गरुडपुराणम्

मध्यान्हे मां मधुसूदनः पातु, सायं च माधवः, सन्ध्यायां हृषीकेशः, प्रातःकाले जनार्दनः पालयतु। अर्धरात्रे श्रीधरः, निशान्ते पद्मनाभः रक्षत्विति, तस्य चक्रं गदाशराश्च रिपून् दानवान् च विनाशयन्तु। शङ्खः पद्मश्च रिपुभयात् त्रातु, शार्ङ्गधनुः गरुडश्चापि रक्षां करोतु, पार्श्वस्थाः भूषणानि बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान् पालयन्तु। सर्वत्र सर्वदा मां शेषः सर्परूपेण रक्षतु, सर्वदिशासु च नारसिंहः सर्वतोमुखः पालयतु। यः कश्चिदेतत् धारयति, यं यं चक्षुषा पश्यति, स सर्वस्येश्वरः भवति, पापरोगविवर्जितः स्वर्गमवाप्नोति। ततः धन्वन्तरिः उवाच—अहं गरुडेन प्रोक्तां गरुडशास्त्रां कश्यपाय सुमित्राय विषहरगरुडाय च प्रवक्ष्यामि। पृथिव्यापस्तेजोवायुराकाशं चेति पञ्चमहाभूतानि, तेषु गणाः सन्ति, त एव चक्रेश्वराः स्मृताः। पञ्चसु तत्त्वेषु देवाः निवसन्ति, विष्णुभक्तैः प्राप्यन्ते, दीर्घस्वरविशिष्टाः, नपुंसकलिङ्गवर्जिताः च। शिवः षडङ्गयुक्तः परिकल्प्यते—हृदयं, शिरः, शिखा, कवचं, नेत्रं, अस्त्रं च, स्थापनं स्वस्थाने भवेत्। सर्वसिद्धिप्रदस्य अन्ते कालाग्निः अधस्तात्, तत्र वायुः, षष्ठः स्वरः चन्द्रार्धयुक्तः परमः स्मृतः। शिवेनोक्तम्, उच्चावचभेदाः सर्वत्र शरीरे, रकाराङ्किताङ्गेषु, विधिन्यासः कार्यः। हृदि, हस्तयोः, शरीरे, कर्णयोः, नेत्रयोः च न्यासः कर्तव्यः; मन्त्रपाठेन चतुर्मुखेन सहिताः सर्वसिद्धयः लभ्यन्ते। पृथिवीं विस्तीर्णां चतुर्स्रां पीतवर्णां, इन्द्रदेवतां, मध्ये वरुणमण्डलं चिन्तयेत्। मध्ये शशाङ्कशोभितं शीतलमुत्तुङ्गं नीलमणिप्रभं सौम्यं पद्मं वा वह्निमण्डलं ध्यायेत्। त्रिकोणं स्वस्तिकाङ्कितं ज्वलज्ज्वालाराशिं, विभक्ताञ्जनसदृशं वर्तुलाकृतिं बिन्दुशोभितं स्मरेत्। आकाशं क्षीरतरङ्गसदृशं, शुद्धस्फटिकप्रभं, विश्वव्यापि, व्योमामृतरूपं ध्यायेत्। पृथिवीमण्डले वासुकिः शङ्खपालश्च संस्थितौ, आपमण्डले कर्कोटः पद्मनाभश्च स्थाप्यौ। वह्निमण्डले कुलिकः तक्षकश्च महापद्मौ, वातमण्डले पञ्चमहाभूतानि स्थापनीयानि। अङ्गुष्ठात् कनीयसि पर्यन्तं, अग्रे प्रत्यग्रे च, अङ्गुलिसन्धिषु, जयां विजयां च स्थापयेत्। शिवबीजानि मुखादिषु, कनीयसिहृदयादिषु, शिखायां हस्तयोः च न्यासः कार्यः। सर्वव्यापि मन्त्रः तत्त्वपूर्वकः, अङ्गुलिसन्धिषु