गरुडपुराणम्

सर्वव्यापकः मन्त्रः, तत्त्वैः पूर्वं प्रस्थितः, अङ्गुलिसन्धिषु क्रमशः स्थापनीयः। पुनः, तत्त्वन्यासः तथा शिवाङ्गन्यासश्च कर्तव्यः। अन्ते, प्रणवादिना नाम्ना च नाम्नैव च, सर्वेषां मन्त्राणां स्थापनपूजायां अयं विधिः उपदिष्टः। तस्य नाम्नः प्रथमाक्षरं मन्त्ररूपेण निगद्यते—स एव अष्टनागकुलानां आवाहकः भवति। ओं स्वाहा इत्यनुक्रमेण, पञ्चमहाभूतपूर्वकं, अयं मन्त्रः सर्वकर्मसिद्धिप्रदः भवति, हे तर्क्ष्य। स्वरैः करन्यासं कृत्वा, पुनः शरीरन्यासः कार्यः। तदा प्राणं दीप्तं, आत्मनं शुद्धीकुर्वन्तं चिन्तयेत्। अनन्तरं, वर्षान्तं यावत्, अमृतरूपं बीजं ध्यानं कृत्वा, पूरणानन्तरं स्वमूर्ध्नि तद्व्यवस्थितं चिन्तयेत्। पादयोः सुवर्णतुल्यदीप्तमृत्युपृथिवीं सर्वलोकमय्यां दिशापालसहितां स्थापयेत्। तां दिव्यां पृथिवीं स्वशरीरे स्थापयित्वा, कृष्णवर्णां चिन्तयन् द्विगुणबलवतीं पृथिवीं पश्येत्। नाभिकण्ठयोर्मध्ये ज्वलदग्निगुच्छवेष्टितां त्रिकोणसूर्यमण्डलां स्थापयेत्, या सर्वलोकान् ब्रह्मलोकपर्यन्तान् दग्धुं क्षमते। ततो वाय्वात्मकं तीक्ष्णं मण्डलं सर्वव्यापि, विभिन्नाञ्जनसदृशं, आत्मरूपे प्रतिष्ठितं चिन्तयेत्। केशाग्रस्योपरि दिव्यं शुद्धं स्फटिकसदृशं तेजः, अनन्तमाकाशव्यापि, अमृतोपमं चिन्तयेत्। पूर्वं यथाक्रमं तत्त्वनागन्यासं कृत्वा, तत्तत्सम्बद्धं लकारान्तं बिन्दुसंयुक्तं मन्त्रं तत्त्वानुक्रमेण विन्यस्येत्। ततः शिवबीजं स्थापयित्वा मण्डलं चिन्तयेत्; यथापूर्वं मण्डलस्य यत्र यत्र वर्णः निर्दिष्टः, तत्र तत्र तं वर्णं चिन्तयेत्। अनन्तरं, सर्वदा गरुडं चिन्तयेत्—यः चरणपक्षयोः चलन्नीलनागभूषणः, स्थिरचरविषनाशनाय। ग्रहभूतपिशाचडाकिनियक्षराक्षसादीन् नागैः परिवेष्ट्य, शिवं स्वशरीरे स्थापयेत्। एवं द्विविधो नागतत्त्वन्यासः प्रोक्तः; एवं ध्यानं कृत्वा, आत्मतत्त्वादिकं विधिना कर्म आरभेत। प्रथमं त्रिणि तत्त्वानि, ततः परं शिवतत्त्वं, शरीरदेवतयोः अङ्गुलिसन्धिषु च विन्यस्येत्। पूर्वं शरीरन्यासं प्रतिलोमानुलोमेन कृत्वा, कन्दं, स्तम्भं, पद्मं, धर्मज्ञानादितत्त्वानि च न्यस्येत्। द्वितीयस्वरसंयुक्तं वर्णसमाप्तं, शं कर्णिकायाम्, मं शीर्षे रसंयुक्तं पूजयेत्। पूर्वदिगादिषु