गरुडपुराणम्

शृणु, भगवन्, मनुष्याणां कल्याणाय तथा आरोग्यवर्धनाय यानि दिव्यानि औषधानि प्राचीनैः ऋषिभिः निर्दिष्टानि, तानि सम्यग् अनुक्रमेण कथयामि। लवणं हरितालं च तुंबिनीफलानि च लाक्षया सह योजयित्वा, लोमशोधनाय उत्तमं भेषजं भवति। चूर्णीकृत्य चूनं हरितालं शंखभस्म च सौवर्चलं च सैन्धवं च, एतानि अजमूत्रेण सम्यक् मर्दयेत्। तद्रसं शीघ्रं लेपवद् अङ्गेषु प्रक्षिप्य, लोमशोधनाय परमं फलति। अपरं च शंखं, आमलकपत्रं, धातकीपुष्पं च पेषयित्वा, क्षीरयुतं कृत्वा मुखे सप्तदिनानि धारयेत्; तदा दन्ताः मृदुलाः श्वेताः च निर्मलाः च जायन्ते। हरिः पुनः आह—हे हर, शरदृतौ, ग्रीष्मे, वसन्ते च दधि वर्जनीयम्; शिशिरे, हेमन्ते, वर्षासु च तु दधि सेवनं श्रेयस्करम्। भोजने समाप्ते नवनीतेन साकं शर्करायाः पानं बुद्धिवर्धनं भवति। पुरातनगुडं मात्रया भुक्त्वा, बलसम्पन्नः पुरुषः सहस्रयोषित्संयोगार्हः भवति। कुष्टचूर्णं घृतमधुभ्यां युतं रात्रौ भक्षयेत्; तेन बलवृद्धिः, पलितनाशश्च स्यात्। अतसी, माष, गोधूमचूर्णानि च, पिप्पलीसहितानि, घृतोदकेन साकं शरीरलेपः कर्तव्यः; एवं कृतवान् कामदेववत् रूपवान् भूयात्। यव, तिल, अश्वगन्धा, मुसली, सरला, गुडः च—एतेषां मिश्रितं भोजनं यौवनवृद्धिं बलं च ददाति। हिङ्गु, कृष्णलवणं, शुण्ठी च उष्णोदकेन पीत्वा, परिणामरुजः अजीर्णं च नश्यति। धातकीं सोमराजीं च क्षीरेण पेषयित्वा दुर्बलः पिबेत्; तेन स्थूलः भवति, अन्यत् चिन्तनीयम् नास्ति। बलवान् तु नवनीतं शर्करामधुभ्यां युतं चाटु; एवं क्षीरसेवनात् पुष्टिः, अप्रतिमा बुद्धिः च लभ्यते। कर्कटकचूर्णं क्षीरेण पीत्वा क्षयरोगः नश्यति; भल्लातक, विदंग, यवक्षार, सैन्धव—एतानि चूर्णीकृत्य तैलसिद्धं सौवर्चलं शंखचूर्णं च लेपवद् योज्यते, तत् लोमशोधनाय निश्चितं फलप्रदं भवति। मालूररसं ग्राह्यं, तस्मिन् जलौकां पेषयित्वा हस्तयोः प्रलेपः कर्तव्यः; अग्निनिरोधनाय एषः श्रेष्ठः उपायः। शाल्मलीरसं गर्दभमूत्रे स्थापयित्वा अग्नौ क्षिपेत्; तेनापि अग्निः निरुद्धो भवति। गृध्रपित्तं मण्डूकमेदसा सह पिण्डीकृत्य अग्नौ क्षिपेत्; तेन अग्निः उत्तमेन प्रकारेण निवार्यते। मुंडीत्वक् वचा मुस्ता मरिचं तगरं च दन्तैः चर्वयित्वा, तदनन्तरं जिह्वया अग्निं क्षिप्रं शमयेत्। गोमूत्रं, भृङ्गराजचूर्णं, घृतं समं मिश्रयित्वा, दिव्यतोयेन सह मन्त्रेण—"ॐ अग्निस्तम्भनं