शृणु भवतः आयुर्वेदशास्त्रस्य दिव्यां कथाम्, यत्र भगवता धन्वन्तरिना विविधरोगनाशनं मार्गदर्शितम्। उपदंशरोगे, लिङ्गमध्यमे रुधिरमोक्षणेन शुद्धिः सम्पद्यते, तत्र स्थितं व्रणं सम्यग् रक्षितव्यं, यतो ह्यस्यापर्यालोकेन मूर्धानं नाशयति। उपदंशनाशनाय पाटोल, निम्ब, त्रिफला, गुडूची, गुग्गुलु, खदिरस्य क्वाथं पानं कुर्वीत। त्रिफलायाः मधुना सह पात्रे पाचितस्य लेपनं शीघ्रमेव व्रणं साधयति। त्रिफला, निम्ब, भूम्निम्ब, करञ्ज, खदिरादीनां कल्कश्च क्वाथश्च घृतसहितः उपदंशे परमौषधमिति स्मृतम्। यदा भङ्गः ज्ञायते तदा तस्य शीतलेन जलेन प्रक्षालनं कृत्वा, पक्वलेपेन लेपयित्वा कुशैः बद्धव्यम्। भङ्गग्रस्तस्य भोज्ये कृष्णमाषं, मांसं, घृतं, दुग्धं, युषं, यवोदकं च दद्यात्। लशुनं, मधु, घृतं, शर्करायुक्तं लेपं सेवमानस्य भग्नास्थिनां शीघ्रमेव सन्धिः सिध्यति। अश्वत्थ, त्रिफला, व्योष, वरभि, गुग्गुलुयुक्तं योगं भग्नसन्धिषु प्रयुञ्जीत। कुष्ठादिषु सर्वेषु वमनं, विरेचनं, रक्तमोक्षणं च विहितम्। वचा, वासा, पाटोला, निम्बा, कलिनी, त्वक्चूर्णं च प्रयुञ्जीत। त्रिवृत्, कर्णफल, त्रिकटुयुक्तं क्वाथं मधुना पानं वातहृद्रोगहरं विरेचनार्थं प्रयोज्यम्। मनःशिला, कृष्णमरीचयुक्तं तैलं सर्वेषां कुष्ठानां नाशनं, शिवा, पञ्चगुड, तण्डुलयुक्तं च लेपं कुर्वीत। करञ्ज, इडगजकल्कं गोमूत्रेण युक्तं कुष्ठे लेपयेत्; करवीरमर्दनं, तैलाभ्यङ्गश्च कुष्ठनाशनः। हरिद्रा, मलया, रास्ना, गुडूची, इडगज, आरग्वध, करञ्जकल्कः कुष्ठे श्रेष्ठौषधम्। मनःशिला, विडङ्ग, वागजी, सरषपबीजानि करञ्जेन गोमूत्रेण पीष्य कुष्ठं सूर्यवत् नाशयति। विडङ्ग, इडवचा, कुष्ठ, निशा, सैन्धूत्थ, सरषपबीजानि आम्लमूत्रेण पीष्य सिध्मा-कुष्ठयोः लेपं कुर्वीत। प्रपुन्नाटबीज, सुबीज, धात्री, सर्जरसं, स्नुही, सौवीरं च पीष्य श्रेष्ठं चूर्णं सिध्म्नि प्रयुञ्जीत। आरग्वधपत्रं तक्रेण पीष्य सिध्मा, पामा, कुष्ठं च नाशयति। वातगजं स्नेहोष्णं पित्वा, दुग्धं, तैलं, त्रिफला, मधु, व्योष, भल्लातक, शर्करायुक्तं सप्तकं बलवर्धनं, बुद्धिवर्धनं, कुष्ठनाशनं, कामवर्धनं च। विडङ्ग, त्रिफला, कृष्णा चूर्णं मधुना युक्तं कुष्ठ, कृमि, मूत्रकृच्छ्र, व्रण, भगन्दरं च नाशयति। अभयारिष्ट, अरिष्ट, आमलकी, निशां सेवन्तः