श्रीहरिः उवाच— हे वृषध्वज! हिङ्गु, कृष्णलवणं, शुण्ठी च, एते महानौषधयः सन्ति। एषां कषायजलस्य पानात् सर्वविधवेदना नश्यन्ति। अपामार्गमूलं सैन्धवेन युक्तं जिह्वायां निहितं जठरशूलं च ग्रहणीदोषं च शमयति। वटरोहाङ्कुरः तण्डुलोदकेन मर्दितः पिते, हे रुद्र, अतिसारं निवारयति। अङ्कोटमूलस्य अर्धकर्षः तण्डुलोदकेन पीडितः पानं कृत्वा, हे भूतनाथ, सर्वस्मात् अतिसारात् ग्रहणीदोषाच्च विमोचयति। मरीचिपिप्पलीशुण्ठीकुटजत्वचः गुडेन सह यथाक्रमं सेवनात् ग्रहणीव्याधिः विनश्यति। श्वेतापराजितामूलं, हरिद्रा, तण्डुलं, अपामार्गः, त्रिकटु च—एतेषां वटिकाः, हे शिव, निष्कर्षेण विषूचिकां महाव्याधींश्च अपहन्ति। त्रिफला, अगुरु, शिलाजतु, हरीतकी—एषां चूर्णं मधुना युतं सेवनात्, हे शङ्कर, सर्वप्रकारमधुमेहं नाशयति। अर्कदुग्धस्य एकः प्रस्थः, तिलतैलस्य तुल्यमात्रा, मनःशिलायाः, कृष्णमरीचस्य, सिन्दूरस्य च समं तानि, तानि सर्वाणि कर्षयित्वा ताम्रपात्रे सूर्येण शोषयित्वा, स्नुहीदुग्धेन सैन्धवेन च पानं कृत्वा, वेदना नश्यति। त्रिकटु, त्रिफला, नक्तं, तिलतैलं, मनःशिला, निम्बपत्रं, मल्लिकापुष्पं, अजाक्षीरं च—एतानि सर्वाणि अजामूत्रे शङ्खचूर्णेन च युतानि, चन्दनलेपेन सम्यक् मर्दितानि, अञ्जनत्वेन नेत्रेषु विन्यस्य, काचकतरक्तिमान्ध्याद्यन्धकाराः विनश्यन्ति। विभीतकचूर्णं मधुना युतं श्वासकासहरं भवति। पिप्पलीत्रिफलयोश्चूर्णं मधुना सैन्धवेन च युक्तं सर्वरोगज्वरश्वासक्षयपीनसहृद्रोगेषु हितम्। देवदारुचूर्णं एकविंशतिकृत्वः अजाक्षीरेण संस्कृत्य नेत्रेषु विन्यस्य, रात्र्यन्ध्यं काचं च पलकच्छेदं च नाशयति। पिप्पली, केतक, हरिद्रा, आमलकी, वचा च—एतानि दुग्धेन अञ्जनत्वेन उपयुज्य, हे रुद्र, सर्वनेत्ररोगाः विनश्यन्ति। काकजङ्घाशिग्रुमूलं मुखे धार्य चर्वणं कृत्वा, हे शिव, दन्तकृमीन् पर्वतधारिन्, नाशयति। हरिरुवाच—गुडूच्याः स्वरसः मधुना युतः मूत्रकृच्छ्रं शमयति; गोहलिकामूलं तिलदधिघृतयुतं सेवनं च हितम्। हे शङ्कर, तस्य क्वाथपानं मूत्राघातं निवारयति; कृष्णलवणेन सह सेवनं हिक्कां नाशयति। गोरक्षकर्कटीमूलं शीतजलेन कर्षितं पानं कृत्वा, हे रुद्र, मूत्राश्मरीं त्र्यहात् विनाशयति। मल्लिकामूलं ग्रीष्मे पिष्ट्वा अजाक्षीरेण साकं पक्त्वा शर्करया युतं मूत्राघातं श्वेताश्मरीं च नाशयति। द्विजयष्टिमूलं तण्डुलोदकेन