गरुडपुराणम्

श्रीहरिः उवाच— एकदा भगवतः साक्षात्सन्निधौ औषधशास्त्रस्य रहस्यं मह्यं प्रकाशयामास। स तु क्रमशः औषधनिर्माणस्य विधिं, तेषां च गुणान् विस्तार्य न्यवेदयत्। प्रथमं द्वौ प्रस्थौ माषकस्य द्रोणमात्रे जले सुसिद्धौ शेषे चतुर्थांशे स्थिते, तत्रैकः प्रस्थः तैलस्य पाचनीयः। तदनन्तरं एकमधकं काञ्जिकस्य, चूर्णीकृतानि च द्रव्याणि—पुनर्नवा, गोक्षुरः, सैन्धवः, त्र्यूषणं, वचा—सम्यक् मिश्रयेत्। अन्यानि च—लवणं, सुरदारु, मञ्जिष्ठा, कण्टकारिका—एतानि चूर्णानि नासायाः प्रयोगे वा पानं वा, घोरतरं कर्णशूलं अपि नाशयन्ति। पुनः द्विपलानि सैन्धवस्य शुण्ठ्या च पञ्च चित्रकाणां लेपनात्, हे महेश्वर, बधिर्याः सर्वरोगाश्च विनश्यन्ति। पञ्च प्रस्थानि सौवीरस्य तैलप्रस्थेन सह सुसिद्धानि रक्तपित्तं, विकृतरसज्ञानं, प्लीहादीन् वातरोगांश्च प्रशमयन्ति। उदुम्बरः, वटः, प्लक्षः, द्वौ जम्बू, अर्जुनः, पिप्पली, कदम्बः, पलाशः, लोध्रः, तिन्दुकः, मधूकः, आम्रः, सर्जः, बदारः, पद्मकपुष्पं, शिरीषबीजं, कटकः—एतानि कषायरूपेण तैलेन सह योजितानि, दीर्घकालीनं व्रणं अपि लेपनात् साधयन्ति। पुनः श्रीहरिः उवाच—पलाण्डु, जीरकं, कुष्टः, अश्वगन्धा, अजमोदा, वचा, त्रिकटुकं, श्रेष्ठं लवणचूर्णम्—एतानि सप्तदिनानि ब्राह्मीसवारसेण साज्यं मधुना च मिश्रयित्वा सेवनं शुद्धिं चित्तप्रसादं च जनयति। सिद्धार्थकं, वचा, हिङ्गु, करञ्जं, देवदारु, मञ्जिष्ठा, त्रिफला, विश्वा, शिरीषं, हरिद्रा, दारुहरिद्रा, प्रियङ्गु, निम्बः, त्रिकटुकं—एतानि सर्वाणि गोमूत्रेण पिष्टानि, नस्ये लेपे चाङ्गमर्दने च हितानि। अनेन प्रयोगेण अपस्मारः, विषरोगः, उन्मादः, क्षयः, दुःस्वप्नम्, ज्वरः, भूतभीतिः च निवर्तन्ते; राजद्वारे स्थाप्यते चेत्, भूतभीतिः अपि नश्यति। निम्बः, कुष्टः, द्वे हरिद्रे, शिग्रुः, सरषपः, देवदारु, पाटोलः, धन्यकं—एतानि तक्रे पिष्टानि, तैलाभ्यक्ते शरीरे मर्दनात्, कुष्ठं त्वग्दोषाश्च नश्यन्ति, कण्डूः च प्रशम्यति। सैन्धवं, सौवीरकं, क्षारः, कृष्णसर्षपः, साधारणलवणं, विदः, लौहचूर्णं, त्रिवृत्, सूरणः—एतानि दध्ना, गोमूत्रेण, क्षीरेण च मृद्वग्निना पाच्यन्ते। तद् चूर्णं जलेनोष्णेन पानं बलवर्धनं, जठराग्निवर्द्धनं च; पक्तेऽपक्ते वा श्रेष्ठमांसं घृतं च भोज्यं भवति। एतत् चूर्णं नाभ्यादिजं शूलं मूत्ररोगं गुल्मं प्लीहादीन् व्याधीन् चापोहति, जठराग्निं च विशेषतः जठरशूलं