श्रीहरिः उवाच— एकदा भगवती पार्वत्याः पृष्टः महादेवः, औषधविद्यायाः रहस्यं प्रकटयामास। स उवाच—"हे महादेव, यदि गोमूत्रस्य रक्तयुक्तया तिलकं पुरुषः धारयति, तदा तं योषितः पश्यन्त्यः तस्य वशं शीघ्रमेव गच्छन्ति; अन्यत् किञ्चिद् चिन्तनीयम् नास्ति। तत्र नागकेसरं, पर्वतसम्भूतं हरितकीपत्रचर्म, चन्दनं, कुष्ठं, उत्तमगुग्गुलु, रक्ततण्डुलं च संयोज्य धूपं यः जनयति, स सर्वान् वशं नयति, कामबाणान् वेत्ति, रतिसमये मदनस्य प्रभावं निगृह्णाति। अपरेण, स्वशुक्रं वामहस्तेन गृहित्वा स्त्रियाः वामपादे येन अभ्यञ्जनं कृतं, स तस्याः प्रियः भवति। शिलालवणं, कपिञ्जलमलम्, मधु च लिङ्गे अभ्यञ्जयन्, पुरुषः स्त्रीवशः स्यात्। पञ्च रक्तपुष्पाणि, प्रियांगुं सममात्रया चूर्णीकृत्य लिङ्गे अभ्यञ्जयन्, स्त्रीवशः सम्पद्यते। हयगन्धा, मञ्जिष्ठा, मल्लिकापुष्पाणि, श्वेतसर्षपाणि च लिङ्गे अभ्यञ्जयन्, स्त्रीणां प्रियः भवति। काकजङ्घामूलं पयसा पाच्यं पीत्वा, अश्वगन्धा, नागबला, गुडः, कृष्णमाषः च ये सेवते, तेषां यौवनसदृशी कान्तिः भवति। लौहचूर्णं वा त्रिफलाचूर्णं मधुना सह पीत्वा, हे रुद्र, परिणामरुजं नाशयति। शम्बूकक्षारं मृगश्रृङ्गं च अग्निना दग्धं, तन्मिश्रितं गोघृतं पीत्वा, हृद्रोगं पृष्ठरुजं च नाशयति। हिङ्गु, कृष्णलवणं, शुण्ठी च—एतानि महौषधानि, तेषां क्वाथजलं पीत्वा सर्वरुजः नश्यन्ति। अपामार्गमूलं सैन्धवेन सह जिह्वया स्पृष्ट्वा, अजीर्णरुजः निवर्तन्ते। वटरोहास्कन्धं तण्डुलोदकेन मर्दयित्वा पीत्वा, अतिकृच्छ्रातिसारं नाशयति। अङ्कोटमूलचूर्णं तण्डुलोदकेन पीत्वा, सर्वातिसारग्रहणीविकारान् निवारयति। कृष्णमरीचं, शुण्ठी, कुटजत्वक्, गुडेन सह, वृद्धिमानं मात्रा पीत्वा, ग्रहणीदोषं नाशयति। श्वेतापराजितामूलं, हरिद्रा, शालिधान्यं, अपामार्गं, त्रिकटु च, एभ्यः वटिकाः कृत्वा, विषूचिकादीन् महागदान् निश्चितं निवारयन्ति। त्रिफला, अगुरु, शिलाजतु, हरितकी—एषां चूर्णं मधुना सह पीत्वा, सर्वप्रकारमधुमेहं नाशयति। अर्कक्षीरं, तिलतैलं, मनःशिला, कृष्णमरीचं, सिन्दूरं सममात्रया चूर्णीकृत्य, ताम्रपात्रे सूर्यतप्तं सुखोष्णं कृत्वा, स्नुहीक्षीरलवणेन पीत्वा, रुजं निवारयति। त्रिकटु, त्रिफला, नक्त, तिलतैलं, मनःशिला, निम्बपत्रं, मल्लिकापुष्पं, अजाक्षीरं—एतानि