गरुडपुराणम्

सर्वेषां रोगाणां शमनार्थं, धन्वन्तरिः सुश्रुतं प्रति औषधनिर्देशं कृतवान्। तत्र प्रथमं, नेत्ररोगनाशकं लेपं निरूपितवान्—हरिद्रा, देवदारु, सैन्धव, पथ्या, अजमोदा, गोघृतं च मिलित्वा बहिः उपयुज्यते। तद्वद् त्रिफलायाः क्षीरयुतं वा, शुण्ठी निम्बपत्रयुतं च, सैन्धवसहितं, स्वल्पतप्तं च, नेत्रेषु उपलिप्यते, ततः शीघ्रं शोथः, कण्डूः, वेदना च नश्यन्ति। अभया हरितकी च एकद्विचतुर्भागयुक्ते, मदुना घृतसहितं पानं कृत्वा, सर्वे नेत्ररोगाः विनश्यन्ति। चन्दनं, त्रिफला, सुपारी, पलाशमूलं च जलसहितं पीड्य लेपः कृतः, दृष्टेः तमः अपसारयति। मरिचं दधिसंयुक्तं सुविपिष्टं रात्रन्धकारनाशकं लेपः; त्रिफलायाः क्वाथपिष्टं, घृतं, पायसा च पक्वं हितकरम्। रात्रौ एतत् सेवनं दृष्टेः तमः शीघ्रं नाशयति; पिप्पली, त्रिफला, द्राक्षा, लौहचूर्णं, सैन्धवम्। भृङ्गराजरसस्य लेपः अन्ध्यं, तमः, काचं, अन्यं नेत्ररोगं च नाशयति। त्रिकटु, त्रिफला, सैन्धव, मनःशिला, रुचक, शङ्ख, जातिपुष्पं, निम्बं च—रसायनं, भृङ्गराजं, घृतं, मदु, क्षीरं च सम्यक् पीड्य गुटिका रूपेण सर्वे नेत्ररोगाः विनश्यन्ति। एरण्डमूलं दग्धं, काकविष्टा युतं वा, मुष्कुण्डपुष्पं च लेपः शीघ्रं शिरःशूलं नाशयति। शतामूल्याः, एरण्डमूलस्य, चक्रायाः, व्याघ्र्याः, पलाशस्य तैलं पक्वं नस्यरूपेण उपयुज्यते, शुष्कता, कफः, तमः, ऊर्ध्वगतरोगं च नाशयति। नाचनं गुडेन, पिप्पली सैन्धवसहितं वा, बाहुपक्षाघाते ऊर्ध्वगतरोगेषु च हितम्। सूर्यगत्याः विकारेषु, नस्याद्यौषधं दातव्यं; दशमूलस्य क्वाथं घृतसैन्धवयुतं नस्यरूपेण उपयुज्यते, अंगविभेदनं, शिरःशूलं च सूर्यगत्युत्पन्नं शमयति। वातरक्तपीडिता स्त्री दधि, कृष्णलवणं, अजमोदा, मधूक, नीलोत्पल, मदु च पिबेत्। पित्तरोगे वासकस्य वा गुडूच्याः नवनीरसः, आमलक्याः बीजपिष्टं जलयुतं, वासा, शर्करा, मदु च सेवनम्। पाण्डु, अतिस्रावे च आमलक्याः मधुररसः, कर्पासमूलं वा, तण्डुलोदकेन पानम्। तण्डुलियकमूलं मधु, नवनीरसयुतं तण्डुलोदकेन पानं सर्वे अतिस्रावान् नाशयति; कुशमूलं तण्डुलोदकेन पानं च अतिस्रावनाशकं। धन्वन्तरिः उवाच—स्त्रीरोगचिकित्सां वक्ष्यामि, हे सुश्रुत, शृणु। योनिविकारेषु वातशमनं विशेषतः कर्तव्यम्।