श्रीभगवानुवाच। द्विजयष्ठेर् मूलं तण्डुलाम्भसा सम्यक् मर्दितं लेपरूपेण योजितं गलगण्डं च दृढगण्ड्यपि नाशयति। रसान्जनस्य चूर्णितया हरितक्याः सह लेपः सर्वरोगनाशकः स्यात्, अन्यद् विचारणीयं नास्ति। करवीरमूलस्य वा पूगफलस्य वा लेपः पुरुषरोगान् विनाशयति, हे रुद्र, अन्यं उपायं ते वक्ष्यामि। दन्तीमूलं हरिद्रा चित्रकं च सम्यक् मर्दितं भगन्दरं निवारयति; अन्यः उपायः अपि अस्ति—रुधिरस्य लेपनं जलेन शोधनं च, हे उमापते। यदि मार्जारास्थि त्रिफलाम्भसा सम्यक् मर्द्यते तद् भगन्दरात् पुनः रुधिरस्रावो न स्यात्, संशयो नास्ति। हरिद्रा स्नुहिक्षीरदुग्धेन पुनः पुनः साधिता लेपः पाण्डुरोगं नाशयति, हे वृषध्वज; घोषफलं सैन्धवेन सह मर्दितं पाण्डुरोगे श्रेष्ठं भवति। पयसा पलाशभस्मना क्षीरं घृतं च त्रिकटुना त्रिगुणितेन सह पानं पाण्डुरोगं नाशयति, हे शिव। बिल्वस्य दग्धं फलं रक्तार्शो नाशयति; तथैव कृष्णतिलाः नवनीतेन सह भुक्ताः अपि तत्र हितं कुर्वन्ति। शुण्ठीचूर्णं यवक्षारं च गुडेन तुल्यं प्रातःकाले सेवनं जठराग्निं दीपयति, हे वृषध्वज। शुण्ठीकषायं पानं जठराग्निं स्फुटयति; हरितकी, सैन्धव, चित्रक, पिप्पली च, हे रुद्र—एतेषां चूर्णं उष्णोदकेन सह सेवनं तृष्णां बुभुक्षां चातिवर्धयति; तथैव घृतपक्वं वराहमांसं भुक्त्वा अतिबुभुक्षा जायते। श्रीहरिरुवाच। हस्तिकर्णपलाशपत्राणि सम्यक् चूर्णीकृत्य, हे शिव, शतपलपरिमाणं चूर्णं सर्वरोगनाशनं भवति। तद् सप्तदिनानि पयसा सह भुक्त्वा, हे वृषध्वज, पुरुषः श्रोत्रेण तीक्ष्णः सिंहगमनो बलसम्पन्नश्च भवति, हे रुद्र। पाद्मरागसदृशद्युतिर्भवति, सहस्रवर्षायुः षोडशवर्षवपुः च स्यात्, पयः निरन्तरं सेवन्। पयः मधुना घृतेन च युक्तं दीर्घायुष्करं भवति; मधुना सह सेवनं दशसहस्रवर्षायुः ददाति। यो नित्यं दध्ना युक्तं खादति स विद्वान् स्त्रीणां प्रियः वज्रकायश्च भवति। केसरयुक्तं खाद्यं सहस्रवर्षायुः ददाति; तच्चाम्लपेयेन सह योज्यं। मधुना त्रिफलया सह सेवनं दिव्यं शरीरं शतवर्षपर्यन्तं यौवनस्थिरं दृढदृष्टिकरं च भवति। घृतयुतं तच्चूर्णं पिबन् अन्धोऽपि पश्यति; महिषक्षीरेण लेपः केशान् कृष्णान् करोति। हे वृषध्वज, तैलेन तच्चूर्णेन लेपः खलतिरेषां केशान् जनयति, वाल्यं पलितं च नश्यति। केवलं तेन मर्दनं सर्ववर्णनाशकं भवति; अजक्षीरेण तच्चूर्णं अञ्जनरूपेण मासमात्रेण दृष्टिं पुनः स्थापयति। पलाशस्य बीजानि, वितुषस्य च धान्यानि श्रावणमासे संग्रह्य, तच्चूर्णं नवनीतेन सह भक्षयेत्। अर्धकर्षं वा एककर्षं वा प्रतिदिनं हरिं नमस्कृत्य सेवनं कुर्यात्; पुराणशष्टिकं शाल्यन्नं जलपानं च सेवनः सहस्रवर्षपर्यन्तं जीवयति, वलिपलितवर्जितः। पुष्ये संकलितं भृङ्गराजमूलं चूर्णीकृत्य सौवीर्येण सेवनं कार्यम्। मासमात्रं तस्य सेवनात् वलिपलितवर्जितः पञ्चशतवर्षायुः गजबलसम्पन्नश्च भवति, हे रुद्र, पुष्ये तद् भुक्त्वा। श्रीभगवानुवाच। व्रणरक्तपित्तादिभ्यः मुक्तो भवति, घृतयुक्तघातेन च व्रणः शीघ्रं शम्यते। अपामार्गमूलं हस्ताभ्यां मर्दितं तस्य रसं व्रणे स्थापयेद् रुधिरस्रावं पिडकां च निवारयति। हे शङ्कर, रुद्रलाङ्गलिकामूलं कुशमूलं च व्रणमुखे स्थाप्यते, दीर्घकालनिविष्टं दोषं अपि निष्कासयति। बालमूलं वा मेषशृङ्गीं जलमर्दितां व्रणे स्थाप्य व्रणं शमयति। हिङ्गुमूलचूर्णं महिषदध्ना कोद्रवशाल्यन्नेन च दत्तं भगन्दरव्रणं निवारयति। ब्रह्मयष्टेः फलं जलमर्दितं रक्तपित्तं नाशयति, संशयो नास्ति। यवभस्म, विडङ्ग, गन्धपाषाणं, शुण्ठीचूर्णं रक्तेन मिश्रयित्वा लेपः कार्यः। तद् पीडायुक्ते स्थले स्थाप्य, पिडकां नाशयति; सौभाग्ञजनबीजानि अतसीमाषबीजानि च, खड्गबीजैः सह, हे शङ्कर, सरिषपबीजैः गोमूत्रेण चूर्णीकृत्य लेपः सर्वगण्डमपि नाशयति। श्वेतापराजितामूलं तण्डुलाम्भसा मर्दितं नासिकायां प्रयुज्यते, तेन भूतगणः पलायते। अगस्त्यपुष्पं, मरीचं, सर्पचर्म, हिङ्गु, निम्बपत्रं, यवः—एतानि गोमूत्रेण चूर्णीकृत्य लेपः भूतनाशकः स्यात्। गोपित्तं, मरीचं, पिप्पली, सैन्धव, मधु, अञ्जनं च—एभिः संयुतं, हे शिव, भूतग्रहपीडानाशनं भवति। गुग्गुलु, उलूकपुच्छं धूपरूपेण ग्रहपीडां निवारयति; चतुर्थकज्वरात् मुक्तः कृष्णवाससा वेष्टितः स्यात्। श्रीहरिरुवाच। श्वेतापराजितामूलं पुष्पं च नेत्रे स्थाप्य रोगं नाशयति, अन्यद् विचारणीयं नास्ति। गोक्षुरकस्य मूलं चर्वयित्वा, हे श्यामलालोहित, दन्तकृमिजं वेदनां नाशयति, हे देवदानवदर्पहा। या स्त्री पुष्पादिनीं क्षीरयुक्तां पिबति उपोष्य श्वेतार्कमूलं च, तस्याः उदररोगः पीडा च शम्यते।