गरुडपुराणम्

हरिः ओम्। श्रीभगवान् हरिः शिवं प्रति औषधानां महत्त्वं तथा तेषां प्रयोजनानि स्नेहपूर्वकं निवेदयामास। एतेषां चूर्णं उष्णजलेन सह यः सेवनं करोति, तस्य जठराग्निः महती भवति। तथैव, घृतपक्वं वराहमांसं यः भुङ्क्ते, तस्य अपि भूख् अत्यधिकं वर्धते। भगवान् पुनः प्रोवाच— हे महादेव, हस्तिकर्णपलाशस्य पत्राणि सम्यक् चूर्णीकृत्य, शतपालपरिमाणं यः गृह्णाति, तेन सर्वरोगविमुक्तिः सुलभा। तद् यदि सप्तदिनानि पयसा सह भक्ष्यते, तदा मनुष्यः सिंहस्य श्रोत्रशक्तिं, गमनं च, बलं च लभते। पद्मरागमणिवत् प्रभायुक्तः, सहस्रवर्षायुः, षोडशवयस्करूपधारी च भवति, सततं पयः पिबन्। पयः मधुना घृतेन च युक्तं दीर्घायुष्करं भवति; मधुना सह पानं कुर्वन् दशसहस्रवर्षपर्यन्तं जीवति। यो नरः नित्यं दध्नः सेवनं करोति, सः विद्वान् भवति, स्त्रीणां प्रियः च, तस्य च देहः वज्रसारः इव दृढः स्यात्। यदि तु सः क्षीरं केसरयुक्तं भुङ्क्ते, तदा सहस्रवर्षायुः लभते; तत् यदि कट्वाम्लयवाग्भिः सह मिश्र्यते, तदा तदपि सेवनं युक्तम्। मधुना त्रिफलया च सह यः पिबति, सः शतवर्षपर्यन्तं दिव्यदेहं प्राप्नोति, न तस्य वलिता न च पालितानि, तस्य चक्षुः तीक्ष्णं भवति। अन्धः अपि घृतमिश्रितं चूर्णं भक्षयन् दृष्टिम् आप्नोति; महिषपयसा तद् लेपयन् केशान् कृष्णान् करोति। हे वृषध्वज, केशरहितः अपि तद् तैलमिश्रितं चूर्णं योजयन् केशान् लभते; वलिता च पालितानि च नश्यन्ति। केवलं तेन मर्दनं कुर्वन् सर्ववर्णदोषः अपगच्छति; अजपयसा चूर्णस्य अञ्जनतया प्रयोगेण मासमात्रेण नेत्रदौर्बल्यं निवर्तते। शावणमासे पलाशबीजानि, वितुषधान्यानि च, नवान्नेनेन सह नवनीतेन चूर्णीकृत्य यः भक्षयति, सः नित्यं अर्धकार्षं वा एककार्षं वा गृह्णन्, सदा श्रीहरिं नमन्, प्राचीनेन षष्टिकशाल्यन्नेन सह पिबन्, सहस्रवर्षपर्यन्तं जीवति, न तस्य वलिता न च पालितानि। पुष्यनक्षत्रे भृङ्गराजमूलं संगृह्य, सौवीरद्रव्येण चूर्णीकृत्य यः भक्षयति, सः मासमात्रेण वलितापालितविनिर्मुक्तः, पञ्चशतवर्षायुः, गजबलयुक्तः, विद्वान् च भवति, विशेषतः पुष्ये तद् भुङ्क्ते चेत्। भगवान् हरिः पुनरुवाच— घृतयुक्तघातेन व्रणः शम्यते, अपामार्गमूलं हस्तेन मर्दयित्वा रसेन व्रणमर्दनेन रक्तस्तम्भनं पूयहरणं च भवति। रुद्रलाङ्गलिकायाः मूलं कुशमूलं च व्रणमुखे योज्यते, तदा चिरस्थं