एकदा महर्षयः विविधान् रोगान् निवारयितुं औषधियुक्तानि उपायान् विवृण्वन्ति स्म। तेषु केचित्, अद्रकं चर्वित्वा कफस्य निष्क्रमणं साधयन्ति; तत्र निबूपत्रं, इलायची, यष्टिमधु, मधु, पिप्पली च सम्यक् योज्यते। ततो जूहीपत्रचूर्णं तेषां द्रव्याणां सह ग्रहित्वा, काकमाचमूलं चर्वित्वा कण्ठस्य शोषः विनश्यति। यदि नासिका, शिरः, जिह्वा वा रक्तदोषेण पीड्यते तर्हि श्वेतशिरीषबीजस्य रसः, तूर्यं हरिद्रा च सम्यक् मिश्रयित्वा पाच्यते। तत् नास्यं कृत्वा, हे प्रजापते, शिरोरोगाः नश्यन्ति; कण्ठरोगाः अपि तुर्यं विनश्यन्ति। दन्तकृमिणां नाशाय रक्ता गुन्जामूलं चर्वित्वा, कृष्णकाकमाची, दुग्धेक्षु, नील, मधु च मिश्रयित्वा प्रयोज्यते। हे शिव, एते दन्ते जातान् कृमीन् तथा आगतान् कृमीन् नाशयन्ति; केकाटिकामूलं क्षीरयुतं लेपं कृत्वा दन्तान् उपलिप्यते। तेन दन्ताः न कर्करध्वनिं कुर्युः; वा केवलं केकाटिकया लेपं कृत्वा, हे शिव, दन्ताः शान्ताः भवन्ति। एकविंशति-दिनानि ज्योतिष्मतीफलं श्वेतसर्षपं च कच्चनधान्यं च लेपं कृत्वा दन्तमलः नश्यति। लोढ्रं, कुङ्कुमं, मंजिष्ठा, लोहं, अन्यानि च चूर्णानि; यव, तण्डुलं, यष्टिमधु, मधु च मिश्रयित्वा। एषां जललेपं मुखे कृत्वा स्त्रीणां मुखे सौन्दर्यं जायते; अजा-दुग्धस्य द्विगुणं तैलं च सम्यक् योज्यते। रक्तचन्दनं, मंजिष्ठा, लाक्षा वा तुल्यमात्रया; यष्टिमधु, मधु, कुङ्कुमं च सप्ताहात् मुखे दीप्तिः जायते। अद्रकचूर्णं, पिप्पली, गुडूची, कांटकारी च जले पक्त्वा पानं कृत्वा जठराग्निः प्रज्वलति। हे श्रेष्ठ प्रभो, वातशूलक्षयाय करञ्जं, पर्पटं, उशीरं, बहतीं, कटुरोहिणीं च पक्त्वा पानं कुर्यात्। गोक्षुरं पक्त्वा जले पानं कृत्वा श्रान्तिः, दाहः, पित्तं, ज्वरः, कृशता, मूर्च्छा, क्षयः च नश्यन्ति। पिप्पलीचूर्णं मधु, घृतं, क्षीरपक्वं च पानं कृत्वा हृद्रोगः, कासः, विषमज्वरः नश्यन्ति। सर्वेषु क्वाथेषु अर्धः कर्षः ग्राह्यः; मात्रा वयः अनुसारं निश्चितव्या, हे वृषध्वज। क्षीरं गोमूत्रयुतं पानं कृत्वा विषमज्वरः तथा काकजन्धारः नश्यति। शुष्कशुण्ठी क्षीरपक्वं पानं कृत्वा ज्वरः नश्यति; यष्टिमधु, मुस्ता, सैन्धव, बृहतिफलं च। एतानि निद्राकारिणि द्रव्याणि दत्वा निद्रा जायते; निद्राभ्रष्टस्य मरिचचूर्णं लाला च निद्रां जनयति, हे शुभे। काकजङ्घामूलं शिरसि स्थापयित्वा निद्रा जायते; अम्लपानं तैलं सरजारसयुतं च। शीतजलेन लेपं कृत्वा दाहः नश्यति; रक्तज्वरदाहः, ज्वरदाहः च शम्यते। श्रीकाशैलः, मन्था, शुष्कशुण्ठी, पापनः, भेदकः, सौवञ्जनः, गोक्षुरः, वरुणत्वक् च। सौभाञ्जनमूलं जलं च एतैः पक्त्वा हिंगु, यवक्षारं च योज्य पानं कृत्वा वातरोगः नश्यति। पिप्पली, तन्मूलं, भल्लातकं च जले पक्त्वा पानं कृत्वा तीव्रशूलं श्रेष्ठं हन्ति, हे शुभे। अश्वगन्धामूलं वल्मीकमृदा सह कृत्वा, तेन मर्दनं कृत्वा, हे रुद्र, ऊरुपक्षाघातः शम्यते। बृहतिमूलं जलयुतं पानं कृत्वा वातसङ्घातः भिद्यते। तगरे तन्मूलं तक्रयुतं पानं कृत्वा झिञ्झिणीवातः इन्द्रवज्रवत् नश्यति। अस्थिसन्धाने अन्नेन वा मांसरसयुतं ग्रहित्वा वातरोगः, अस्थिभङ्गः च नश्यति। घृतलेपं शुष्कं कृत्वा अजादुग्धं मिश्रयित्वा, तेन पादे लेपं कृत्वा शोथः शम्यते; नात्र संशयः। मधु, घृतं, सैन्धवम्, सिक्तका, गुडः, गुग्गुलु, सरजारसयुतं लेपं कृत्वा प्लीहा शुद्ध्यति। तीक्ष्णं तैलं पादे लेपं कृत्वा, अनलधूमरहिते तप्तं भूमिना आच्छाद्य, हे वृषध्वज, पादः वृषवत् दृढः भवति। सरजारसः, सिक्तका, जीरकं, हरितकी च घृतयुतं लेपं कृत्वा दाहवेदनां शमयन्ति। तिलतैलं अग्नौ दग्धं यवभस्मयुतं लेपं कृत्वा दाहव्रणं नाशयति। ताज्यं तिलचूर्णं दग्धं भल्लातकं च नासिकालेपं कृत्वा व्रणं, शिरःशूलं च हन्ति। हे हर, कर्पूरघृतयुतं प्रहारं वा शस्त्रदग्धं श्वेतं बन्धितं च, पूयवेदनयोः स्पर्शं कुर्यात्, हे वृषध्वज। शस्त्रव्रणं आम्रमूलरसयुतं पूर्य घृतं प्रक्षाल्य व्रणमुक्तं भवति। शरपुण्खा, लज्जालुका, पथामूलं जलयुतं लेपं कृत्वा शस्त्रदग्धव्रणं शमयन्ति। काकजङ्घामूलं त्रिरात्रं शुष्कं पूयवेदनं हन्ति, व्रणस्य शुद्धिं कुर्यात्। तिलतैलं अपामार्गमूलं जलयुतं लेपं कृत्वा प्रहारवेदनां नाशयति। अभया, सैन्धवम्, शुष्कशुण्ठी च जलयुतं कृत्वा पानं कृत्वा अजीर्णं हन्ति, हे शंकर। इति महर्षयः, औषधियुक्तैः उपायैः, विविधान् रोगान् निवारयन्ति स्म; तेषां प्रसादेन शरीरस्थः दुःखः शम्यते, आरोग्यं च प्राप्त्यते।