श्रीभगवानुवाच— शृणु शुभे, औषधानां दिव्यानां महिमानं विस्तरेण कथयामि। शङ्खपुष्पी, वचाः, सोमः, ब्राह्मी, ब्रह्मसुवर्चला इत्येतानि यथावत् योजयित्वा, व्रणाः, रोगाः, दुर्गन्धयुक्ताः क्षता अपि शीघ्रं निवार्यन्ते। अभया, गुडूची, आतरोषक, वकुची च समभागं गृह्य, एकप्रस्थं सर्पिषा सहितं सम्यग् पाच्यते। तत्र कण्टकारीरसं च एकप्रस्थं, तद्वत् दुग्धं च संयोज्य, ब्राह्मीघृतमिति ख्यातं, यः स्मृतिबुद्धिवर्धनं परं स्मृतम्। अग्निमन्थः, वचा, वासा, पिप्पली, मधु, सैन्धवचूर्णं च सप्तरात्रं सेवनं किन्नरैः प्रशस्यते। अपामार्ग, गुडूची, वचा, कुष्ठ, शतावरी, शङ्खपुष्पी, अभया, घृतं, विदङ्गः च एकत्र सेवनात्, त्र्यहात् एवाष्टशतानि श्लोकान् धारणे समर्थो भवति नरः। वचा जलदुग्धसर्पिषा मासमेकं पित्वा, मनुष्यः प्राज्ञः स्मृतिमान् च भवति। यदि वचाया एकपलमात्रं दुग्धेन सह चन्द्रसूर्यग्रहणे पिबेत्, तदा तत्क्षणाद् महान् मेधावी स्यात्। भूनिम्ब, निम्ब, त्रिफला, पर्पट, पात्रोली, मुस्तक, वासा इत्येतैः क्वाथितं जलं सर्वरोगनाशनं भवति। फोडरक्तार्शसि सन्देहः नास्ति—कटकफलं, शङ्खः, सैन्धवः, त्र्युषणं, वचा च तत्र हितकरम्। फेनी, रसाञ्जनं, मधु, विदङ्ग, मनःशिला च, अञ्जनरूपेण प्रयुज्यमानाः, तिमिरं, अन्धकारं, लोहितपटलं च नाशयन्ति। माषकद्विप्रस्थं, द्रोणजले क्वाथितं, चतुर्थांशशेषे तत्र तैलस्य प्रस्थमेकं पक्तव्यम्। ततः एकाधकं कटुका-मण्ड एव पिष्टानि—पुनर्नवा, गोक्षुर, सैन्धव, त्र्युषण, वचा च—संयोज्यते। लवणं, सुरदारु, मञ्जिष्ठा, कण्टकारिका इत्येतानि नासिकायां वा पेयेन वा, तीव्रकर्णशूलं अपि निवारयन्ति। सैन्धवद्विपल, शुण्ठी, पञ्चचित्रकानि च, महेश्वर, अभ्यङ्गेन बधिर्याः सर्वरोगाश्च विनश्यन्ति। सौवीरपञ्चप्रस्थं, तैलस्य प्रस्थमेकं च पक्वं, रक्तपित्त, विकृतरस, प्लीह, वातरोगान् च सर्वान् नाशयति। उदुम्बर, वट, प्लक्ष, जम्बूद्वयं, अर्जुन, पिप्पली, कदम्ब, पलाश, लोध्र, तिन्दुक च, मधूक, आम्र, सर्ज, बदार, पद्मकपुष्पं, शिरीषबीजं, कटकं, क्वाथरूपेण तैलेन सह योज्यते। तेन दीर्घकालव्रणाः अपि लेपनाद् विनश्यन्ति। हरिरुवाच— पलाण्डु, जीरक, कुष्ठ, अश्वगन्धा, अजमोदा, वचा, त्रिकटुकं, श्रेष्ठं लवणचूर्णं च—एतानि यथाक्रमं। ब्राह्मीरसेन सर्पिषा, मधुना च मिश्रितं सप्ताहं सेवनं, मनःशुद्धिं, प्रज्ञां च उत्तमां