दोषं अपि निष्कासयति। बालमूलं वा मेषशृङ्गिकामूलं जलयुतं मर्दयित्वा योज्यते, दीर्घनासाव्रणं शमयति। हिङ्गुमूलचूर्णं महिषदध्ना कोद्रवशाल्यन्नेन सह दत्तं भगन्दरं हन्ति। ब्रह्मयष्टेः फलं जलेन मर्दितं रक्तदोषं निःशेषं नाशयति। यवभस्म, विडङ्गं, गन्धपाषाणं, शुण्ठी च, एषां चूर्णं रक्तेन सह मिश्र्य योज्यते। तद् यत्र यत्र लेप्यते, अपचीं हन्ति। सौभागञ्जनबीजानि, अतसी, शिंशपापुष्पं च, एतानि सर्वाणि सरिषपैः गोमूत्रेण च मिश्र्य, पिष्टवद् योज्यन्ते चेत्, ग्रन्थिं नाशयन्ति। श्वेतापराजितामूलं तण्डुलोदकेन मर्दयित्वा नासायां प्रयुञ्जानः, भूतोपसंहृतिं साधयति। अगस्त्यपुष्पं, मरिचं, सर्पचर्म, हिङ्गु, निम्बपत्रं, यवः च, एतानि सर्वाणि गोमूत्रेण पिष्टानि, लेपवद् योज्यन्ते चेत्, भूतान् अपाकरोति। गोमूत्रं, मरिचं, पिप्पली, सैन्धव, मधु, अञ्जनं च, एभिः सिद्धं, ग्रहपीडाजन्यविकारं हन्ति। गुग्गुलु, उलूकपुच्छं च धूपे प्रयुज्य, ग्रहपीडां निवारयति; चतुर्थकज्वरात् विमुक्तः कृष्णवस्त्रेण वेष्टनीयः। भगवान् हरिः पुनः प्रोवाच— श्वेतापराजितामूलं पुष्पं च नेत्रेषु स्थापयन्, तद्विकारं नाशयति। गोक्षुरकस्य मूलं चर्वयन्, दन्तकृमिजन्यं वेदनां नाशयति। या स्त्री पुष्पादिनीं दुग्धेन पिबति, श्वेतार्कमूलं च, तस्या उदरशूलं गुल्मश्च नश्यति। श्वेतार्कपुष्पं मन्त्रस्नातं, रजोनिवृत्तया स्त्रिया कटिस्थं बद्धं चेत्, सुतप्राप्तिं जनयति। पलाशमूलं वा अपामार्गमूलं हस्ते बद्ध्वा, सर्वज्वरं भूतप्रेतादीनि च अपाकरोति। वृश्चिकमूलं रात्रौ स्थापितजलपानेन प्रातः पिबन्, दाहज्वरं नाशयति। तत् मूलं केशेषु बद्धं, एकद्विदिनज्वरं निवारयति; रात्रौ स्थापितजलपानेन सर्वविषं हरति। लज्जालुकमूलं स्वशुक्रेण सह यः पिबति, सः शत्रुणा सह सन्धिं लभते, न संशयः। पाठामूलं घृतपिष्टं यः पिबति, सर्वविषं नाशयति। शिरीषमूलं रात्रौ स्थापितजलपानेन, रक्तचित्रकस्य रसं च कर्णयोः स्थापयन्, पाण्डुरोगं निवारयति। श्वेतकोकिलाक्षमूलं अजपयसा मिश्र्य एकविंशतिदिनानि पिबन्, क्षयं हन्ति। नारिकेलपुष्पं अजपयसा त्रिः पिबन्, रक्तवातविकारं नाशयति। यः सुन्दरशनमूलं यथाविधि हारयुक्तं कण्ठे बद्ध्वा धारयति, सः त्रिदिनात् अधिकं भूतग्रहपीडायाः विमुक्तः भवति। एवं श्रीभगवान् हरिः, शिवाय औषधानां रहस्यं, तेषां च महिमानं, भक्तिपूर्वकं कथयामास।