श्रीहरिः शिवाय उवाच— शृणु, महाभाग, विविधेषु रोगेषु चोपायान् यथाविधि कथयामि। प्रथमे, पतोलं मधुना युक्तं गोमूत्रेण सह यः सेवते, तस्य उदररोगाः प्रशम्यन्ति; शङ्करी-गुटिका चाक्षुषरोगान् सर्वान् निहन्ति। ततः श्रीहरिः पुनरुवाच— वचामांसीबिल्वतगरपद्मकेशरनागपुष्पप्रियङ्गूनि समभागानि चूर्णीकृत्य धूपनं यः करोति, स भुवि स्वेच्छया विचरति। कर्पूरदेवदारु मधुना मिश्रयित्वा लिङ्गे लेपयेत्; एवं कृत्वा नरो नारीं वशयितुं शक्तः स्यात्। कामकाले स्वेन्द्रियसंयमं कृत्वा, सव्यहस्तेन स्वया नारीस्य वामहस्ते तद्रसस्य लेपनं कुर्यात्; एवं लेपिता या नारी, सा तस्य वश्या भवति, अन्यं न पुरुषं कामयते। गोरचनां स्वशोणितेन युक्तां तिलकं कृत्वा, 'ॐ रक्तचामुण्डे अमुकां वशमानय वशमानय ॐ ह्रीं ह्रैं ह्रः फट्' इति मन्त्रं दशसहस्रवारं जप्य, मोहनशक्तिम् आप्नोति। शिलाजतु, कृष्णलवणं, सौवीरं, मत्स्यपित्तं, मधु, घृतं, शर्करां च योन्यां नारीस्य लेपयित्वा, यथेष्टं फलम् आप्नोति। एवं समाचरन् नरो अन्यां न नारीं कामयते; शङ्कपुष्पी, वचा, मांसी, सोम, राजी, फल्गुकं चात्र योज्यते। श्रेष्ठवैद्यो महिषस्नेहम् नवनीतं च तेषां मूलपत्रैः सह पिष्ट्वा, क्षीरघृतयोः सम्यक् संयोज्य, औषधगुटिकां निर्माय, शुद्धां कृत्वा, तां नारीस्य योन्यां स्थापयेत्; दशवारं प्रसूता अपि या स्त्री, कुमारीव पुनर्भवति। सरषपाणि, वचा, मदनफलानि, मर्कटकृच्छ्रं, धत्तूरं, स्त्रीकेशैः सह योज्यते। अर्जुनभल्लातकविडङ्गपुष्पाणि धूपनं कृत्वा, चतुर्थकज्वरं डाकिनीजन्यं ज्वरं च नाशयति। बला, सर्जरसं, सौवीरं, सरषपाणि धूपनं कृत्वा, सर्पाणि, यूका, मक्षिका, मशकांश्च विनाशयति। भूमितलाचूर्णं योन्यां पूरयित्वा, संकुचिता भवति; तेन लेपनेन योनिः संकुच्यते। हरिरुवाच— ताम्बूलं, घृतं, मधु, लवणं ताम्रपात्रे क्षीरयुतं दृष्टिरोगेषु श्रेष्ठं भेषजम्। हरीतकी, वचा, कुष्ठ, व्योष, हिङ्गु, मनःशिला—एतानि मधुना घृतेन च लिह्य, कासश्वासहिक्कायाः प्रशमनम्। पिप्पली, त्रिफलाचूर्णं, मधुना लिह्य, कफकासौ नाशयति, श्वासोऽपि दृढः भवति। चित्रकमूलं, भस्म, पिप्पलीचूर्णं मधुना लिह्य, श्वासकासहिक्कान् प्रशमयति। नीलोत्पलशर्करामधुकपद्मकानि समभागानि तण्डुलोदकेन मिश्रयित्वा, रक्तदोषान् शमयन्ति। शुण्ठीशर्करयोर्मधुना च गुटिकां भोजनमात्रां भक्षयित्वा, कोकिलकण्ठः स्यात्। हरितालशङ्खचूर्णं