जनयति। सिद्धार्थक, वचा, हिङ्गु, करञ्ज, देवदारु, मञ्जिष्ठा, त्रिफला, विश्व, शिरीष, हरिद्राद्वयं च, प्रियङ्गु, निम्ब, त्रिकटुकं, गोमूत्रेण सम्यक् पिष्ट्वा, नस्ये, लेपने, अभ्यङ्गे च उपयोग्यं। एष योगः अपस्मार, विष, उन्माद, क्षय, दारिद्र्य, ज्वरनाशनः, भूतभीतिं च राजद्वारे स्थापनेन अपाकरोति। निम्ब, कुष्ठ, हरिद्राद्वयं, शिग्रु, सर्षप, देवदारु, पत्रोलि, धान्यं च तक्रेण पिष्ट्वा, तैलाभ्यक्तदेहे मर्दनात्, कुष्ठ, त्वग्दोष, कण्डूश्च नश्यन्ति। सैन्धव, सौवीर, क्षार, कृष्णसर्षप, सामुद्रलवण, विद, लौहक्षार, त्रिवृत्, सुरण च, दधि, गोमूत्र, दुग्धेन मन्दाग्निना पक्वं, तस्य चूर्णं जलेनोष्णेन पिबेत्। तेन बलं, पाचनशक्ति च वर्धते; पच्यमानान्नं वा अपच्यमानं वा, श्रेष्ठमांसं सर्पिषा सह भक्षयेत्। एष चूर्णः नाभिरुज, मूत्रकृच्छ्र, गुल्म, प्लीहार्ति, जठरशूलं च नाशयति; विशेषतः अजीर्णजन्यशूलस्य शमनं करोति। हरीतकी, आमलकी, द्राक्षा, पिप्पली, कण्टकारी, श्रिंगी, पुनर्नवा, शुण्ठी च सेवनात् कासरोगः निवार्यते। हरीतकी, आमलकी, द्राक्षा, पथ, विभीतकं, सममात्रं शर्करया सह, ज्वरनाशनं भवति। त्रिफला, बदार, द्राक्षा, पिप्पली रेचनं कुर्वन्ति; हरीतकी उष्णजलेन लवणेन च रेचनकारिणी। कूर्म, मत्स्य, अश्व, महिष, गौ, शृगाल, कपि, मार्जार, मयूर, काक, वराह, उलूक, कुक्कुट—एषां मलमुत्रमांसरोमरक्तं धूपरूपेण ज्वरितोन्मादिनां शमाय दीयते। उमापते, एते औषधद्रव्याः मया प्रकीर्तिताः; ते रोगान् इन्द्रवज्रवत् वृक्षानिव नाशयन्ति। विष्णुः औषधरूपेण स्मृतः, रोगान् निवारयति; ध्यानार्चनस्तोत्रेण यः स्मरति, तस्य अन्यद् विचारणीयं नास्ति। हरिरुवाच— शृणु, शुभं वैष्णवं कवचं प्रवक्ष्यामि, येन सर्वरोगनाशनं स्यात्, येन शिवः पूर्वं दानवान् हन्तुं रक्षितः। सर्वदेवस्य, अजस्य, नित्यस्वस्थस्य, विष्णोः, सर्वेश्वरस्य, व्यापिनः, अक्षयस्य च प्रपन्नः, नमस्कृत्य अहं कवचं बध्नामि, यः अच्युतः, सर्वतोऽनुपमः, दुःखनाशकः। आग्रे विष्णुः माम् रक्षतु, पृष्ठतः कृष्णः पालयतु, शीर्षे हरिः, हृदि जनार्दनः। मनसि हृषीकेशः, जिह्वायां केशवः, नेत्रयोः प्रातः वासुदेवः, कर्णयोः बलवान् सङ्कर्षणः। नासायां प्रद्युम्नः, त्वचि अनिरुद्धः, कण्ठान्ते वनमाली, अधस्तात् श्रीवत्सः रक्षतु। एवं भगवतः विष्णोः स्मरणेन, औषधद्रव्याणाम् प्रयोगेण च, सर्वरोगाः प्रशमं यान्ति, शुभं जीवनं लभ्यते।