गरुडपुराणम्

सर्वे देवाः सन्निहिताः सन्ति, शृणु, भगवन्, सनातनधर्मस्य औषधज्ञानं यथा श्रीहरिः स्वयं शङ्कराय निवेदयति। श्रीहरिः उवाच— स्त्रियाः रक्तप्रवाहः यदा सन्दृश्यते तदा क्षीरं मधुना मिश्रितं पिबति, रक्तनिरोधनं सम्पद्यते। अथ योन्याः नाभ्याः च आटरूपकस्य मूलं लेपयित्वा, स्त्री सहजं प्रसवम् अनुभवति; अन्यत् विचारणायाः आवश्यक्ता नास्ति। यदि रक्तप्रवाहः अत्यधिकः भवति, तदा शर्करां मधुना मिश्र्य तण्डुलोदके पानं कुर्यात्, तेन रक्तस्रावः शान्तः भवति। पच्यान्नविधे दोषे शृणु—कृष्णमरिचं, शुण्ठी, कुष्ठजस्य त्वक् च, एतानि पिबति, अजीर्णं नश्यति। पिप्पली, तस्या मूलं, कृष्णमरिचं, तगरः, वचा, देवदारु, पाथा च, एतानि क्षीरैः सम्यक् पीड्य, मिश्रयित्वा, पिबति; तेन अतिसारः नश्यति। कृष्णमरिचस्य तैलं तिलपुष्पैः सम्यक् मिश्रयित्वा, नेत्रे अञ्जनं कृत्वा, पाण्डुरोगः नश्यति। हरितकी गुडेन मधुना च मिश्रयित्वा, पिबति, तेन विरेचनं भवति, सन्देहः नास्ति। त्रिफला, चित्रकः, चित्रा, कटुकरोहिणी च, एषा उत्तमा विरेचनयोग्य औषधि, जङ्घायाः पक्षाघातं अपि नाशयति। हरितकी, शुण्ठी, देवदारु, चन्दनं, अपामार्गस्य मूलं च, अजदुग्धेन क्वथ्य, सप्तरात्रे जङ्घाघातं नाशयति; जयन्त्याः क्वाथः अपि एवं कुर्यात्। अनन्ता शुण्ठी च, गुग्गुलु गुडसमानं, एतानि चूर्णीकृत्य, वटिकां निर्माय, वातरोगं नाडीस्थं, अजीर्णं च नाशयति। शंखपुष्पी पुष्पैः पत्रैः मूलसमेतं, अजदुग्धेन पिबति, अपस्मारः नश्यति। अश्वगन्धा अभया च जलसमेतं पिबति, रक्तस्रावः नाशयति; अन्यत् विचारणायाः नास्ति। हरितकी कुष्ठं चूर्णीकृत्य, मुखे स्थाप्य, शीतलं जलं पिबति, तेन सर्वं वमनं निवार्यते। गुडूची, पद्मकः, अरिष्टः, धान्यकः, रक्तचन्दनं च, एषा योगः पित्तकफज्वरं, वमनं, दाहं, तृष्णां, अग्निसन्दीपनं च साधयति। ओं हुं नमः। शंखपुष्पीं कर्णे बन्धयित्वा, मन्त्रेण ज्वरः निवार्यते—"ओं जम्भिनी स्तम्भिनी, सर्वरोगान् मे वज्रेण मोहित्वा, ठ ठ, सर्वरोगान् मे वज्रेण मोहित्वा, फट्।" पुष्पे मन्त्रं १०८वारं जपित्वा, हस्तनखं स्पृशति, तेन चतुर्थदिने ज्वरः रुद्रः अन्ये च ज्वरा नश्यन्ति। जम्बुफलम्, हरिद्रा, सर्पस्य त्वक् च, धूपनं कृत्वा, सर्वे ज्वरा विशेषतः चतुर्थदिने नश्यन्ति। करवीरः, भृङ्गपत्रं, लवणं, कुष्ठकर्कटं च, मूत्रे चतुर्गुणे पक्वं तैलं, तेन कुष्ठं, पाण्डु, श्वित्रं, व्रणं च लेपयित्वा निवार्यते। पिप्पली मधुना सह पिबति, मधुरं खाद्यं च भक्षयति, तेन प्लीहाघातः नश्यति, सुरणस्य सेवनं अपि तत्र साधकम्। पिप्पली हरिद्रा