गरुडपुराणम्

सन्ततं महर्षिः औषधिनां विविधानि नामानि, गुणानि च, श्रद्धया शिष्यम् अवदत्। दन्ती च कटङ्कटेरी, दारुनिशा च ज्ञेयाः; हरिद्रा रजन्याख्या, पीतिका रात्रिनामिका इति कथ्यते। वृक्षादनी, छिन्नरुहा, नीलवल्ली, रसामृतं च, वसुकोटा ज्ञेया, वाशिरः काम्पिल्लाख्यः इति स्मर्यते। पाषाणभेदकः, अरिष्टः, कुट्टभेदकः च, घण्टाकः, शुष्ककः, वचः, सूचकः च ज्ञेयाः। सुरसः, बीजकः, पीतशालः, वज्रवृक्षः, महावृक्षः, स्नुही, स्नुक्, सुधा, गुडा च नामानि संकीर्तितानि। तुलसी सुरसाख्या, उपस्थाख्या अपि; कुटेरकः, अर्जुनकः, पर्णः, सौगन्धिपर्णिक्रा च ज्ञेयाः। नीलः, सिन्धुवारः, निर्गुण्डी सुगन्धिता, सुगन्धिपर्णोतिः, वासन्ती, कुलजा च अवगन्तव्या। कालियकं पीतवृक्षम्, कतकः तस्यान्यनाम, गायत्रीखदिरः, कन्दरः तस्य भेदः इति ज्ञेयम्। इन्दी उत्तमा, कुवलयः नीलोत्पलः, पद्मः कमलं, नीलोत्पलः, सौगन्धिकः, शतदलः, अब्जः, कमलः इत्यादि पद्मस्य नामानि। अजवर्णः ऊर्जाख्यः, वाजिकर्णः अश्वकर्णकः, श्लेष्मान्तकः, शेलुरः, बहुवारः च नामानि कथितानि। सुनन्दकः, ककुद्भद्रः, छत्राकी, छत्रसञ्ज्ञकः, कबरी, कुम्भकः, धृष्टः, क्षुद्विधः, धनकृत् च ज्ञेयाः। कृष्णार्जकः, करालः, कालमानः, प्राची, बला, नदीक्रान्ता, काकजङ्घा, वायसी च नामानि स्मर्यन्ते। मूषिकपर्णः, भ्रमन्ती, आखुपर्णिका, विषमुष्टिः, द्रावणः, केशमुष्टिः च वर्णिताः। किंलिही, कटुकी, अन्तकः आम्लवेतसाख्यः, अश्वत्थः, बहुपत्रा, आमलकी च ज्ञेयाः। अरुषक्रः, पत्रः, शूकः, क्षीरी, राजादनः, महापत्रः, दाडिमः, करकः च कथिताः। मसूरी, विदली, शष्पा कालिन्द्याख्या, कण्टकाख्या, महाश्यामा, वृक्षपादी च वर्णिताः। विद्याः, कुन्ती, निकुम्भा, त्रिभङ्गी, त्रिपुटी, त्रिवृत्, सप्तला, यवतिक्ता, चर्मा, चर्मकसः च नामानि संकीर्तितानि। शङ्खिनी, सुखुमारी, तिक्ताक्षी, अक्षिपीलुकः, गवाक्षी, अमृता, श्वेता, गिरिकर्णः, गवादिनी च ज्ञेयाः। काम्पिल्लकः, रक्ताङ्गः, गुण्डा, रोचनिका, हेमक्षीरी पीता, गौरी, कालदुग्धिका इत्यादि नामानि स्मर्यन्ते। गाङ्गेरुकी, नागबला, विशालाः, इन्द्रवारुणी, तार्क्ष्यः, शैलः, नीलवर्णः, अञ्जनः, रसाञ्जनः च वर्णिताः। शाल्मली रेजः मोचराख्या, प्रत्यक्पुष्पी, खरी, अपामार्गः, मयूरकः च ज्ञेयाः। सिंहास्यः, वृषवासः, मातरुषकः, जीवकः, जीवशाकः, कर्बुरः, शटी च नामानि उपदिष्टानि। कट्फलः, सोमवृक्षः, अग्निगन्धा, सुगन्धिका, शताङ्गः, शतपुष्पा, मिंसिरः, मधुरिका च कथिताः। पुष्करमूलः, पुष्करः, पुष्कराह्वयः, यासा, धन्वयासा, दुष्पर्शः, दुर्लभा च ज्ञेयाः। वाकुची, सोमराजी, सोमवल्ली, मार्कवः, केशराजः, भृङ्गराजः च नामानि स्मर्यन्ते। वेदगजः चक्रमार्दकाख्यः, सुरङ्गी तगराख्या, तस्य स्नेहः कलनाशाख्यः, वायसी तस्यान्यनाम इति वर्णितम्। महाकालः बेलाख्यः, तण्डुलीयः घनस्तनाख्यः, इक्ष्वाकुः तिक्तालबुः इति ज्ञेयम्। धामार्गवः, कोशातकी, यामिनी च ज्ञेयाः; कोशातकीभेदाः कृतभेदनाख्याः। जिमूतः, खुड्डाकः, देवताडकः, गृध्रनखी, हिङ्गुकाकादनी च अन्यनामानि। अश्वारिः अवगन्तव्या, करवीरः अश्वमारकाख्यः, सिन्धुः, सैन्धवः, सिन्धूत्थः च मणिमन्थस्य नामानि। क्षारः, यवाग्रजः यवक्षाराख्यौ, सर्जिका, सर्जिकाक्षारः द्वितीयः इति ज्ञेयम्। काशीशः, पुष्पकाशीशः नेत्रोपचारौ, धातुकाशीशः, काशी च नामानि स्मर्यन्ते। सौराष्ट्री मृदक्षारः, काक्षी पङ्कपर्पटी, समाक्षिकः खनिजः, ताप्यः ताप्युत्थः इति वर्णितम्। शिला, मनःशिला, नेपाली, कुलटी, आला वा मनस्तालकः हरितालाख्यः इति ज्ञेयम्। गन्धकः गन्धपाषाणाख्यः, रसः पारदः, ताम्रमौदुम्बरः, शुल्बः, म्लेच्छमुखः च नामानि उपदिष्टानि। अद्रिसारः तीक्ष्णलोहः, लोहकञ्चाख्यः, माक्षिकः, मधु, क्षौद्रः पुष्पसारः इति वर्णितम्। ज्येष्ठं जलयुक्तं काञ्जिकाख्यं, सुवीरकः, सीता, सितोपला, मत्स्यण्डी च शर्कराभेदाः। त्वक्, एला, पत्रकं सममत्र त्रिसुगन्ध्याख्यं, त्रिजातकं; नागकेशरेण सह चतुर्जाताख्यं इति ज्ञेयम्। पिप्पली, पिप्पलीमूलम्, चव्यः, चित्रकः, नागरः, पञ्चकोलाख्यः, कोलकः तस्यान्यनाम इति वर्णितम्। प्रियङ्गुः कङ्गुकाख्यः, कोरदूषः कोद्रवाख्यः, त्रिपुटः पुटाख्यः, कलापः लङ्गकाख्यः इति कथितम्। सतीनः, वर्तुलः, वेणुः, पिचुकः, पितलः, चाक्षः, बिडालपदकः च नामानि अन्ते उपदिष्टानि। इत्येतानि औषधीनां, वनस्पतीनां, धातूनां च विविधानि नामानि, गुणानि, महर्षिः शिष्याय श्रद्धया विस्तरेण उपदिशत्।