सूतः शिष्येभ्यः छन्दःशास्त्रस्य गूढार्थान् सम्यक् प्रकाशयन् इदं आख्यायनं आरभते। छन्दःविशेषेषु, नवा, माला, च गो अन्ते यान्ति; जो, न्लौ, च समुद्रवत् यान्ति; विश्लोकः चतुर्गुणः वा तस्य द्विगुणः, नवासिका इति कथ्यते। बाणे, अष्ट नव च, ला चित्रा, षोडशमात्रायुक्ता; सममात्रा विधीयते, एषः पदाकुलकः इति प्रसिद्धः। मात्रारहितः छन्दः अक्षरैः संयुतः; ला गुरुवर्जितः; गुरवः सदा पादे ला इति नियमः प्रतिष्ठितः। द्वितीयस्य पूर्वार्धे अष्टाविंशतिः ला यान्ति; शिखरे त्रिंशत् ला यान्ति; खञ्जस्य विपर्ययेन तथा। अनङ्गक्रीडायां षोडश ला, अन्ते द्वात्रिंशत् ला; उभयोः पादयोः सप्तविंशतिः ला यान्ति, उभे शोभने। मात्राछन्दा उक्ताः; अधुना अक्षरछन्दांसि वक्ष्यामि। सूतः पुनः कथयति—श्रीरुक्थं गेना इति ज्ञेयम्; उत्युक्थं स्त्रीलिङ्गं द्विगुरुयुक्तम्; मो स्त्री, रो मृगः, मध्याः मगौ, कन्या प्रतिष्ठा। भो गौ पङ्क्तिः, मध्यभागे तन्वी, तयो स्मृता; नयया बालललिता च, सा गायत्री छन्दः इति निश्चिता। मसगैः मदलेखया च, उष्णिकः छन्दः इति विद्वद्भिः कथ्यते; भौ गौ चित्रपदा प्रसिद्धा, विद्युन्माला ममौ गगौ। मानवकः भात्तलगा, मनौ गौ हंसरुतः स्मृतः; समानिका, रजगला, जरला, गः प्रमाणिका; ताभ्यां अन्यः अनुस्तुप् छन्दः व्यवस्थितः। रनसैः हलमुखी छन्दः, नौ महः बालप्रसूः; सा बृहती छन्दः, स्मौ जगौ तस्य दीप्तिरूपम्। पणवः मनयगैः, मयूरसारिणी निर्मिता; रजा रगा च, रुक्मवती भमौ सगौ। पङ्क्तिः छन्दः वर्ण्यते, रम्याक्षरैः शोभिता, मा, भ, ग संयोगेन, जनगवां प्रियत्वम्। एतेषु, ग, वि, इन्द्र, जपूर्वा, गुपपूर्विका इति प्रसिद्धा। अन्याः छन्दा उपजातिसमाप्ताः—सुमुखी, नजजा, लगौ; भभभा, गौ दोधका; शालिनी मतता, गगौ। जलवायुयोर् विभागः ममता गगौ; श्रीभतौ, ननगा पञ्चषष्ठाक्षरयुक्तम्। मगना गो मधुमक्षिकाक्रीडायुक्तम्; रथोद्धता, अर्णौ रलगाः; स्वागतं, रणभा गगौ। वृत्ता, ननौ, सगौ, गः सममात्राः; रजराः, लगौ श्येनिका; जसता, गौ शिखण्डिता; त्रिष्टुभ् छन्दः महापिङ्गलः इति। रनौ, भसौ, चन्द्रवर्त्मा वंशस्थछन्दः; जतौ, जरौ; जरा, इन्द्रवंशा वेदसैस्तोटकः; न्भौ, भ्रौ द्रुतविलम्बितः; पुटः ननौ, मयौ। वसुवेदः शमप्रदः; एषः