शृणु देव, औषधीयानां महिमानं प्रवक्ष्यामि, यथाऽत्र शास्त्रे निर्दिष्टम्। दीर्घपिप्पलीमूलस्य त्रिप्रमानानि, विदङ्गस्य च चतु:प्रमाणानि, मुसल्याः अष्टभागानि, त्रिफलायाश्च चतु:प्रमाणानि सम्यक् मिश्रयित्वा, तेषां द्विगुणं गुडं योजयेत्। एवं लड्डूकानि निर्माय, तस्य सेवनात् अजीर्णं, पाण्डु, कामला, अतिसारः, मंदाग्निः, प्लीहाविकारश्च प्रशमं यान्ति। अथ बिल्व, अग्निमन्थ, श्योनाक, पाटल, परिभद्र, प्रसारिणी, अश्वगन्धा, बृहती, कण्टकारी, बला, अतिबला, रास्ना, श्वदंष्ट्रा, पुनर्नवा, एरण्ड, शारिवा, पर्णा, गुडूची, कपिकच्छु—एतेषां दशदश पलानि आदाय, शुद्धजले पचेत्। चतुर्थांशशेषे जले तं कषायं तैलपात्रे पुनः पाचयेत्। ततः चतुःप्रमाणं अजदुग्धं वा गौदुग्धं वा योजयेत्, तैलसमं शतावरीलवणं च मिश्रयेत्। पिष्टव्यानि च शृणु—शतपुष्पा, देवदारु, बला, पर्णा, वचा, अगुरु, कुष्ठ, मानसी, सैन्धव, पुनर्नवा—एतेषां पलमात्रं सम्यक् पेष्य तस्मिन्नेव तैले योजयेत्। तद् तैलं पानाय, नस्ये, अभ्यङ्गे च प्रयुज्यते। हृद्रोग, पार्श्वरुक्, गुल्म, अपस्मार, वातरक्तं च नाशयति, पुरुषं च बलीयसम् करोति। यदि तत् तैलं खरकर्ण्याः गर्भं जनयति, तर्हि स्त्रियाः किं पुनः वक्तव्यम्, हे हर! अश्वानां वातरोगेषु, गजानां च, मानवेषु च, सर्वेषां वातविकाराणां निवारणाय तत् तैलं प्रयुज्यते। हिङ्गु, तुम्ब, शुण्ठी च, विशेषतः सरिषपातैलं, पुरातनं श्रेष्ठं, कर्णरुक् तीव्रां च शीघ्रं नाशयति। शुष्कमूलकक्षारं, शुण्ठी, हिङ्गु, सिन्दूरं, शुण्ठी च, चतुर्गुणं तक्रं योजयित्वा तैलं पाचयेत्। तस्य तैलस्य प्रयोगात् बधिरता, कर्णरुक्, पूयस्रावः, कृमयः च विनश्यन्ति। शुष्कमूलकं, शुण्ठी, क्षारं, सिन्दूरं, पिप्पलीं, शोणक, वचा, कुष्ठ, देवदारु, अञ्जनरसं, कृष्णलवणं, यवक्षारं, सैन्धव, ग्रन्थिका, विदङ्गं, मुस्तकं, मधु, चतुर्गुणं काञ्जिकं, मातुलुङ्गरसं, कदलीरसं च—एभिः तैलं पाच्यं, तद् कर्णरुक् निवारणाय श्रेष्ठम्। तस्य तैलस्य प्रयोगात् बधिरता, कर्णनिनादः, पूयस्रावः, कृमयः च विनश्यन्ति। एतेषां विनाशः त्वरितः भवति, हे चन्द्रशेखर! एषः क्षारतैलः श्रेष्ठः, मुखदन्तमलनाशनः च। चन्दनं, कुंकुमं, जाटी, कर्पूरं, जात्यपत्रं, जातिफलं, कङ्कोलं, पूगं, लवङ्गफलं, अगुरु, कस्तूरी, कुष्ठ, तगर, गोरोचनां, प्रियङ्गु, बला, नखी, सरला, सप्तपर्ण, लाक्षा, आमलकी, पद्मकं