पीड्य लेपं कृत्वा गलगण्डं दृढगण्डं च शमयति। रासाञ्जनचूर्णं हरीतकीचूर्णेन युतं लेपं कृत्वा सर्वरोगाः विनश्यन्ति; अन्यत् चिन्तनं न आवश्यकम्। करवीरमूलस्य वा सुपारीफलस्य वा लेपेन पुंस्रोगाः नश्यन्ति, हे रुद्र; अन्यमपि उपायं वक्ष्यामि। दन्तीमूलं हरिद्रां चित्रकं च लेपं कृत्वा भगन्दरं निवारयेत्; अन्यमपि उपायं वक्ष्यामि—रक्तमोक्षणं भगन्दरात्, हे उमापते। मार्जारास्थ्नः त्रिफलाजलेन मर्दितं भगन्दरे स्थाप्य, तत्र पुनः रक्तस्रावः न भविष्यति; न संशयः। हरिद्रा स्नुहीदुग्धेन पुनः पुनः संस्कृत्या लेपं कृत्वा अर्शः नाशयति, हे वृषध्वज; घोषफलं सैन्धवेन च पीड्य चूर्णीकृत्य अर्शोऽपि शम्यते। गोघृतं पलाशभस्मोदकेन युक्तं त्रिकटुत्रितयं च दत्तं पानं कृत्वा अर्शः विनश्यति, हे शिव। बिल्वफलभस्म अर्शः रक्तार्शः च नाशयति; कृष्टतिलं नवनीतेन सह खादित्वा तदपि हितम्। शुष्कशुण्ठीचूर्णं यवक्षारगुडेन समं प्रातः सेवनं जठराग्निं दीपयति, हे वृषध्वज। शुण्ठीकषायं पानं कृत्वा जठराग्निं प्रबोधयति; हरीतकी, सैन्धव, चित्रक, पिप्पली च—एषां चूर्णं उष्णजलेन सह पानं कृत्वा भूक्षमुद्रियम्। तथैव पयसा पक्वं वराहमांसं घृतयुतं भुक्त्वा, भूक्षां महतीं जनयति। हरिरुवाच—हस्तिकर्णपलाशपत्राणि शतपालपरिमाणानि पिष्ट्वा, हे शिव, चूर्णं कृत्वा सर्वरोगनाशनं भवति। तद् सप्ताहं पयसा सेवनात्, हे वृषध्वज, पुरुषः श्रोत्रशक्तिसम्पन्नः सिंहगमनबलसम्पन्नश्च भवति, हे रुद्र। पद्मरागसदृशः दीप्त्या, सहस्रवर्षायुः, षोडशवर्षीयवपुश्च भवति, निरन्तरं पयः सेवनात्। पयः मधुना घृतयुतं दीर्घायुष्करं भवति; तद् मधुना सह पिबन् दशसहस्रवर्षायुः लभते। दध्नः नित्यसेवना पुरुषं पण्डितं, स्त्रीणां प्रियं, वज्रसन्निभदेहं च करोति। यः पुरुषः क्षौद्रयुतं तण्डुलं खादति, स सहस्रवर्षायुः भवति; तच्च तक्षक्वाथेन सह युक्तं भक्ष्यम्। मधुना त्रिफलायाः सेवनं शतवर्षपर्यन्तं देहं दिव्यं, वलिपालितरहितं, दृष्टिप्रदं च करोति। अन्धः अपि तच्चूर्णं घृतयुतं खादित्वा पश्यति; महिषीदुग्धेन लेपं कृत्वा केशान् कृष्णान् करोति। हे वृषध्वज, तैलयुतं तच्चूर्णं लिप्त्वा खलति पुरुषः अपि केशान् प्राप्नोति; वलिपालितं च नश्यति। एवं भगवतः श्रीहरेः वचनेषु निर्दिष्टानि औषधानि, तेषां प्रयोगेण सर्वरोगनिवारणं, दीर्घायुष्यम्, दिव्यतेजः, बलं, रूपं च लभ्यते।