मुदिताननः नयनाः इति ननररा कथयति। विविधपुष्पैः शोभितः, जलगतवद् गतिः, सा स्ट्रग्विणी, प्रत्येकपदे चतुर् जासौ। भुजङ्गप्रयातः छन्दः चतुर्वर्णः; मणिमाला प्रयंवदा, नभज्रै, तयो तयो संयुता। गुहवक्त्रे सन्निद्रा ललिता, तभौ, जरौ; उज्ज्वला मात्रासंयुक्ता, सजससै, ननौ, भरौ। ममौ, ययौ वैश्वदेवी; पञ्चाश्वैः यति छन्दः; मभौ, समौ जलधरमाला, अब्ध्या, अपि यति छन्दः। नौ, तातौ, गः क्षमावृत्तः; अश्वैरसै यति; प्रहर्षिणी मनौ, ज्रौ, गः; दशाग्निभिः यति। जभौ, सजौ, गः रुचिरा; चतुर्ग्रहैः यति; मत्तमयूरः मतयाः, सगौ, दिव्यग्रहैः यति। मञ्जुभाषिणी सजसा, ज्गौ; सुनन्दिनी सजसा, मगौ; ननौ, तातौ, चन्द्रिका गः, सप्तरसैः यति। असंबाधा मतनसा, गगौ, बाणग्रहैः यति; ननराः लघुगुरु, स्वरैः अपराजिता। ननौ, भनौ, प्रहरणकलिका, लगौ; वसंततिलका, सिंहोन्नता, तभ्जा जगौ गुरु। भजौ, सनौ, गगाविन्दु वदनाथ, सुकेशरम्; नरणा, रलगाः, पादे, शर्करी इति वर्ण्यते। चतुर्दशाक्षरछन्दः श्रेष्ठः, चन्द्रकलासहितः; रसग्रहछन्दः, स्रक्स्रा, वसुषैलछन्दः अपि। मणिगुणसमूहः मालिनीछन्दस्य रचना; ननमा प्रवर्तते; वसुस्वरछन्दः अपि; नजौ, भज्रा, प्रभद्रकः तथैव। एला, सयौ, ननौ—यः अष्टचित्रलेखायुक्तः; मरौ, मयौ—यः तथा, शर्करीछन्दः इति। स्वरात्, खं, वृषभ, गज, जृम्भित, भ्रनना, नगौ; नजभजराः, वाणिनी, गः, पिङ्गलछन्दः अष्टसंख्यः। रसरुद्रे शिखरिणीछन्दः, यमौ, नसभला, गुरु; वसुग्रयति छन्दः पृथ्वी, जसौ, जसयला, गुरु। दशस्वरैः वंशपत्रछन्दः पतति, भ्रौ न्भा लगु; षड्वेदाश्वैः हरिणीछन्दः, नसमा, रसला, गुरु। मन्दाक्रान्ताछन्दः षड्नगैः, मभना, तातगा, गुरु; नर्दाटकः, नजभजा, जलौ, गो छन्दः। सप्तर्त्वछन्दः, कोकिला, कमत्यष्टि यथापूर्वम्; भूतर्त्व, अश्व, कुसुमितलता, म्तौ, न्यौ, ययौ, धृति। रसर्त्व, अश्व, यमौ, नसौ, रौ, मेघविस्फूर्जितछन्दः, रगौ; शार्दूलविक्रीडितः, महः, सूर्याश्व, सजसता, स्तगौ। अतिधृतिछन्दः वर्ण्यते, ततः कृतिः; सप्ताश्व, ऋतु, सुवदना, भ्रौ, मनौ, यभला, गुरु। एवं सूतः छन्दःशास्त्रस्य विविधरूपाणि, मात्राछन्दः, अक्षरछन्दः, तेषां नामानि, लक्षणानि, विधिनि, शिष्येभ्यः आदरपूर्वकं विस्तारयति, छन्दःविज्ञानस्य पुण्यं मार्गं प्रकाशयन्।