कदलीपत्रभस्मना सह मर्दयित्वा, तेन केशच्छेदनं श्रेष्ठं भवति। लवणं हरितालं तुंभिनीफलानि लाक्षारसेन सह, केशच्छेदने उत्तमं भेषजम्। चूर्णं चूर्णीकृतं चूणाम्लं हरितालं शङ्खभस्मं सौवर्चलं च अजा-मूत्रेण मर्दयेत्। तत्प्रयोगात् तत्क्षणादेव केशच्छेदनं भवति; शङ्खं, आमलकीपत्रं, धातकीपुष्पं च। तानि पिष्ट्वा क्षीरेण संयोज्य, सप्तदिनानि मुखे धारयेत्; तदा दन्ताः स्निग्धाः शुक्लाः दीप्ताः च स्युः। हरिरुवाच— शरद्ग्रीष्मवसन्तेषु दध्नः परिहरणीयं, शिशिरे हेमन्ते वर्षासु दध्नः सेवनं श्रेष्ठम्। भोजनानन्तरं नवान्नीतशर्कराम् आस्वाद्य, बुद्धिवृद्धिः स्यात्; पुरातनगुडं प्राश्य, बलसम्पन्नः सहस्रनार्यः सह संगच्छेत्, हे हर। कुष्ठचूर्णं घृतमधुना रात्रौ खादित्वा, बलवृद्धिः, पलितनाशनं च। अतसी, माष, गोधूमचूर्णं, पिप्पली च, घृतोदकेन सह शरीरे लेपयेत्; नित्यं कुर्वन् कामदेवसमः भवति, हे शङ्कर। यव, तिल, अश्वगन्धा, मुसली, सरला, गुडं च—एतैः कृतं भोज्यं सेवित्वा, युवा बलवान् भवति। हिङ्गु, कृष्णलवणं, शुण्ठीं च, उष्णोदकेन पीत्वा, परिणामशूलं च अजीर्णं च नाशयति। धातकीं सोमराजीं क्षीरेण पिष्ट्वा, दुर्बलः स्थूलो भवति, चिन्ता नास्ति। बलवान् तु नवान्नीतं शर्करामधुना लिह्य; एवं क्षीरं पिबन्, पोषणमुत्तमं बुद्धिं च लभते। कर्कटकचूर्णं क्षीरेण पीत्वा, क्षयरोगं नाशयति; भल्लातक, विडङ्ग, यवक्षार, सैंधवञ्च। सौवर्चलशङ्खचूर्णं तैले पाच्य, केशच्छेदनं निश्चितम्; अत्र संशयो नास्ति। मालूररसं ग्राह्य, जलौकां तत्र पिष्ट्वा हस्तयोः लेपयेत्; अग्निनिवारणाय उत्तमं भेषजम्। शाल्मलीरसं गर्दभमूत्रे स्थापयित्वा, तदग्नौ क्षिपेत्; तदपि अग्निनिवारणस्य श्रेष्ठोपायः। गृध्रजठरं मण्डूकस्नेहेन सह गुटिकां निर्माय, तदग्नौ क्षिपेत्; तेन अग्निनिवारणं साध्यते। मुंडीचर्म, वचा, मुस्ता, कृष्णमरिच, तगरं च, तानि चर्वयित्वा, जिह्वया अग्निं क्षिप्रम् उपशामयेत्। गोयकृतं भृङ्गराजचूर्णं समभागं घृतेन संयोज्य, दिव्यतोयेन सह, 'ॐ अग्नेस्तम्भनं कुरु कुरु' इति मन्त्रेण जप्य, अग्निस्तम्भनं साध्यते। 'ॐ भगवति नमः, जलं स्तम्भय स्तम्भय स्तम्भय, केक केकः, चलं स्थिरं च' इति मन्त्रेण, हे शिव, जलस्य स्तम्भनं साध्यते। एवं श्रीहरिणा विविधेषु रोगेषु, काम्येषु च कार्येषु, मन्त्रद्रव्ययोगः, भेषजोपदेशः च भक्त्युत्साहपूर्वकं निर्दिष्टः।