कुरु कुरु"—इति जप्त्वा, अग्निस्तम्भनं सिध्यति। "ॐ भगवते नमः, आपः स्तम्भय स्तम्भय, सं सं सं, केक केकः, चलं अचलम्"—इति जलस्तम्भनमन्त्रः शिव, तेन जलं स्तम्भ्यते। गृध्रास्थि, गोमांसास्थि, देवालयधातुं च रिपोः द्वारे निहित्वा, शत्रुः नश्यति। पञ्च रक्तपुष्पाणि, पृथक् पृथक् जातानि, केसरसहितानि स्वरुधिरयुतानि च संगृह्य, तानि रोचनया एकपलपरिमाणेन सह पेषयित्वा, स्त्री वा पुरुषः तिलकं कृत्वा आकर्षणाय भवति। ब्रह्मदण्डी पुष्पैः सह भोजनपाने योजिता आकर्षणहेतुः; मधुस्थण्डिलं एकपलपरिमाणं उष्णोदके पक्वं पिबेत्। विष्टम्भिका तथा हृद्रोगः अपि नश्यति, "ॐ ह्रूं जः" इति मन्त्रेण, हे रुद्र, सर्वविषनाशनं भवति। पिप्पली, नवनीतं, शुण्ठी, सैन्धव, मरिचं, दधि, कुष्टं च नस्यं वा भक्ष्यं वा विषनाशनाय प्रयुज्यते। त्रिफला, शुण्ठी, कुष्टं, चन्दनं घृतयुतं वा पिबेत् वा लेपयेत्, विषं नश्यति। कपोताक्षि, हरितालं, अभ्रकं च विषनाशकं, यथा गरुडः सर्पान् नाशयति। सैन्धव, त्र्यूषणं, दधि, मधु, घृतं च—एषः लेपः वृशचिकविषनाशकः। ब्रह्मदण्डीं तिलैः क्वाथ्य, त्रिकटुकचूर्णं पिबेत्; तेन गुल्मः रक्तसङ्ग्रहश्च नश्यति। क्षीरं मधुना युतं पीत्वा रक्तप्रवाहो निवार्यते; आटरूपक मूलं योन्यां नाभौ च प्रलेपयित्वा स्त्री सुलभं प्रसूयते। शर्करां मधुना युतं ओदनजलेन पीत्वा रक्तस्रावः शम्यते। हरिः पुनरुवाच—मरिचं शुण्ठी कुटजत्वक् च पिबेत्, तेन अजीर्णं नश्यति। पिप्पली, मूलं, मरिचं, तगरं, वचां, देवदारु, पाठां च क्षीरेण पेषयेत्। तद्भक्षणेन अतिसारः नश्यति; मरिचं तिलपुष्पैः चाक्षितैलं पेषयित्वा, पाण्डुरोगं नाशयति। हरितकी गुडमधुभ्यां युता विरेचनाय, संशयं नास्ति। त्रिफला, चित्रक, चित्रा, कटकरोहिणी च—एषा उत्तमा विरेचन्यः, ऊरुपक्षाघातं निवारयति। हरितकी, शुण्ठी, देवदारु, चन्दनं च अजाम्बुक्षीरेण अपामार्गमूलं वा जयन्तीं वा सप्तरात्रेण ऊरुपक्षाघातं नाशयेत्। अनन्ता, शुण्ठी, गुग्गुलुं समं गुडेन चूर्णीकृत्य, तस्य वटिका कृत्वा, वातरोगं पाचनदौर्बल्यं च नाशयति। शंखपुष्पीं पुष्पपत्रयुक्तां मूलसमेतां छित्वा अजाम्बुक्षीरेण पिबेत्; तेन अपस्मारः नश्यति। एवं, भगवन्, एतानि दिव्यानि औषधानि, मन्त्राः च, ऋषिभिः प्रतिपादितानि, मनुष्याणां आरोग्याय, आयुष्याय, सौन्दर्यवृद्धये च, श्रेयोभिः फलैः समन्वितानि, यथाक्रमं प्रवदामि।