शिवं प्रति भगवान् धन्वन्तरिः औषधविद्यायाः रहस्यं सुस्पष्टं कथयामास—"हे रुद्र! यदि लाक्षा घृतसममात्रया क्षीरसहितं पियते तदा पापरोगतापः प्रशम्यते। प्रदरनामकं व्याधिं च संशयमपि विना द्विजयष्टीत्रिकटुचूर्णपानं नाशयति। तिलकषाययोगेन रक्तार्शः स्त्रीणां प्रशम्यते, तस्यैव पुष्पयोगः कनीयसीनां स्त्रीणां निर्दिष्टः, हे महेश्वर। रक्तोत्पलमूलं शर्करातिलसमेतं स्त्रीभिः पियतां गर्भपातकारणं भवति। शीततोयसेवनेन रक्तस्रावः निवार्यते; शरपुङ्खयुक्तसिद्धपेयस्य पानं च रोगनाशनं भवति। हींगुशिलाजीतसंयुक्तं चूर्णं शीघ्रमेव स्त्रीणां प्रसवजनकं भवति; मातुलुङ्गमूलं कटिस्थापनमपि प्रसवाय कारणं भवति। अपामार्गमूलं नामोच्चारणेन गर्भिण्याः समीपे स्थाप्यते चेत्, यदि तत्सम्पूर्णमूलं निष्कस्यते तदा पुत्रः जायते, अन्यथा पुत्री। तदेव मूलं स्त्रीशिरसि स्थाप्यते चेत्, गर्भशूलः विनश्यति, अन्यद् विचारणीयं नास्ति। गर्भे कर्पूरमदनयष्ट्यादिसंयोगेन वृद्धायाः स्त्रियाः सौन्दर्यं सम्पद्यते, कियत् पुनः यौवने स्थिता स्त्री! शिशोः ललाटे श्वेतगेरुकालेपनं कृत्वा, शर्कराकुष्ठपानं च यः करोति, सः शिशुः विषभूतव्याधिभयैः विमुक्तो निर्भयः भवति। शंखनाभिवचा-कुष्ठलोहधारणेन बालकः सर्वरोगेभ्यः रक्षितः भवति। पलाशचूर्णं मधुघृतामलकविडंगसमेतं पियतां पुरुषः परममतिर्वान् भवति। मासमात्रेण, महाबाहो, जरामरणयोः विमुक्तिः लभ्यते। पलाशबीजं घृततिलमधुसमं सप्ताहं भुक्त्वा, हे रुद्र, जरा नश्यति। रुद्रामलकीचूर्णं मधुतैलघृतसंयुक्तं मासमेकं सेवितं युवावाक्पटुं नरं करोति। शिवामलकीचूर्णं मध्वापोः प्रातः सेवनं नासाप्रसारणाय हितं भवति। कुष्ठचूर्णं घृतमधुसंयुक्तं प्रातः सेवितं शरीरगन्धिवृद्धिं सहस्रसंवत्सरायायुः च ददाति। महेश्वर, माषद्विकृतं घृतभृतं क्षीरपाकं मधुघृतक्षीरसमं भुक्त्वा, महादेव, शतस्त्रीणां तृप्तिः क्षणेन साध्यते, नात्र संशयः। रसः एरण्डतैलगन्धकयुतः त्रिरादिव्यः जलगर्भकण्ठशोधनं कृत्वा, पश्चात् भुक्त्वा, बलेन युक्तः भवति। माषशिम्बीबीजैः सिद्धं क्षीरं, अपामार्गतैलेन पियतां, शतस्त्रीसन्तोषदायकं भवति। हरिः उवाच—"गावः स्वगर्भं न विन्दन्ति चेत्, स्वक्षीरं लवणेन संयोज्य पाययेत्; तदा तस्याः वत्सः प्रियः भवति। शुनकास्थि गवेभ्यो वा महिषीषु ग्रीवायां बद्ध्वा, सर्वकृमिनाशनं भवति, नात्र संशयः। गुञ्जामूलं गवे पाययेत् चेत्, गर्भपातः जायते। हे शिव, वरुणफलसारः हस्तेन मथितः चतुष्पदद्विपदां कृमीन् नाशयति। जयया विक्षिप्तं व्रणं शीघ्रं रोचते, गजेन्द्रमूत्रपानात् गवां महिषीणां च रोगनाशः स्यात्। यवशाल्यौ दधिमिश्रितौ गोमहिषवृषक्षीरे दत्तौ हितकरौ भवतः। हे शिव, शरपुङ्खपत्रं लवणेन संयोज्य अश्वकचेषु जलपिडकान् नाशयति। एलापत्रं लवणेन दत्तं अश्वकचस्य कण्डूनाशनं निश्चितम्।" सूतः उवाच—"एवं धन्वन्तरिः सुश्रुताय औषधज्ञानं न्यवेदयत्। अधुना तेषां नामानि संक्षिप्य वक्ष्यामि। स्थिरा, विदारिगन्धा, शालपण्य, सुमती, लाङ्गली, कलसी, क्रोष्टुपुच्छा, गुहा—एतानि औषधानि। पुनर्नवा, पर्षाभू, कठिल्या, कारुणा, एरण्ड, उरुवूक, आमर्द, वर्धमानक—एतान्यपि ज्ञेयम्। झषा नागबला, श्वदंष्ट्रा गोक्षुरः, शतावरी, वरा, भीरु, पीवरी, इन्दीवरी, वरी—एतानि प्रसिद्धानि। व्याघ्री बृहती, कृष्णा, हंसपादी, मधुस्त्रवा, धामनी, कण्टकारी, क्षुद्रा, सिंहि, निदिग्धिका च। वृश्चिका, त्र्यमृता, काली, विषघ्नी, सर्पदंष्ट्रिका, मर्कटी, आत्मगुप्ता, आर्षेयी, कपिकच्छुका—एतानि नामानि। मुद्गपर्णा क्षुद्रसहा, माषपर्णा महासहा, त्यजा, परा च महा, दण्डयोनी, अङ्कसंज्ञा; न्यग्रोधः वटः, अश्वत्थः कपिलः। प्लक्षः गर्दभाण्डः, पर्कटी कपितनः, पार्थः ककुभः, धन्वी अर्जुननाम्ना प्रसिद्धः। नन्दीवृक्षः प्ररोही, पुष्टिकारी, वञ्जुल, वेतस, भल्लात, अरुष्कर—एतानि ज्ञेयानि। लोध्र, सारवक, धृष्ट, तिरीट—एतानि निर्दिष्टानि; बृहत्फला महाजम्बूः, बालफला अन्यत्। तृतीयं जलजम्बू, नादेयीति प्रसिद्धा; कणा, कृष्णोपकुञ्ची, शौण्डी, मागधिका—एतानि औषधानि अपि ज्ञेयम्।" एवं भगवता धन्वन्तरिणा सुश्रुताय औषधविद्या, तेषां नामानि, प्रयोजनानि च, सुस्पष्टं, क्रमशः, पावनया वाचा निवेदितानि।