गरुडपुराणम्

एकदा भगवान् हरः महादेवः भक्ताय उपदिशन् औषधीयानां विविधानां गुणान् कथयामास। श्वेतार्कस्य पुष्पं यथाविधि मन्त्रेण पूजितं यदा स्त्री रजःस्वलायाः शुद्धा भवति, तद् कटि देशे बद्ध्वा गर्भप्राप्तिः भवति। पलाशस्य वा अपामार्गस्य मूलं हस्ते बद्ध्वा, हे हर, सर्वज्वराः भूतप्रेतादयः च नश्यन्ति। वृश्चिकमूलं रात्रौ स्थापितं जलं सह प्रातः पानं कृत्वा, हे परमेश्वर, दाहज्वरः विनश्यति। तद् एव मूलं शिरसि बद्ध्वा एकद्विदिनज्वरौ नश्यतः; तद् जलं सह पानं कृत्वा सर्वविषं अपि नश्यति। यः पुरुषः वा स्त्री स्वशुक्रेण सह लज्जालुकस्य मूलं दत्तं प्राप्नोति, तस्य शत्रुना सन्धिः भवति—नात्र संशयः। पाथामूलं गोघृतस्य सह पेष्य पानं कृत्वा सर्वविषं नाशयति, विचारस्य आवश्यकता नास्ति। शिरीषस्य मूलं रात्रौ स्थापितं जलं सह, तथा रक्तचित्रकस्य रसः कर्णयोः स्थाप्यते, तदा पाण्डुरोगः नश्यति—न संशयः। श्वेतकोकिलाक्षस्य मूलं अजदुग्धेन मिश्र्य एकविंशतिदिनानि पानं कृत्वा क्षयरोगः विनश्यति। नारिकेलपुष्पं अजदुग्धेन मिश्र्य त्रिवारं पानं कृत्वा रक्तवातविकारौ नश्यतः। सुदर्शनमूलं यथाविधि हारयुतं गृहीत्वा ग्रीवायां बद्ध्वा, भूतग्रहाणां पीडाः त्रिदिनानि अधिकं च नश्यन्ति। श्वेतगुञ्जायाः पुष्पं मूलं च मुखे स्थाप्यते, हे रुद्र, विविधविषाणि नश्यन्ति। तद् दण्डेन हस्ते वा ग्रीवायां बद्ध्वा ग्रहपीडाः अपगच्छन्ति; कृष्णपक्षे चतुर्दशीदिवसे कटि देशे बद्ध्वा, हे नीललोहित, सिंहव्याघ्रादिभयम् अपि नश्यति। विष्णुक्रान्तायाः मूलं कर्णे वस्त्रसूत्रेण बद्ध्वा, हे प्रजापते, मकरादिभयात् रक्षां करोति। हरिः पुनः उवाच—अपराजितायाः मूलं गोमूत्रेण मिश्र्य पानं कृत्वा, गिलायः शीघ्रं नाश्यन्ति, न संशयः। इन्द्रवारुण्याः मूलं विधिवत् जिङ्गिणी, एरण्ड, शूक, शिम्बी च सह शीतले जले स्थाप्यते, तदा बाहुकण्ठयोः पीडा शम्यति। महिषघृतं, अश्वगन्धा, पिप्पली, वचा, द्विविधं कुष्ठं च लेपं कृत्वा, जननाङ्गेषु, नाड्यः स्तनयोः च पीडा शम्यति। कुष्ठ, नाग, बला च तक्रेण मिश्र्य नवनेन मण्डं कृत्वा युवतिनां रूपलावण्यं वर्धयति। इन्द्रवारुण्याः मूलं दूरात् नाम्ना आह्वयित्वा उन्मूल्य त्यक्तं, तस्य व्यक्ति spleen रोगः नश्यति। श्वेतपुनर्नवायाः मूलं तण्डुलजलेन पानं कृत्वा गलः नश्यति—न विचारः। कदलीपत्रभस्मस्य चूर्णं जलेन मिश्र्य पानं कृत्वा सर्वगुदररोगाः