च—एषां तैलं पाच्यं। तद् तैलं स्वेद, मल, दुर्गन्ध, कण्डू, त्वग्दोषनाशनं च। स्त्री यदि वन्ध्या स्यात्, तस्य प्रयोगे शतरात्रेण सुतं लभते, हे रुद्र! अजमोधा, चित्रक, धन्या, त्रयुषण, जीरक, कृष्णलवणं, विदङ्ग, पिप्पलीमूलं, कृष्णसर्षपं च—एतेषां साकं प्रस्थमात्रं सर्पिषः अष्टगुणेन जलेन पाच्यं। तेन अर्शः, गुल्म, श्लेष्मोदक, अग्निदीपनं च भवति। मरिचं, त्रिवृत्, कुष्ठ, हरिद्रा, मञ्जिष्ठा, देवदारु, राजनी, दारुहरिद्रा, कुस्त, जाटी, चन्दनं, विशाल, करवीर, अर्कक्षीरं, गोमूत्ररसः, अर्धपलमिषं विषं—एषां प्रस्थमात्रं सरिषपातैलं अष्टगुणेन गोमूत्रेण मृद्भाण्डे वा लौहपात्रे वा मंदाग्निना पाच्यं। तस्य तैलस्य अभ्यङ्गात् कण्डू, कुष्ठ, पामा, विस्फोटकं च विनश्यन्ति, त्वक् मृदुका भवति। यदि श्वित्रं बहुलं अपि स्यात्, तेन तैलेन अभ्यङ्गात् तत् क्षिप्रं विनश्यति। पाटोलपत्रं, कटुकं, मञ्जिष्ठा, शारिवा, निशा, जाती, ईशमिनी, निम्बपत्रं, यष्टिमधु—एतेषां सर्पिषि क्वाथः पाच्यः। तस्य प्रयोगात्, हे शुभे, व्रण, रोग, दुर्गन्धयुक्तव्रणश्च शम्यते। शंखपुष्पी, वचा, सोम, ब्राह्मी, ब्राह्मसुवर्चला, अभया, गुडूची, आतरोषक, वाकुची—एतेषां तुल्यभागं सर्पिषि प्रस्थमात्रं पाच्यं। कण्टकारीरसस्य प्रस्थमात्रं क्षीरसमं योजयित्वा ब्राह्मीघृतमिति प्रसिद्धं स्मृतिबुद्धिवर्धनं भवति। अग्निमन्थ, वचा, वासा, पिप्पली, मधु, सैन्धव—एते सप्तरात्रं प्रयुज्यते, तत् किन्नरैः प्रशंस्यते। अपामार्ग, गुडूची, वचा, कुष्ठ, शतावरी, शंखपुष्पी, अभया, सर्पिः, विदङ्गं—एतेषां सेवनात् त्रिरात्रेण अष्टशतानि श्लोकान् धारयितुं शक्नोति। वचा यदि जलैः, दुग्धेन, सर्पिषा वा मासमेकं पीयते, स पुरुषः बुद्धिमान् स्मृतिवान् भवति। यदि वचाया: पलमात्रं दुग्धेन मिश्रयित्वा चन्द्रसूर्यग्रहणे पिबेत्, तत्क्षणात् महाबुद्धिं लभते। भूनिम्ब, निम्ब, त्रिफला, पार्पट, पाटोली, मुस्तक, वासा—एतेषां जलेन क्वाथः रोगनाशकः। पिडका, रक्तपित्ते च, कटकफलं, शंख, सैन्धव, त्रयुषण, वचा—एतेषां प्रयोगः संशयं निहन्ति। फेनी, रासाञ्जन, मधु, विदङ्ग, मनःशिला—एतेषां अञ्जनं काच, तिमिर, पटलं च नाशयति। एवं, देव, शास्त्रे निर्दिष्टानां औषधीनां महिमा, यथाक्रमं, भगवता प्रदर्शितः।