच्यते, पूर्वपादान्तद्वये समाप्यते। द्वितीयपादे 'कलिका' अष्टाक्षरा, प्रथमपादे 'अर्कज', तृतीयपादे 'लवली', पूर्ववत् अष्टाक्षरा; सर्वेषु पादेषु अष्टाक्षराणि सन्ति चेत् 'अमृतधारा' इति। चतुष्पादछन्दोऽयं समाप्यते—प्रथमपादे 'सजौ', 'सलौ', द्वितीयपादे 'नसजा', 'गौ', तृतीयपादे 'भनभा', 'गः', चतुर्थपादे 'सजसा', 'जगौ' च। तृतीयपादे 'घ्रौ', 'रणौ', 'भगौ' च 'सौरभक' इति; 'ललिता' 'अद्गता' इव, तृतीयपादे 'घ्रौ', 'ननौ', 'ससौ' च। 'उद्गता' इत्यस्य समाप्तिः। 'उपस्थित' तथा 'प्रचुपित' छन्दसि—प्रथमपादे 'घ्रौ', 'मसौ', 'जभौ', द्वितीयपादे 'गौ', तृतीयपादे 'सनजर', 'गः', 'ननौ', चतुर्थपादे 'नौ', 'नजौ', शेषपादेषु पूर्ववत्। तृतीयपादे 'घ्रौ' विशेषः, छन्दः 'नौ', 'सनौ', 'नसौ' इति। 'आर्षभ' छन्दसि 'तजराः' पादे, तृतीयपादे पूर्ववत्, शेषेषु प्रथमपादे पूर्ववत्; 'तज्राः' 'शुद्धविराट्' इति कथ्यते। 'उपस्थित' तथा 'प्रचुपित' इत्यस्य समापनम्। पादे पञ्चषट् अक्षराद्यतिरिक्तं विषमसंख्यायुक्तं छन्दोत्र न स्मर्यते; स गाथारूपेण 'दशधर्मा'दिना तुल्यः। छन्दःप्रस्तारे प्रथमः 'गौ', ततो 'लः', ततो 'परतुल्य', ततो 'पूर्वगः' इति। मध्ये लुप्ते समे 'लः', अर्धसमे विषमे 'गुरुः'। प्रतिलोमगुणः 'लः' आरभ्य द्विवारं निर्दिष्टः, अन्ते 'एक'। संख्या अर्धे यथारूपम्, शून्ये द्विवारं निर्दिष्टम्; तावत् अर्धे गुणितं, द्वौ न्यूनम् अन्ते। अपरस्मिन् पार्श्वे पूर्णता, मेरुः विस्तारितः स्यात्। सूक्ष्मगोलकयोः गणना—आद्यंगुल्यां ततो ऊर्ध्वे; तेनैव गणनेन द्विगुणीकृत्यैकं कृतम्, एष छन्दसारः इति। एवं छन्दोनिर्णयमाकर्ण्य, सूतः कथयति—हरिं श्रोतुं प्राप्ते ब्रह्मा यथोक्तं व्यासाय शौनकाय च प्रोवाच; ब्राह्मणादीनां आचारः यथावत् सर्वं वः प्रवक्ष्यामि। वेदस्मृत्यवगम्य यज्ञादिकं कर्तव्यम्; वेदविहितं कर्म नास्ति चेत् स्मार्तं कर्माचरेत्। तत्राप्यशक्तौ सदाचारः आचर्यः; वेदस्मृत्यौ ब्राह्मणानां कर्मदर्शने नेत्रे। वेदे परमो धर्मः, स्मृतिषु अपरः, साधूनां आचारे तृतीयः—एते त्रयो धर्माः शाश्वताः। सत्यं, दानं, दया, अलोलुपता, विद्या, पूजा, दमः—एते अष्ट धर्मलक्षणानि शुद्धानि। प्राचीनानां देहाः इन्द्रियाणि च तेजोमयानि, ते पापैः न लिप्यन्ते, यथा पद्मपत्रेण वारि। वर्णानां मुख्यनिवासाः धर्माः आचारश्चोक्ताः; सत्यं, यज्ञः, तपः, दानं—एते धर्मलक्षणानि। अदत्तग्रहणं, दानं, अध्ययनं, स्वाध्यायः; ज्ञानं, वित्तम्, तपः, शौचं, सुजातित्वं, आरोग्यम्। संसारनिवृत्तिहेतुः केवलं धर्मात्; धर्मात् सुखं ज्ञानं च, ज्ञानात् मोक्षः प्राप्यते। ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानां यज्ञाध्ययनदानानि शास्त्रविहितानि नित्यसामान्यधर्माः। शुद्धयाजनाध्ययनं, शुद्धग्रहणं च—एते त्रयो जीविकामार्गाः श्रेष्ठजातीनां मुनिभिः उक्ताः। राज्ञः शस्त्रवृत्तिः, प्राणिनां रक्षणं; वैश्यस्य पशुपालनं, कृषिः, वाणिज्यं च। शूद्रस्य द्विजसेवा, द्विजानां क्रमशः; ब्रह्मचारिणः आचार्यनिवासः, वह्निसेवा, स्वाध्यायः। त्रिःस्नानं, परैः स्नानं, भिक्षाटनं, आचार्यसंवासः, उपवीतं, जटाजूटं, दण्डं, मुण्डनं वा, आचार्याश्रयणम्। अग्निसेवा, स्वधर्मनिष्ठता; पत्न्या सह संयोगः, पर्वदिनेभ्यः वर्जयेत्। देवपितृभूतानां पूजनादिकं, वेदस्मृत्यर्थप्रतिष्ठा—गृहस्थस्य धर्मः। जटाधारणं, अग्निहोत्रकर्म, भूमिशयनम्, यज्ञोपवीतधारणम्, वनवासः, क्षीरमूलजलफलाशनम्—एते वानप्रस्थधर्माः। निषिद्धान्नवर्जनम्, त्रिस्नानम्, व्रतानुष्ठानम्, देवताऽतिथिपूजनम्—वानप्रस्थस्य धर्मः। सर्वकर्मपरित्यागः, भिक्षाशनम्, वृक्षमूलवासः, निरुपाधिकत्वम्, निरैरिष्यता, सर्वभूतसमत्वम्—एते परिव्राजकधर्माः। सुखदुःखयोः समत्वम्, बाह्याभ्यन्तरशौचम्, वाङ्निग्रहः, ध्यानाभ्यासः। सर्वेन्द्रियनिग्रहः, निरन्तरध्यानयोगः, स्वभावशुद्धिः—एष परिव्राजकधर्मः। अहिंसा, सत्यवचनम्, शौचम्, क्षमा, दया—एते वर्णिनां परिव्राजकचिह्निनां च समानधर्माः इति श्रुतिः।