च गोमूत्रे मिश्र्य, गुदे लेपयित्वा, अर्शः निवार्यते। अजदुग्धं शुण्ठी च पिबति, प्लीहाघातः नश्यति; सैन्धव, विदङ्ग, सोमराजी, सरषपबीजं च तत्र योग्यम्। हरिद्रा विषं च द्विगुणं गोमूत्रे पीड्य, कुष्ठं निवार्यते, नीमपत्रादिभिः च। हरिद्रा, कदलीस्तम्भं, क्षारं च, पेष्य, श्वित्रं निवार्यते; कुष्ठे तु एकभागं एषां द्विभागं पाथ्यायाः, उष्णजले पिबति, कटिशूलं निवार्यते। अभया, नवनीतम्, शर्करा, पिप्पली च, पिबति, अर्शः निवार्यते; अन्यत् विचारणायाः नास्ति। आतारुषकपत्रं घृतं मन्दाग्नौ पक्त्वा, चूर्णीकृत्य, अर्शः उत्तमं निवार्यते। गुग्गुलु त्रिफला क्वाथं पिबति, भगन्दरः नश्यति; अजाजी शृङ्गवेरस्य पायसं च। लवणेन मिश्र्य, मूत्रकृच्छ्रं निवार्यते; यवक्षारः शर्करा च मूत्ररोगं नाशयति। श्मशानवस्त्रं, कर्कटकमूत्रं, अश्वफेनं, सौभागञ्जनं, वासनित्रं च, धूपनं कृत्वा, देवाः अपि तं मनुष्यं न पश्यन्ति; मानवाः तु किम् उ वक्तव्यम्, शुभे। यवाः तिलतैलेन दग्ध्वा, तस्य तैलं च लेपयित्वा, अग्निदग्धः सुखं प्राप्नोति। लज्जालुः शरपुङ्खा च घृतसमेतं, लेपं कृत्वा, दग्धरोगं निवार्यते; मन्त्रः—"ओं भगवते नमः! ठ ठ, छेद छेद! ज्वल ज्वल! दह दह! हुं फट्।" निर्गुण्डिमूलं हस्ते बन्धयित्वा, शीघ्रं ज्वरः निवार्यते; श्वेतगुञ्जामूलं सप्तधा विभज्य, हस्ते बन्धयित्वा, अर्शः नश्यति; विष्णुक्रान्तामूत्रे च, चौरादिभ्यः रक्षां साधयति। ब्रह्मदण्डिमूलं सर्वकार्येषु साधकम्; त्रिफलाचूर्णं घृतसमेतं लेपयित्वा, कुष्ठं निवार्यते। पुनर्नवा, बिल्वः, पिप्पली च घृतं पक्त्वा, हिक्का, श्वासः, कासः च पिबति, स्त्रीणां गर्भधारणं च साधयति। नारीबीजं क्षीरघृतपक्वं, शर्कराघृतसमेतं खादति, वीर्यं अक्षयम् भवति। विदङ्गः, मधुकः, पाथा, मांसी, सर्जरसा, हरिद्रा, त्रिफला, अपामार्गः, मनःशिला च, उदुम्बरः, धातकी च तिलतैलेन पीड्य, योन्याः लिङ्गस्य च लेपं कृत्वा, स्त्रीपुरुषयोः परस्परं सुखं जनयति। मन्त्रः—"नमः भगवते, वरदाय, आकर्षकाय, आह्वायकाय, प्रिये, स्वाहा!"—योन्याः लिङ्गस्य तैलेन, शङ्कर, तादृशानि लक्षणानि सन्ति। पुनर्नवा, अमृतं, दूर्वा, सुवर्णं, इन्द्रवारुणी च, एषां बीजानां रसः पीड्य, मध्यकुंभे स्थाप्य, तेन तद् भस्मीकृत्य, मधुना घृतं क्षीरं च मिश्र्य, तेन झरझरितं, श्वेतकेशं च निवार्यते। मधु, घृतं, गुडः, ताम्रं, करवल्लिका-रसः च, एतानि दग्ध्वा, रजतं लभ्यते; शृणु सुवर्णनिर्माणस्य विधिं। एवं श्रीहरिः शङ्कराय विविधं औषधज्ञानं, मन्त्रयोगं, रसायनं च उपदिशति, सर्वेषां रोगाणां निवारणाय, आरोग्याय च।