हरिः ओम्। एकदा भगवतः हरिणा विविधेषु औषधोपायेषु चिकीर्षायां प्रवृत्ते, तत्रैतद् उक्तम्—यदि क्षौद्रं कृष्णमाषं च शिम्बीजं च पयसा सम्यक् पाच्य, तत् पयः अपामार्गतैलेन सह पीतम्, शतस्त्रीसन्तोषणशक्तिं ददाति। ततः हरिः उवाच—गावः स्वसुतं यदि न स्वीकरोति, तस्या एव पयः लवणेन युक्तं दातव्यम्; तदा तस्याः वत्सः प्रियः भविष्यति। यदि महिषी वा गौः वा कृमिभिः पीड्यते, तयोः ग्रीवायां शुनः अस्थि बद्ध्वा, सर्वे कृमयः नश्यन्ति, अत्र संशयः नास्ति। गुञ्जामूलं गवां भोजनं कृत्वा, गर्भपातः जायते। वरुणफलेन निःसृतं रसं हस्तेन मथितं यदि चतुष्पदां द्विपदां च दत्तं, सर्वे कृमयः विनश्यन्ति। जया इति औषध्या व्रणेषु पूरिता शीघ्रं स्वास्थ्यं ददाति; गजमूत्रं पीत्वा, गवां महिषीणां च रोगाः निवार्यन्ते। यवचूर्णं तण्डुलचूर्णं च तक्रेण मिश्रयित्वा, गोमयस्य वा महिषस्य वा वृषभस्य वा पयसा दत्तं, तद् हितकरं भवति। शरपुङ्खपत्रं लवणेन सह अश्वमूर्धाजले उत्पन्नकफपिटकां नाशयति; घृतकुमारीपत्रं लवणेन सह दत्त्वा, अश्वमूर्धाजले कण्डूः निवार्यते। एवं श्रीधन्वन्तरिना सुश्रुताय औषधविद्यायाः उपदेशः कृतः। अथ सूतः उवाच—एवं धन्वन्तरिना औषधोपदेशः कृतः, तदनन्तरं अहं संक्षेपेण तेषां वनस्पतीनां नामानि कथयामि। तत्र स्तिरा, विदारिगन्धा, शालपण्य, सुमती, लाङ्गली, कलसी, क्रोष्टुपुच्छा, गुहा च औषधिरूपेण कथ्यन्ते। पुनर्नवा, पर्षाभू, कठिल्या, कारुणा, एरण्ड, उरुवूक, आमर्द, वर्धमानक इत्येतानि ज्ञेयानि। झषा नागबला इति प्रसिद्धा; श्वदंष्ट्रा गोक्षुरः; शतावरी, वरा, भीरु, पीवरी, इन्दीवरी, वरी च अभिज्ञायन्ते। व्याघ्री बृहती, कृष्णा, हंसपादी, मधुस्त्रवा, धामनी, कण्टकारी, क्षुद्रा, सिंही, निधिग्धिका इत्येतानि नामानि। वृश्चिका, त्र्यमृता, काली, विषघ्नी, सर्पदंष्ट्रिका, मर्कटी, आत्मगुप्ता, आर्षेयी, कपिकच्छुका च स्मर्यन्ते। मुद्गपर्णं क्षुद्रसहा; मासपर्णं महासहा; त्यजा, परा च महा इति; दण्डयोनी, अङ्कसंज्ञा; न्यग्रोधः वट इति; अश्वत्थः कपिलः इति। प्लक्षः गर्दभाण्डः; पर्कटी कपितनः; पार्थः ककुभः, धन्वी अर्जुन इति नामानि। नन्दीवृक्षः प्ररोही, पुष्टिकारी च; वञ्जुल, वेतस, भल्लात, अरुष्कर इत्येतानि ज्ञेयानि। लोढ्र, सारवक, धृष्ट, तिरीटः; बृहद्फला महाजम्बूः, बालफला च। तृतीयं जलजम्बू, नादेयी इति; कणा, कृष्णोपकुञ्ची, शौण्डी, मागधिका च। पिप्पली विद्वद्भिः कथिता; तस्या मूलं ग्रन्थिका; ऊषणं मरिचः; शुण्ठी सर्वव्यापिनी महौषधिः। व्योषं त्रिकटुकं, त्र्युषणं च; लाङ्गली हलिनी; चेयसी गजपिप्पली च। त्रायन्ती त्रायमाणा; उत्साया सुवहा; चित्रकः शिखी, वह्नि, अग्नि इति। षड्ग्रन्था उग्रवचा; श्वेता हैमवती; कुटज, वृक्षक, शक्र, वत्सक, गिरिमाल्लिका च। कलिङ्ग, इन्द्रयव, आरिष्ट बीजानि; मुस्तकं मेघनाम; कौन्ती हरेणुका इति। एला बहुला; सूक्ष्मेला तु त्रुटि; पद्मा, भार्ङ्ग, काञ्जी, ब्राह्मणयष्टिका च। मूर्वा मधुरसा; तेजनी तिक्तवल्लिका; महानिंब बृहन्निम्बः; दीप्यकं यवानिका इति। विडङ्गं कृमिशत्रु; रामठं हिङ्गु; अजाजी जीरक; कारवी उपकुञ्चिका। कटुका, तिक्त, कटुकरोहिणी च ज्ञेया; तगरं प्रवृत्त; वक्रं वक्र; चोच त्वचवराङ्गक इति। उदीच्यं बालक; ह्रीबेरं जलनाम; पत्रकं दलसंज्ञा; चारकं तस्कर इति। हेमाभं नागकेशरं; असृक्कुङ्कुम, काश्मीर, बाह्लिक इत्येतानि। अयः लोह इति; तन्त्रनामा धातुज्ञेयं; पुर, कुटनट, महिषाक्ष, पलङ्कषा च। काश्मरी कट्फला; श्रीपर्ण नाम; शल्लकी, गजभक्ष्या, पत्री, सुरभिस्त्रव इत्येतानि। धात्री आमलकी; विभीतकं अक्ष; पथ्या अभया; पूतना हरितकी इति। त्रिफला फलं त्रयफलं च; उदकीर्य दीर्घदण्डयुक्तं करञ्ज इति। यष्टिः यष्ट्याह्वया; मदुकं मधुयष्टिका; धातकी ताम्रपर्णा; समङ्गा कुञ्जरा इति। सितं मलयजं शीतलं; गोशीर्षं श्वेतचन्दनं; रक्तं चन्दनं, द्वितीयं रक्तचन्दनमिति। काकोली वीरा; वयस्या अर्कपुष्पिका; श्रिङ्गी, कर्कटश्रिङ्गी, महाघोषा च। तुगाक्षीरी शुभा वंशलोचना; मृद्विका द्राक्षा; गोस्तनिका तु तथैव। उशीर, मृणाल, सेव्या, लामज्जक; सार, गोपवल्ली, गोपीभद्रा इत्येतानि अपि कथ्यन्ते। एवं भगवता धन्वन्तरिना औषधीनां गुणाः, नामानि, चोपयोगः सुश्रुताय उपदिष्टाः, सूतेन च संग्रहेण कीर्तिताः। इति।