गरुडपुराणम्

शृणु, भगवत्याः प्रियं कथां संनिबद्धां शास्त्रवचनैः। यदा सिंहः वृषभस्थानं गच्छति, तदा शुभलाभः, सौभाग्यं च सम्पद्यते। श्वा यदि वृषभस्थानं प्राप्नोति, तदा बलसमृद्ध्यर्थं कामना कथ्यते। वृषभं वृषभस्थाने दृष्ट्वा यशः, तुष्टिः, सुखं च सम्पद्यते; गर्दभं तत्र पश्यन् महद् लाभः स्यात्। गजे वृषभस्थाने दृष्टे, स्त्रीगजादिसंयोगः लभ्यते; काकः यदि वृषभस्थाने दृश्यते, तदा देशमनसोर्योगः भवति। ध्वजं यदि गर्दभस्थाने दृश्यते, तदा व्याधिः, दुःखं च जायते; धूम्रवर्णः गर्दभस्थाने चेत्, चौरादिभयम् आगच्छति। सिंहः गर्दभस्थाने यदि दृश्यते, मान्यताः, श्रीः, विजयश्च सम्पद्यन्ते; श्वा गर्दभस्थाने दुःखं, धनहानिं च जनयति। वृषभं गर्दभस्थाने दृष्ट्वा, सुखं प्रियजनसंगमश्च भवति; गर्दभः गर्दभस्थाने दुःखं, व्यथां च सूचयति। गजं गर्दभस्थाने दृष्ट्वा, सुखं पुत्रलाभश्च; काकं गर्दभस्थाने पश्यन्, कलहः, व्याधिः च। ध्वजं यदि गजस्थाने दृश्यते, स्त्रीषु विजयः, श्रीः, सुखं च; धूम्रवर्णः गजस्थाने चेत्, धनधान्यसंयोगः। सिंहः गजस्थाने विजयं, सिद्धिं च ददाति; श्वा गजस्थाने आरोग्यं, महत् सुखं च। वृषभं गजस्थाने दृष्ट्वा, राजमान्यताः, सम्मानः, धनं च; गर्दभं गजस्थाने प्रथमं दुःखं, अनन्तरं सुखं च। गजः गजस्थाने दृष्टः, क्षेत्रे, धान्ये, सुखादिषु समृद्धिः; काकः गजस्थाने, धनधान्यवृद्धिः। ध्वजः काकस्थाने दृश्यते, कार्यविनाशः; धूम्रवर्णः तत्र, दुःखं, आपदः च। सिंहः काकस्थाने, विवादः, क्लेशः च; श्वा काकस्थाने, गृहविनाशादिभयम्। वृषभः काकस्थाने, स्थानभ्रंशभयम्; गर्दभः काकस्थाने, धनहानिः, पराजयश्च। गजः काकस्थाने, धनं, यशः च; काकः काकस्थाने, विदेशगमनादि। एवं विविधलक्षणानि निरूप्य, श्री-भैरवः देवीं प्रति प्रोवाच— "वायोर्विजयं, विजयलक्षणं, विदेशविजयं च कथयामि। चत्वारि शुभानि— वायुः, अग्निः, आपः, इन्द्रः। वायुः दक्षिणे वा वामे वा स्थितः स्यात्, तदा समृद्धिः; अग्निः ऊर्ध्वं गच्छति; वरुणः अधः स्थितः। महेन्द्रः मध्ये; शुक्लपक्षे वामे, कृष्णपक्षे दक्षिणे, त्रीणि दिनानि उदयः। प्रथमदिनादारभ्य यदि क्रमः विपरीतः, तदा ह्रासः; सूर्यपथे उदयः, चन्द्रास्ते चेत्, गुणवृद्धिः; अन्यथा विघ्नः। षोडश परिवर्तना दिनरात्रयोः। अर्धयाममध्यस्थे वायौ परिवर्तिते, आरोग्यहानिः; वायुः प्राणिषु विचरति। दक्षिणनासिकायां वायौ, भोजनं मैथुनं च शुभम्; शस्त्रधारी युद्धे विजयी, रिपु-इच्छाविजयी च। वामे गतिरेव श्रेष्ठा सर्वकार्येषु शोभना; तत्र वायुः शुभफलदः। महेन्द्रवरुणवातस्थाने दोषाभावः; वायुः दक्षिणे शुष्कता, वामे वर्षा। अथ धन्वन्तरिः प्रोवाच— "अश्वानां चिकित्साशास्त्रं कथयामि। काकचञ्चुः, कृष्णजिह्वः, तरुकण्ठः, तप्ततालुः; उग्रमुखः, न्यूनदन्तः, शृङ्गी, विरलदन्तः; एकवृषणः, वृषणजः, आवृतवृषणः, द्विखुरः, स्तनयुक्तः; मार्जारपादः, व्याघ्राकारः, कुष्ठपिडकासदृशः, यमजः, वामनः, मार्जारसदृशः, पिङ्गाक्षः— एते दोषयुक्ताः त्याज्याः। श्रेष्ठः तुरुष्कजातिः, मध्यमः पञ्चहस्तः, न्यूनः त्रिहस्तः। येषां कान्तारकर्णः, वर्णविचित्रः, ते दीर्घायुषः, न दुर्बलाः। अशुभनिवारणाय निम्बपत्रं, गुग्गुलुं, सरिषपतैलं, घृतं च होमादौ योजयेत्। तिलं, वचां, हिङ्गुं ग्रीवायां बध्नीयात्। द्विविधा व्रणाः— बाह्यहेतुकाः, आभ्यन्तरदोषोत्थाः। वातजव्रणः दीर्घकालं नश्यति; कफजः शीघ्रं; पित्तजः कण्ठदाहेन, रक्तजः मन्दवेदनया। बाह्यहेतुकव्रणशुद्ध्यर्थं— एरण्डमूलं, चित्रकं, सर्वौषधं द्विर्दिनं प्रयुञ्जीत। लशुनं, सैंधवः, तक्रं तेन कृतं, तिलपिण्डं दधिसैंधवयुक्तं, निम्बपिण्डं च व्रणशुद्धये प्रयुञ्जीत। पत्रं, निम्बं, वचां, चित्रकं, पिप्पलीं, शुण्ठीं च चूर्णीकृत्य पयः पाययेत्। तेन कृमिः, कफः, मंदवातश्च नश्यन्ति; निम्बपत्रं, पटोलं, त्रिफला, खदिरः च। एतान् सिक्त्वा, रक्तस्राविणे तुरगे त्रिदिनं पाययेत्, कुष्ठनाशाय। व्रणकुष्ठयोः सरिषपतैलं हितम्; लशुनादिकषायः शमाय। नासिकायां मातुलुङ्गरसः वा, मांसीरसः वा अन्यवातैः मिश्रितः शीघ्रं दातव्यः। प्रथमदिनं द्विपलमात्रं, प्रतिदिनं एकपलवृद्ध्या, अन्तिमे दिने अष्टादशपलपर्यन्तं दद्यात्।" एवं शास्त्रवचनानुसारं शुभाशुभलक्षणानि, वायुविजयविचारः, अश्वचिकित्सायाः रहस्यं च भगवतः मुखेन निरूपितम्।