अ, क, च, ट, त, प, य—एतानि वर्णगणानि स्थापयेत्; पत्रकोशयोः पूर्वादिदिक्षु द्वौ द्वौ स्थापयेत्। कोशेषु ईत्याद्यन्तं षोडशस्वरान् पूजयेत्; ततो वामतः शक्तयः, पश्चात् त्रिणि तत्त्वानि विन्यस्येत्। ततः शिरसि शिवमावाह्य, कर्णिकायां सर्वाङ्गैः सह देवतां प्रतिष्ठाप्य, पुरतः परिवारं स्थापयेत्। पश्चिमपत्रे पृथिवीं, उत्तरपत्रे जलं, दक्षिणपत्रे वह्निं, पूर्वपत्रे वायुम् पूजयेत्। पूर्वोक्तं बीजरूपं च स्थापयेत्; वायुमूलं नैऋत्ये, रं वह्नौ स्थापयेत्। वं नैर्ऋत्ये सदा पूजयेत्, ओं हृदि स्थापयेत्; सूक्ष्मस्थूलभूतानि बहिः पूजयेत्। पश्चात् शिवाङ्गानि ध्यानं कृत्वा पूजयेत्; हृदयं आग्नेय्यां, शिरः ईशानदिशि स्थापयेत्। नैऋत्ये चूडामणिं स्थापयेत्, वायव्ये कवचं विन्यस्येत्; अस्त्रं बहिः स्थापयेत्, नेत्रं उत्तरदिशि स्थापयेत्। पत्राग्रे मध्ये च बीजानि पूजयेत्; अनन्तादिकुलिरान्तान् अष्टनागान् क्रमशः स्थापयेत्। पूर्वदिगाद्यन्तं ईशपर्यन्तं प्रतिपूर्वं पृथक् पूजयेत्, यथाविधि। हृदयपद्मे नियोज्य, शिलायां चक्रं स्थापयित्वा, नित्यनैमित्तिककर्मणोः अयं विधिः निर्दिष्टः। आत्मानं सदा कामरूपिणं मनोहरं, विश्वव्यापिनं, सृष्टिसंहारकर्तारं चिन्तयेत्। ज्वलदग्निमालाविभूषितं, ब्रह्मलोकपर्यन्तं, दशभुजं, चतुर्मुखं, कपिललोचनं, शूलधारिणं चिन्तयेत्। भीषणं विकटदंष्ट्रं, अतिभयंकरं, त्रिनेत्रं, चन्द्रार्धशेखरं, सिद्ध्यर्थं भैरवं, सर्वकर्मणि गरुडं स्मरेत्। सर्पविनाशाय, करालं भीषणं गरुडं चिन्तयेत्—यस्य पादौ पाताले, पक्षाभ्यां दिशः व्याप्यन्ते। सप्तस्वर्गाः वक्षसि, ब्रह्माण्डं कण्ठे, पूर्वाद्यन्तं ईशानपर्यन्तं शिरः चिन्तयेत्। सदाशिवस्य चूडायां, त्रिशक्तौ, परमशिवः साक्षात् तर्क्ष्यरूपेण जगन्नाथः प्रतिष्ठितः। त्रिनेत्रं, भीमरूपं, विषसर्पविनाशनं, विकटमुखं, मन्त्रात्मानं गरुडं चिन्तयेत्। सर्वकर्मणि कालाग्निसदृशं तं चिन्तयेत्; अनेन पद्धत्या स्थापने कृतायां, यद् मनसि चिन्तयति, तत् सर्वं सुलभं भवति; सः गरुडरूपः एव स्यात्। भूतपिशाचयक्षसर्पगन्धर्वराक्षसाः तस्य दृष्टिमात्रेण विनश्यन्ति, चतुर्थज्वरादयश्च। धन्वन्तरिरुवाच—एवं गरुडेन उक्तं, सः गरुडः कश्यपं प्रति अवदत्, यथा महेश्वरः गौरीं ज्ञानं उपदिष्टवान्, तथा शृणु।