गरुडपुराणम्

हरिः शिवं प्रार्थयन् इदं प्रवदति स्म— गजस्य रक्षणं शुभं शुद्धं च, तस्य सदा संरक्षणं कार्यम्। मन्त्रैः अभिषिक्तं अन्नं दातव्यं, भस्मना गजः सिक्तव्यः। गजरोगनाशाय त्रिफला, पञ्चकोल, दशमूल, विडङ्ग, शतावरी, गुडूची, निम्ब, वासक, किंशुक इत्येतानि औषधानि उपयोजनीयानि। शुष्कं कषायं च योगं गजरोगनाशाय हितं, आयुर्वेदयोः उभयोः यथोक्तं संक्षेपेण उक्तम्। ततः हरिः शिवं प्रति औषधोपयोगं स्त्रियाः कृते प्रतिपादयति। पुनर्नवा अथवा अपामार्गस्य एकं मूलं ताजं योनौ स्थाप्यते, तेन रमणीमूर्ते स्त्रियाः वेदना नश्यति, यौवनस्त्रियाः प्रसववेदनां अपि शमयति। भूमिः, कुम्भीमूलं, वा तण्डुलचूर्णं सप्तदिनानि क्षीरसहितं सेवनं स्त्रियाः दुग्धवृद्धिं महतीं करोतु। रुद्र, इन्द्र, वरुणीमूलस्य लेपः घृतसहितः स्तनवेदनां शमयति। करवेल्लमूलस्य लेपः योन्याः वेदनां नाशयति, यद् योनौ स्थाप्यते, तेन योनिस्थं निष्कास्यते। यदा योनि प्रवृत्तिः आरम्भः, तदा अन्यः विचारः न आवश्यकः। नीलि, पटोलमूलं घृततिलतैलसहितं लेपः दाहवेदनां शमयति। पाथामूलं तण्डुलोदकेन पीत्वा रोगनाशः, कुष्ठरोगनाशः च भवति। मधुयुक्तं जलं पीत्वा अन्तरभूतदोषानां शान्तिः लभ्यते। लाक्षा समघृतं क्षीरसहितं पीत्वा प्रदररोगः नश्यति; द्विजयष्टि-त्रिकटुचूर्णं पीत्वा प्रदरनाशः, संशयः नास्ति। तिलक्वाथसहितं चूर्णं स्त्रीरक्तगुल्मनाशाय युक्तम्; पुष्पयोगः युवतिसंयुक्तः उपदिष्टः। रत्नकमलमूलं शर्करातिलसहितं स्त्रीभिः शर्करया पीत्वा गर्भनाशं करोतु। शीतजलेन रक्तप्रस्रवः निवार्यते; शरपुङ्खक्वाथसहितं पिण्याकं पीत्वा लाभः। हिंगु-लवणमिश्रणं शीघ्रं प्रसवप्रवृत्तिं करोतु; बीजपूरमूलं कटितले बद्धं प्रसवप्रवृत्तिं जनयति। अपामार्गमूलं गर्भिण्याः नाम्ना स्थाप्यते, समूलं उत्खातं पुत्रोत्पत्तिः, अन्यथा कन्योत्पत्तिः। अपामार्गमूलं स्त्रियाः शिरसि स्थाप्यते, योनिवेदनां नाशयति; विचारः न आवश्यकः। कर्पूरं, मदनफलं, यष्टिमधु योनौ स्थाप्यते, वृद्धायाः योनि शोभा वर्धते, युवत्याः तु अधिकं। बालकस्य ललाटे श्वेतगौरं चिह्नं, शर्करा-कुष्ठं पेयम्, तेन बालकः निर्भयः, विषभूतव्याधिप्रतीरक्षितः भवति। शंख, नाभि, वचा, कुष्ठ, लोहस्य धारणा बालकानां व्याधिप्रतीरक्षणाय। पलाशचूर्णं मधुघृतामलकीविडङ्गसहितं पीत्वा पुरुषः अतिबुद्धिमान् भवति। एकमासे वृद्ध्यजरामरणमुक्तिः लभ्यते। पलाशबीजं घृततिलमधुयुक्तं सप्तदिनानि सेवनं वृद्ध्यजरनाशाय। रुद्रामलकीचूर्णं मधुतैलघृतसहितं मासमेकं सेवनं युवान् वाचालः भवति। शिवामलकीचूर्णं मधु वा जलसहितं प्रातः सेवनं नासाप्रबलता वर्धते। कुष्ठचूर्णं घृतमधुसहितं प्रातः सेवनं शरीरगन्धमकरोति, सहस्रवर्षपर्यन्तं जीवति। महेश्वर, माषस्य धान्यं शुष्कं घृतसिक्तं, क्षीरपाकं कृत्वा, मधुघृतक्षीरसहितं सेवनं शतस्त्रियः तृप्तिं यथाशुं लभन्ते, न संशयः। रासमिष्रं एरण्डतैलगन्धकयुक्तं जलकण्ठधारणं त्रिवारं, तदनन्तरं सेवनं, बलवर्धनं करोतु। क्षीरं माषधान्यशिम्बीबीजसहितं पीत्वा अपामार्गतैलसहितं, शतस्त्रियः तृप्तिं करोतु। गवां विषये हरिः शिवं प्रति इदं उवाच—गायः स्वगर्भं त्यजति चेत्, तस्य स्वदुग्धं लवणसहितं दातव्यं, तदनन्तरं गव्यः स्वगर्भं प्रियं करोतु। श्वानास्थि गवां वा महिषीणां ग्रीवायां बद्धं, सर्वकीटानां नाशं करोतु, न संशयः। गुञ्जामूलं गवां सेवनं गर्भनाशं करोतु। वरुणफलं हस्तेन मथितं, चूर्णं च, सर्वकीटानां चतु:पादद्विपादयोः नाशं करोतु। जयया क्षतं पूर्यते, तेन शीघ्रं रोगनाशः; गजमूत्रं पीत्वा गवां महिषीणां व्याधिनाशः। यवचूर्णं तण्डुलचूर्णं तक्रसहितं गवां क्षीरसहितं दीयते, तेन लाभः। शरपुङ्खपत्रं लवणसहितं अश्वग्रीवायाः जलफ्फेननाशाय। घृतकुमारीपत्रं लवणसहितं अश्वग्रीवायाः कण्डूनाशाय। एवं धन्वन्तरिः सुश्रुताय औषधज्ञानं उक्तवान्। सूतः इदानीं तस्य औषधीनां नामानि संक्षेपेण कथयिष्यति।