क्रमशः न्यस्येत्; पुनः तत्त्वन्यासः, शिवाङ्गन्यासः च कार्यः। अन्ते प्रणवाद्युक्तेन नाम्ना, तस्यैव नाम्ना, सर्वमन्त्रेषु स्थापने पूजायां च एष विधिः दर्शितः। तस्य नाम्नः आद्याक्षरः मन्त्रः स्मृतः, स चाष्टनागानां आवाहकः भवति। ओं स्वाहा इति पञ्चमहाभूतपूर्वकं क्रमशः, एष एव तात्क्ष्य, सर्वकर्मसिद्धिदः भवति। स्वरन्यासं कृत्वा, पुनः शरीरन्यासं कुर्यात्; प्राणं दीप्तमात्मशुद्धिकरं चिन्तयेत्। अनन्तरं बीजं वर्षान्तं पर्यन्तं अमृतस्वरूपं चिन्तयेत्; पूरणं कृत्वा शिखायां तदधिष्ठापयेत्। पदयोः पिङ्गलवर्णां सुवर्णसदृशीं, सर्वलोकसंयुक्तां, दिक्पालसहितां पृथिवीं स्थापयेत्। दिव्यां पृथिवीं स्वशरीरे स्थापयन्, कृष्णवर्णां ध्यायन्, सा पृथिवी द्विगुणबलवती भवति। नाभिकण्ठान्तरे ज्वलज्ज्वालमालावृतं, ब्रह्माण्डपर्यन्तदाहकं, त्रिकोणसूर्यमण्डलं स्थापयेत्। तीक्ष्णं वातसंयुक्तं सर्वव्यापि, विभक्ताञ्जनसदृशं, आत्मरूपं वातमण्डलं ध्यायेत्। शिखायाः उपरि दिव्यं शुद्धस्फटिकप्रभं, अनन्तममृतरसं, व्योमव्यापि चिन्तयेत्। पूर्वं तत्त्वनागन्यासं विधिवत् कृत्वा, लकारान्तं बिन्दुसंयुक्तं मन्त्रं तत्त्वक्रमेण न्यस्येत्। ततः शिवबीजं न्यस्य, मण्डलं ध्यायेत्; यथोक्तवर्णं विधौ युक्तः मण्डलभागेषु चिन्तयेत्। अनन्तरं सदा गरुडं, चरणपक्षयोः चलन्नीलसर्पालङ्कृतं, स्थिरजङ्गमविषहरणाय ध्यायेत्। ग्रहभूतपिशाचडाकिनियक्षराक्षसादीन् सर्पैः परिवृत्य, शिवं स्वशरीरे स्थापयेत्। एवं द्विविधः नागतत्त्वन्यासः प्रोक्तः; एवं ध्यानं कृत्वा, आत्मतत्त्वादौ विधिपूर्वकं कर्म कुर्यात्। आदौ त्रयस्तत्त्वानि, ततः परमशिवतत्त्वं शरीरदेवतायोरङ्गुलिसन्धिषु च स्थापयेत्। पूर्वं शरीरन्यासं कृत्वा, प्रतिलोमानुलोमक्रमेण, कन्दं, नालं, पद्मं, धर्मज्ञानादितत्त्वानि च न्यस्येत्। द्वितीयस्वरयुक्त्या, अन्त्यवर्णान्तया, केन्द्रे ‘श’ अक्षरं, शीर्षे ‘म’ अक्षरं रकारेण संयुक्तं पूजयेत्। पूर्वदिक्कोणे ‘अ’, ‘क’, ‘च’, ‘ट’, ‘त’, ‘प’, ‘य’ वर्णगणान् स्थापयेत्; पत्रकेशरेषु पूर्वादिदिक्षु प्रत्येकं द्वौ द्वौ न्यस्येत्। इति, गरुडपुराणे धन्वन्तरिवचनानुसारं, विष्णुप्रतिष्ठा, तत्त्वन्यासः, नागन्यासः, मण्डलचिन्तनं, मन्त्रन्यासः, सर्वरक्षाविधानं च सुसम्पन्नमिति पवित्रं आख्यानं प्रवहति।