प्रशमयति। हरीतकी, आमलकी, द्राक्षा, पिप्पली, कण्टकारी, श्रृङ्गी, पुनर्नवा, शुण्ठी—एतानि सेवनात् कासरोगं निवारयन्ति। हरीतकी, आमलकी, द्राक्षा, पाठा, विभीतकं च समं शर्करया सह युक्तं ज्वरे औषधं भवति। त्रिफला, बदारः, द्राक्षा, पिप्पली रेचनं कुर्वन्ति; हरीतकी उष्णजलेन लवणेन च रेचनं जनयति। कूर्मः, मत्स्यः, अश्वः, महिषः, गौः, शृगालः, कपिः, मार्जारः, मयूरः, काकः, वराहः, उलूकः, कुक्कुटः—एतेषां विट्-मूत्र-मांस-लोम-रक्तं धूपेण ज्वरार्तानां वा उन्मादिनां प्रशमाय दातव्यम्। एवं, हे उमापते, एतानि औषधद्रव्याणि मया कीर्तितानि, ये सर्वरोगान् इन्द्रवज्रवत् वृक्षानिव विनाशयन्ति। यदा विष्णुं औषधरूपेण स्मर्यते, स सर्वरोगान् निवारयति; ध्यानपूजनस्तोत्रेभ्यः अन्यद् चिन्त्यं नास्ति। पुनः श्रीहरिः प्रोक्तवान्—शुभं वैश्णवं कवचं वक्ष्ये, येन सर्वरोगनाशः स्यात्, येन पूर्वं शिवः असुरवधकाले रक्षितः। प्रथमं भगवन्तं जनार्दनं, अजन्यं, नित्यस्वस्थं, सर्वव्यापिनं, अक्षयं च नमित्वा, अहं एतत् कवचं बध्नामि, यत् अच्युतं, सर्वथा अनुपमं, सर्वदुःखनाशनं च। विष्णुः मां पुरतः पातु, कृष्णः पृष्ठतः रक्षतु, हरिः शिरसि पातु, जनार्दनः हृदि रक्षतु। हृषीकेशः मनसि, केशवः जिह्वायां, वासुदेवः प्रातः नेत्रयोः, बलवान् सङ्कर्षणः कर्णयोः पातु। प्रद्युम्नः नासायाम्, अनिरुद्धः त्वचि, वनमाली कण्ठान्ते, श्रीवत्सः अधस्तात् रक्षतु। चक्रं वामपार्श्वे, गदा दक्षिणे, गदा सर्वासुरनाशिनी, गदा उदरे, हलं पृष्ठे, शार्ङ्गं मूर्ध्नि, नन्दकः जङ्घयोः रक्षतु। शङ्खः गुल्फयोः, पद्मं पादयोः, गरुडः सदा सर्वकार्यसिद्धये रक्षतु। वाराहः जले, वामनः क्लेशे, नरसिंहः अरण्ये, केशवः सर्वतः पातु। भगवान् हिरण्यगर्भः सुवर्णं ददातु, कपिलः संख्याचार्यः देहे दोषान् सम्यग् धारयतु। श्वेतद्वीपवासी मां श्वेतद्वीपं नेतु, मधुकैटभनाशनः सर्वान् रिपून् नाशयतु। विष्णुः सदा देहात् पापं निष्कासयतु; हंसः, मत्स्यः, कूर्मः सर्वदिशः पातु। त्रिविक्रमः सर्वपापं छिनत्ति, नारायणः बुद्धिं संरक्षतु। शेषः ज्ञानं प्रयच्छतु, वडवामुखः कृतान् दोषान् नाशयतु। भगवान् पादयोः शिरसि च परमानन्दं ददातु, दत्तात्रेयः पुत्रान् पशून् बान्धवान् च ददातु। एवं भगवता श्रीहरिणा औषधविद्या, तस्य प्रयोगः, वैश्णवकवचस्य च माहात्म्यं भक्ताय निवेदितम्। तत् सर्वं श्रद्धया सेव्यम्, स्मरणीयं च, यः सर्वरोगविनाशकं भवति।