गरुडपुराणम्

राज्ञां प्रियं वातरोगहरं तैलं सम्यगुपदिष्टं। तत्र शतावरीरसस्य प्रस्थं क्षीरसमं च योज्यं भवति। शतपुष्पा, देवदारु, मांसी, शैलेयक, बला, चन्दन, तगर, कुष्ठ, मनःशिला, ज्योतिष्मती—एतानि सर्वाणि कर्षप्रमाणानि गृहीत्वा, घृतस्य प्रस्थं पाचयेत्। एतदौषधं कूब्जानां, वामनानां, पङ्गूनां, बधिराणां, विकलाङ्गानां, कुष्ठपीडितानां च विशेषतः हितम्। येषां चाङ्गानि वातेन भग्नानि, ये च मैथुनक्लिष्टाः, वृद्धाः, दुर्बलाः, उदरशुष्कमुखाः च भवन्ति, तेषां कृतेऽपि एतद्विशेषतः प्रशस्तम्। एतत्तैलं सर्वरोगनाशनं, त्वचि, नाड्यां, स्नायुषु स्थितं वातं शीघ्रं नाशयति। नारायणस्यैतत्तैलं विष्णुना प्रोक्तं, रोगनाशनं भवति। तत्र tailaṃ ca ghṛtaṃ ca पृथक् पृथक् सर्वौषधैः पृथग्विधं साधयेत्। शतावरी, गुडूची, चित्रक, गोचना, निर्गुण्डी, कण्टकारीरसैः, वर्षाभू, आलय, वासक, त्रिफला, ब्राही, इग्ण्डक, भृङ्गराज, कुष्ठ—एभिः पच्यते tailam। मुसली, दशमूल, खदिर, वटादिभिः च, तैलं वा लेह्यं वा चूर्णं वा सर्वरोगनुत् भवति। घृतं, मधु, जलं, शर्करा, तिक्तलवणैः युक्तं यथायोग्यं रोगनाशनं स्यात्। चित्रक, अर्क, त्रिवृत्, यवनी, हयमारक, सुधा, बाला, गणिका, सप्तपर्ण, सुवर्चिका—एतेषां संयोगेन tailaṃ पच्यते। ज्योतिष्मतीं संगृह्य tailaṃ पचेत्, तच्च tailaṃ भगन्दररोगे तीव्रं प्रयुञ्जीत। शोधनं, रञ्जनं, सर्ववर्णप्रदं च, चित्रकादितैलं महत्तैलं सर्वरोगनाशनं भवति। अजमोदा, सिन्दूर, हरिताल, द्वे निशे, द्वे क्षार, फेन, आर्द्रशुण्ठी, शवसार—एतैः सह तैलं पच्यते। इन्द्रवारुणी, अपामार्ग, कदलीरसैः सह, अजमोदादिभिः, अर्धमुष्टिकं तैलं, अजगोमूत्रयुतं साध्यते। तद् गोक्षीरैः मृदुपाकं कृत्वा, सुसिद्धं tailaṃ शोधयित्वा, तेन स्निग्धता शान्तिश्च साध्यते। एवं धन्वन्तरिणा विष्णुना च सुश्रुतेन च उक्तं, हरये पुनः हरिः नानारोगनाशनं tailaṃ प्रोवाच। विष्णुना हराय उक्तं—सर्वज्वराणां प्रथमं उपवासः, उष्णोदकपानं, वातवर्जनं च कार्यम्। ज्वरोऽग्निस्वेदेन नश्यति; गुडूचीमुष्टकयोः क्वाथः वातज्वरहरः। पित्तज्वरस्य घृतं दुर्लभं, शुण्ठी, पर्पट, मुस्ता, बाला, कोशीर, चन्दनैः सिद्धं प्रशस्तम्। शुण्ठी, दुर्लभया क्वाथः कफज्वरहरः; बालया सह सर्वज्वरहरः, विशेषतः शुण्ठीपर्पटयुतः। किराततिक्त, नारी, गुडूची, शुण्ठी, मुस्तयुक्तः पित्तज्वरहरः। बाला, कोशीर, पाठा, कण्टकारिका, मुस्ता, सुरदारुयुक्तः क्वाथः उच्चज्वरहरः। धन्याक, निम्ब, मुस्तयुक्तं मधुना वा, पाटोलपत्र, गुडूची, त्रिफलया वा युक्तं, ज्वरहरं भवति। हरितकी, पिप्पली, आमलकी, चित्रकयुक्तं पीत्वा सर्वज्वरनाशनं, दीपनं, वातहरं च भवति। धन्याक, कोशीर, पर्पट, आमलकी, गुडूची, मधु, चन्दनयुक्तं चूर्णं वा क्वाथं वा ज्वरहरं भवति। हरिद्रा, निम्ब, त्रिफला, मुस्ता, देवदारुयुक्तं चूर्णं त्रिदोषनाशनं ज्वरहरं च। कटुरोहिणी, पाटोल, पाटोलपत्रयुक्तः क्वाथः कषायः, त्रिदोषज्वरहरः। कण्टकारिका, शुण्ठी, गुडूची, पुष्करयुक्तं चूर्णं, नागबला चूर्णं च ग्रहणं, श्वासकासाद्यपार्श्वशूलहरं भवति। कफवातज्वरे तृषिताय उष्णोदकं दद्यात्—विश्वपर्पट, कोशीर, मुस्ता, चन्दनयुक्तम्। तृष्णावमनज्वरदाहहरं शीतलम् आप्यायनं वा दद्यात्; वातज्वरस्य बिल्वादिपञ्चमूलक्वाथः prescribed। पिप्पलीमूल, गुडूची, विश्वभेषजयुक्तः क्वाथः दीपनः; वातज्वरे तस्य सेवनं महाशान्तिं ददाति। पर्पट, निम्ब, मधुयुक्तः क्वाथः पित्तज्वरहरः; नानाविधेनापि न क्षीयते। पादयोः ललाटे वा तप्तलोहदण्डेन दाहं कुर्यात्; तिक्तपाठा, पर्पट, विशाल, त्रिफला, त्रिवृत, क्षीरयुक्तः क्वाथः रेचनः, सर्वज्वरशोधनः च। भगवान् उवाच— सप्तरात्रात् पश्चात्, केशहीनस्य जनस्य, हस्तिदन्तभस्म, यवसार, दुग्धाञ्जनयुतं लेपं कृत्वा, शुभाः केशाः जायन्ते। भृङ्गराजस्य रसेन चतुर्थांशेन तैलं पाच्यं, गुञ्जाचूर्णयुतं च, तेन केशवृद्धिः स्यात्। एला, मांसी, कुष्ठ, उरा मिश्रितं तैलं, वा गुञ्जाफलस्य लेपं कृत्वा, चन्द्रकान्तिकृतं केशच्छेदं नाशयति। आम्रबीजचूर्णस्य लेपेन केशाः सूक्ष्माः भवन्ति; करण्ज, आमलकी, कुमारी, लाक्षायुक्तः लेपः रक्ततां नाशयति। आम्रबीजमज्जा, आमलकीयुक्तस्य लेपस्य प्रयोगेण, केशाः दृढमूलाः, घनाः, दीर्घाः, स्निग्धाः, न पतन्ति च। एवं भगवता विष्णुना, धन्वन्तरिना, सुश्रुतेन च, रोगहराणि tailāni, घृतानि, क्वाथाः, चूर्णानि च, भक्त्यानुग्रहेण हरेः शंकराय सम्यगुपदिष्टानि।