सर्वकुष्ठादीन् विजेष्यन्ति, नात्र संशयः। खदिरमूलं दशसहस्रछिद्रपात्रे दग्ध्वा, तस्य रसं धात्रीरसेन मधुना योजयित्वा कुष्ठं नाशयति, रसायनं च भवति। धात्रीखदिरयोः क्वाथं वागजिना सह पित्वा शङ्खचन्द्रवर्णं श्वित्रं शीघ्रं नाशयति। भल्लातकतैलेन मासमेकं सेवनात् रोगविजयः, एवं खदिरं जलादिसहितं पित्वा कुष्ठं नाशयेत्। सोमराजीफलानि मलपूकक्वाथेन संस्कृतानि एकं कर्षं लवणेन खादित्वा, अक्षफलगुता सर्पिषा पानं कुर्वीत। अपराजिताया लेपः दारुणं श्वित्रं नाशयति, वासा, शुद्धत्रिफला, पाटोला, करञ्जं च प्रयुञ्जीत। निम्बा, कृष्णवेत्रक्वाथलेपं भक्षयन् वज्रदेहम् आप्नोति, कुष्ठं च निवार्य, शतायुर्भवति। दूर्वारसं चतुर्गुणतैलेन सिध्य कृत्वा त्वचि लेपयन्, पामा, कण्डू च नाशयति। वृक्षत्वक्, अर्क, कुष्ठ, लवण, मूत्र, गम्भारी, चित्रकसहितं तैलं त्वग्दोषव्रणेषु प्रयुञ्जीत। अम्लपित्ते आम्रफलं, निम्बफलं, चित्रकं गोमूत्रेण, वासा, अमृता, पर्पटिका, निम्ब, भूम्निम्ब, क्षार, त्रिफला, कुलत्थक्वाथं मधुना युक्तं पित्वा अम्लपित्तं नाशयति। फलत्रिक, पाटोल, तिक्तद्रव्य, शर्करा, यष्टिमधुना पानं ज्वरवम्यम्लपित्ते विजयते। वासा-घृतं, तिक्त-घृतं, पिप्पली-घृतं, गुड, कूष्माण्डं च अम्लपित्ते प्रयुञ्जीत। पिप्पली मधुना युक्ता अम्लपित्तं नाशयति, पिप्पली, गुड, जलं कफमन्दाग्न्यादिषु हितं। अजाजी, धन्याकं तिलघृते पाच्य कृत्वा कफपित्तरुच्यग्निदोषं नाशयति। पिप्पली, अमृता, भूम्निम्ब, वासा, अरिष्ट, पर्पट, खदिरारिष्टक्वाथः विस्फोटपीडाज्वरं शमयति। त्रिफलारसं त्रिवृतासहितं घृतं विरेचनार्थं प्रदेयम्, विसर्पज्वरशान्तये। खदिर, त्रिफलारिष्ट, पाटोल, अमृता, वासा-संयुक्तः अष्टकक्वाथः मषकविस्फोटयोः विजयी। कुष्ठ, विसर्प, विस्फोट, कण्डू च नाशयति, लशुनचूर्णमर्दनं मषकान् निवारयति। त्वग्गण्डिका, मसूरिका, मषका, चिह्नानि, कृष्णबिन्दवः शस्त्रेण छित्वा, क्षाराग्निना सम्यक् दग्धव्यानि। पाटोल, नीलिकलकं गर्दभगण्ड्यां लेपयेत्। गुञ्जाफलानां भृङ्गराजरसेन शिरः पाच्य कृत्वा, गम्भीरकण्ठवातत्वक्दोषान् नाशयति। अर्क, मज्जा, त्रिफला, नालीचा, भृङ्गराजः, लोहचूर्णं कट्वाम्लसिद्धं पचेत्, तेन केशा कृष्णा भवन्ति। एवं भगवता धन्वन्तरिना उक्तानि औषधानि, विधयश्च, सर्वरोगनाशनार्थं, आयुष्यम्, आरोग्यकरं च।