विनश्यन्ति। कदलीमूलं गुडघृतं सह पक्त्वा खाद्यं कृत्वा उदरस्थकृमयः अपगच्छन्ति। नित्यं निम्बपत्रचूर्णं आमलक्याः सह प्रातः सेवनं कृत्वा कुष्ठरोगः नश्यति। हरितकी, विडङ्ग, हरिद्रा, श्वेतसरसप, सोमराजमूलं, करञ्जस्य रौन्धवः च गोमूत्रेण पेष्य कुष्ठरोगस्य औषधं भवति। त्रिफलायाः एकांशः शिवायाः द्व्यंशः सोमराजबीजं च पथ्येन सह सेवनं कृत्वा त्वग्दोषः शम्यति। अम्लतक्रं गोमूत्रेण लवणेन सह कांस्ये रगड्य लेपं कृत्वा कुष्ठ त्वग्दोषः च नश्यति। हरिद्रा, हरिताल, दूर्वा, गोमूत्रं, सैन्धव लवणं च मण्डं कृत्वा त्वग्दोषः, कृमिः, विषं च नाशयति। सोमराजबीजं नवनेन मिश्र्य मधुना सह स्वाद्य, हे रुद्र, श्वेतकुष्ठं नाशयति; तक्रेण वा तण्डुलजलेन सेवनं कृत्वा विचारः न आवश्यकः। श्वेतापराजितायाः मूलं जलमण्डं कृत्वा मासमेकं लेपं कृत्वा, हे रुद्र, श्वेतकुष्ठं विनश्यति। महिषघृतं, नवनं, सिन्धूरं, अमरीचकं च त्वग्दोषे लेपं कृत्वा, हे वृषध्वज, दुरनामरोगः नश्यति। गाम्भारीमूलं शुष्कं पक्त्वा क्षीरं मिश्र्य खाद्यं कृत्वा, हे प्रभो, शुक्लपित्तं नाशयति। मूलकबीजं अपामार्गरसस्य सह पेष्य लेपं कृत्वा, हे रुद्र, सिद्धमकं नाशयति। हरिद्रा कदलीभस्मेन मिश्र्य सिद्धमकं नाशयति; राम्भाभस्मं अपामार्गभस्मं च एरण्डेन सह अभ्यङ्गं कृत्वा, हे महादेव, सिद्धमकं क्षिप्रं नाशयति। कूष्माण्डनालयोः भस्मं गोमूत्रेण मिश्र्य, हरिद्रां जलेन पेष्य मंदोष्मणा सिद्धं कृत्वा, त्वग्दोषे उपयुक्तं भवति। शरीरं महिषविष्ट्याभिसिक्तं, हे वृषध्वज, मर्दनं कृत्वा, अंगानि स्थिराणि भवन्ति, हे प्रभो। हरिद्रां तिलेन सरसपेन च मिश्र्य अभ्यङ्गं कृत्वा दुर्गन्धयुक्तः व्यक्ति सुगन्धितः भवति। नित्यं दूर्वापुष्पं काकजङ्घा, अर्जुनः, जम्बूफलं, लोध्रं च लेपं कृत्वा शरीरगन्धः नश्यति। लोध्र, भव, नोरा, सुवर्णं च चूर्णं शरीरमर्दनं कृत्वा ग्रीष्मकालस्य क्लेशः न भवति। रात्रौ क्षीरस्य अभिषेकं कृत्वा शरीरं शीतविकारः नश्यति; काकजङ्घा मर्दनं कृत्वा सुगन्धं जनयति। यष्टिमधु, शर्करा, वासकस्य रसः, मधु च सेवनं कृत्वा रक्तपित्तपाण्डुरोगः नश्यति। वासकस्य रसः मधुना सह पानं कृत्वा रक्तदोषः नश्यति; प्रातः जलं पानं कृत्वा तीव्रनासरोगः अपगच्छति। एवं भगवान् हरः भक्ताय सर्वेषां औषधीनां प्रयोगं, गुणं, विधानं च विस्तारपूर्वकं अनुग्रहपूर्वकं उपदिश्य, रोगनिवारणं, स्वास्थ्यवर्धनं च सन्देशं दत्तवान्।