गरुडपुराणम्

शृणु, भगवन्, यथाऽहमेकां सम्यक् कथा विधास्यामि, यथाऽत्र धर्मशास्त्रे निर्दिष्टं। श्रीरुद्रायोक्तं—शङ्खनाभिवचाकुष्ठलोहानां च सततम् धारयणं बालकानां सर्वारिष्टेभ्यः रक्षां ददाति। पुनः palāśa-chūrṇaṃ मधुना सर्पिषा आमलकी-चूर्णेन च सह, विदङ्गेन मिश्रितं पिबन् नरः परममत्युत्तमबुद्धिमान् भवति। महाबाहो, मासमात्रेणैव जरामरणयोः विमुक्तिः लभ्यते। पलाशबीजं सर्पिषा तिलैश्च मधुना समं सप्तदिनानि भुक्त्वा, हे रुद्र, जरानाशनं भवति। रुद्रामलकी-चूर्णं मधुना तैलसर्पिषा च मासमेकं भुक्त्वा, नरः युवा वाग्मी च भवति। शिवामलकी-चूर्णं मधुना वा जलेन वा प्रातःकाले सेवितं, हे शिव, नासापुटबलवर्धनं भवति। कु्ष्ठचूर्णं सर्पिषा मधुना च प्रातःकाले भुक्त्वा, तस्य शरीरं सुरभि भवति, सहस्रवर्षपर्यन्तं जीवति। महेश्वर, माषधान्यं तण्डुलितं शुष्कं सर्पिषा सिक्तं, पयसा पक्त्वा, तद् मधुना सर्पिषा पयसा च सह भुक्त्वा, महादेव, शतस्त्रियः तत्क्षणमेव तृप्तुं शक्नोति—नात्र संशयः। रसेन तैलैः गुडैः च मिश्रितं, तद् जलगर्भणं त्रिवारं दिनेन कृत्वा, बलवर्धनं भवति। माषतण्डुलं शिम्बीजैः पयसा सिद्धं, अपामार्गतैलेन पिबन्, शतस्त्रियः तृप्तुं समर्थः भवति। एवं पशुपालनविषये हरिणा प्रोक्तम्—स्वगवां वत्सद्वेषिण्याः स्वक्षीरं लवणेन मिश्रयित्वा पाययेत्, तदा वत्सः तस्याः प्रियः भवति। श्वदंष्ट्रास्थि गवां वा महिषीणां कण्ठे बध्नीयात्, तदा सर्वकृमयः नश्यन्ति। गुञ्जामूलं गवे प्रयुज्य गर्भपातः भवति। वरुणफलस्य रसं हस्तेन मथित्वा पिबन्, चतुर्पदद्विपदां कृमीन् नाशयति। जयया व्रणं पूरयित्वा, हस्तिहेमूत्रं पिबन्, गवां महिषीणां च रोगनाशनं भवति। यवचूर्णं तण्डुलचूर्णं च तक्रेण मिश्रयित्वा, गवां पयसा दत्वा, हितं भवति। शरपुङ्खपत्रं लवणेन सह अश्वमानाय दद्यात्, तदा जलकफं नश्यति। कुमारीपत्रं लवणेन सह अश्वमानाय दद्यात्, तदा कण्डूनाशनं निश्चितम्। एवं सुतः प्रोवाच—धन्वन्तरिरपि सुश्रुताय औषधीनां नामानि कथयामास। तत्र स्थिरा, विदारिगन्धा, शालपण्य, सुमती, लाङ्गली, कलसी, क्रोष्टुपुच्छा, गुहा च औषधिरूपेण विज्ञायन्ते। पुनर्नवा, पर्षाभू, कठिल्या, कारुणा, एरण्ड, उरुवूक, आमर्द, वर्धमानकं च ज्ञेयम्। झषा नाम नागबला; श्वदंष्ट्रा गोक्षुरः; शतावरी, वरा, भीरु, पीवरी, इन्दीवरी, वरी च प्रसिद्धाः। व्याघ्री बृहती, कृष्णा, हंसपादी, मधुस्त्रवा, धामनी, कण्टकारी, क्षुद्रा, सिंहि, निदिग्धिका च। वृश्चिका, त्र्यमृता, काली, विषघ्नी, सर्पदंष्ट्रिका, मर्कटी, आत्मगुप्ता, आर्षेयी, कपिकच्छुका च नामानि। मुद्गपर्णं क्षुद्रसहा; मासपर्णं महासहा; त्यजा, परा च महा; दण्डयोनी, अङ्कसंज्ञा; न्यग्रोधो वटः; अश्वत्थः कपिलः। प्लक्षः गर्दभाण्डः; पर्कटी कपीतनः; पार्थः ककुभः; धन्वी अर्जुनः च। नन्दीवृक्षः प्ररोही, पुष्टिकारी; वञ्जुल, वेतस, भल्लात, अरुष्करः च। लोध्र, सारवक, धृष्ट, तिरीट च; बृहद्फला महाजम्बु, बालफलाऽन्यतमा। तृतीयं जलजम्बु, नादेयी; कणा, कृष्णोपकुञ्ची, शौण्डी, मागधिका च। पिप्पली, मूलं ग्रन्थिकं; ऊषणं मरिचं; शुण्ठी महौषधिः। व्योषं त्रिकटुकं, त्र्यूषणं; लाङ्गली हलिनी; चेयसी गजपिप्पली। त्रायन्ती त्रायमाणा, उत्साया सुवहा; चित्रकं शिखी, वह्निः, अग्निः। षड्ग्रन्था उग्रावचा; श्वेता हैमवती; कुष्ठ, वृक्षक, शक्र, वत्सक, गिरिमाल्लिका च। कलिंग, इन्द्रयव, अरिष्टबीजानि; मुस्तकं मेघनाम; कौन्ती हरेणुका। एला बहुला; सूक्ष्मेला त्रुटि; पद्मा, भार्ग, कांजी, ब्राह्मणयष्टिका। मूर्वा मधुरसा; तेजनी तिक्तवल्लिका; महानिम्ब बृहन्निम्ब; दीप्यकं यवानिका। विदङ्गः कृमिशत्रु; रामठं हिङ्गु; अजाजी जीरकं; कारवी उपकुञ्चिका। कटुका, तिक्ता, कटुकरोहिणी च; तगरं, वक्रं, चोचं त्वचावराङ्गकं। उदीच्यं बालकं; ह्रीबेरं वारिनाम; पत्रकं दलसंज्ञा; चारकं तस्करः इति विज्ञेयम्। एवं धन्वन्तरिरौषधीनां नामानि सुश्रुताय न्यवेदयत्, तानि सर्वाणि हितानि, रोगनाशनाय, आरोग्यवर्धनाय च, भगवतः प्रसादात्।