अजमूत्रशङ्खचूर्णेन मिश्रयित्वा चन्दनेन मर्दयित्वा, अञ्जनं कृत्वा नेत्रयोः योजयेत्। तदा काचं, तिमिरं, अन्धकारं च नाशयति; विभीतकचूर्णं मधुना सह ग्रहणं श्वासरोगं निवारयति। पिप्पलीत्रिफलाचूर्णं मधुना सैन्धवेन च युक्तं सर्वरोगेषु, ज्वरे, श्वासे, क्षये, पीनसे, हृद्रोगे च हितम्। देवदारुचूर्णं एकविंशतिवारं अजाक्षीरेण संस्कृत्य नेत्रेषु योजयन्, रात्र्यन्धता, काचं, पलकपातनं च नाशयति। पिप्पली, केतकं, हरिद्रा, आमलकी, वचा—एतानि क्षीरेण अञ्जनं कृत्वा, हे रुद्र, सर्वनेत्ररोगं निवारयन्ति। काकजङ्घामूलं शिग्रुमूलं च मुखे स्थापयित्वा चर्वयन्, हे गिरिधर, दन्तकृमीन् नाशयति। एवं श्रीहरिः पुनः उवाच—"गुडूच्याः स्वरसः मधुना मिश्रितः मूत्रकृच्छ्रं निवारयति; गोहलिकामूलं तिलदध्ना घृतेन च पीत्वा, मूत्ररोगे हितकरम्। तदपि शङ्कर, क्वाथीकृत्य पीत्वा मूत्रावरोधं हन्ति; कृष्णलवणेन सह पीत्वा हिक्कां च निवारयति। गोरक्षकर्कटीमूलं शीतलेन जलेन पिष्ट्वा पीत्वा, त्र्यहाद् मूत्राश्मानं नाशयति। मल्लिकामूलं ग्रीष्मे पिष्ट्वा, अजाक्षीरेण पक्त्वा, शर्करया युक्तं पीत्वा, मूत्रावरोधं श्वेताश्मानं च निवारयति। द्विजयष्टिमूलं तण्डुलोदकेन पिष्ट्वा लेपयन्, गलगण्डं स्थावरं चापि हन्ति। रासाञ्जनं हरितकीचूर्णं च लेपयन्, सर्वरोगान् निवारयति; अन्यः उपायः न आवश्यकः। करवीरमूलस्य लेपः, फलबील्वस्य वा, पुरुषरोगान् नाशयति। दन्तीमूलं, हरिद्रा, चित्रकं च पिष्ट्वा भगन्दरं निवारयति; अन्यः उपायः—जले श्लेष्मणा रक्तं निष्कास्य, भगन्दररक्तस्रावं शमयति। मर्जारास्थि त्रिफलाजलेन पिष्ट्वा योजयन्, भगन्दररक्तस्रावः पुनर्न भवति। हरिद्रां स्नुहीक्षीरेण सततम् संस्कृत्य लेपयन्, अर्शो रोगं निवारयति; घोषफलं सैन्धवेन पिष्ट्वा, अर्शः नाशयति। घृतं गोमयं पलाशभस्मोदकेन पक्त्वा, त्रिकटुत्रिगुणेन युक्तं पीत्वा, अर्शः निवार्यते। भस्मीकृतं बिल्वफलं रक्तार्शः नाशयति; तिलं कृष्णं नवनीतेन सह खादन्, तदपि हितकरम्। शुण्ठीचूर्णं यवक्षारं गुडेन सममात्रया प्रातःकाले सेवनं जठराग्निं दीपयति। शुण्ठीक्वाथं पीत्वा जठराग्निः प्रवर्धते; हरितकी, सैन्धव, चित्रक, पिप्पली च तत्र विशेषतः प्रयुज्यन्ते। एवं श्रीमहादेवाय भगवता औषधविद्यायाः रहस्यं विस्तारतः कथितम्, यथा उक्तं शास्त्रे, तथा।